سلطه خودرو

طبق آخرین اظهارات مقامات شهرداری تهران در دی‌ماه ۱۴۰۴ سهم حمل‌ونقل عمومی از کل ترددهای شهری پایتخت حدود ۳۵درصد است؛ رقمی که نسبت به هدف‌گذاری‌های بلندمدت (۶۰ درصد) فاصله زیادی دارد و نشان‌دهنده تداوم سلطه خودروهای شخصی (حدود ۷۴-۶۵ درصد در برآوردهای مختلف) است. در تهران، روزانه حدود ۲۲-۲۰ میلیون سفر درون‌شهری انجام می‌شود. از این تعداد، بخش عمده‌ای همچنان با خودرو شخصی پوشش داده می‌شود. براساس گزارش‌های اخیر (آبان ۱۴۰۴)، حدود ۷۴ درصد جابه‌جایی‌ها با خودرو شخصی، ۱۳ درصد با اتوبوس، ۷ درصد با تاکسی و تنها ۶ درصد با مترو صورت می‌گیرد. این آمار نشان می‌دهد که به‌رغم گسترش خطوط مترو (بیش از هفت خط فعال و در حال توسعه)، سهم ریلی هنوز پایین است.اتوبوسرانی نیز باوجود ورود بیش از۲۱۰۰دستگاه اتوبوس نودرچهارسال اخیر (تاکنون حدود ۳۲۰۰ دستگاه فعال)، نتوانسته سهم خود را به طور چشمگیری افزایش دهد وهمچنان با کمبود ناوگان (حداقل نیاز به ۷۰۰۰ اتوبوس) دست‌وپنجه نرم می‌کند. در سطح ملی، حمل‌ونقل عمومی جاده‌ای (اتوبوس، مینی‌بوس و سواری کرایه‌ای بین‌شهری) در سال ۱۴۰۴ عملکرد قابل‌توجهی داشته است. تا پایان دی‌ماه، بیش از ۱۳۲ میلیون مسافر جابه‌جا شده‌اند که نشان‌دهنده رشد نسبی نسبت به سال‌های قبل است اما این آمار بیشتر به سفرهای بین‌شهری مربوط می‌شود و در شهرهای بزرگ، الگوی استفاده از حمل‌ونقل عمومی مشابه تهران است؛ وابستگی شدید به خودرو شخصی و موتورسیکلت (به‌ویژه در شهرهای متوسط و کوچک). در ساعات پیک، مترو و اتوبوس‌ها اغلب مملو از جمعیت هستند. ازدحام شدید، تأخیرها و نبود تهویه مناسب در تابستان‌های گرم یا زمستان‌های سرد، بسیاری را به سمت خودرو شخصی سوق می‌دهد. در سال۱۴۰۴، کرایه مترو و اتوبوس حدود ۲۰-۳۵ درصد افزایش یافت و کرایه تاکسی‌ها تا ۳۶.۸درصد بالا رفت. با وجود یارانه ۹۰ درصدی برای مترو و اتوبوس، بسیاری از شهروندان (به‌ویژه کارگران و دانشجویان) احساس می‌کنند هزینه روزانه حمل‌ونقل عمومی دیگر مقرون‌به‌صرفه نیست و به موتور یا خودرو شخصی روی می‌آورند. حدود ۷۰ درصد ناوگان تاکسیرانی کشور فرسوده است. اتوبوس‌های قدیمی، مصرف سوخت بالا و آلایندگی زیاد دارند. نوسازی کند پیش می‌رود و اعتبارات محدود است. ترافیک روزانه تهران میلیاردها تومان خسارت اقتصادی وارد می‌کند. آلودگی هوا در زمستان‌ها به مرز بحران می‌رسد و بخش عمده آن ناشی از خودروهای شخصی و ناوگان فرسوده عمومی است. از منظر اجتماعی، کسانی که توان خرید خودرو ندارند (طبقات متوسط رو به پایین) بیشترین فشار را تحمل می‌کنند: زمان طولانی انتظار، ازدحام و خستگی روزانه.