سراب تحصیل در فرنگ

دختر خون گریه می کرد. نشسته بود توی فرودگاه و بی آن که با کسی حرف بزند، اشک می ریخت. داشت به این فکر می کرد که چقدر پدرش گفت : «همین جا بمان و درس بخوان. آدم عاقل مگر مملکت و خانه و زندگی اش را ول می کند

کد خبر: ۷۵۳۳۱

و می رود آن گوشه دنیا، تک و تنها درس بخواند؛»
دختر به این فکر می کرد که پدرش برای بدرقه حتی به فرودگاه هم نیامده. فقط شب قبل داشته و نداشته با قرض و هزار چیز دیگر، هزار دلار گذاشته توی پاکت و داده دستش.
دختر هم با هزار امید پرواز کرده و وقتی در فرودگاه کی یف پایتخت اکراین فرود آمد، دید هیچ کس منتظرش نیست و خودش مانده و یک نشانی. می رود آنجا و با خوابگاهی مختلط روبه رو می شود.
تختی می گیرد و شبها با ترس و لرز روی آن می خوابد، اما بعد از چند هفته وقتی دایم روشا همکلاسی اش را می بیند که شبها با دوست پسرش به خوابگاه رفت و آمد می کند، دیگر تحمل نمی کند.
برمی گردد فرودگاه و به این فکر می کند که دختری مذهبی به کجا قدم گذاشته و حالا بدون پول باید چه کند؛ می رود فرودگاه می زند زیر گریه و به حرفهای پدرش فکر می کند.
تصویر بالا را معاون دانشجویی وزارت علوم با چشمهای خودش دیده و حالا برای خبرنگار «جام جم» بازگو می کند.
دکتر غلامرضا ظریفیان ، این ماجرا را ساده ترین مشکلی می داند که برای دانشجویان ایرانی در کشورهای دیگر پیش می آید؛ کشورهایی که به قول او نه صلاحیت علمی دارند، نه صلاحیت اخلاقی.
افزایش تعداد دانشجویان ایرانی که به شوق تحصیل ، راهی کشورهای خارجی می شوند، به مرحله هشدار دهنده ای رسیده است ؛ مرحله ای که ظریفیان آن را خطرناک ارزیابی می کند و می گوید: وزارت علوم ، دایم در تبلیغاتش به این نکته اشاره می کند که همه کشورها برای تحصیلات عالیه مناسب نیستند، اما متاسفانه خانواده ها هنوز هم فرزندان خود را نادانسته و بدون علم و اطلاع به کشورهایی می فرستند که نه تنها برای آنها علمی در بر ندارد، بلکه اخلاق را هم از آنها می گیرد.

سراب درس خواندن

شورای ارزشیابی تحصیلات خارجی در وزارت علوم ، با این که مراجعان بسیاری دارد اما به بسیاری از آنها جواب مطلوب نمی دهد.
این شورا که وظیفه اش ارزشیابی مدارک ایرانیانی است که به قصد تحصیل راهی فرنگ شده اند، به این علت که بسیاری از آن دانشگاه ها صلاحیت علمی ندارند، مدارک دانشجویان ایرانی را به مهر «غیرقابل ارزشیابی» ممهور می کند.
معاون دانشجویی وزارت علوم در توضیح این ماجرا می گوید: در تمام دنیا ساز و کاری وجود دارد تا مسوولان بتوانند ارزش مدارک صادر شده از سوی دانشگاه های خارجی را بسنجند.
در ایران هم سالهاست شورایی وجود دارد که این مدارک را ارزشیابی می کند ؛ اما متاسفانه به دلیل آن که بسیاری از این مدارک فاقد نکات علمی هستند، وزارت علوم آنها را ارزشیابی نمی کند.
ظریفیان ادامه می دهد: متاسفانه بسیاری از دانشگاه های کشورهایی مثل اکراین و کشورهای تازه استقلال یافته، بیشتر مدرک فروشی می کنند تا این که آموزش آکادمیک بدهند.

شاید اوضاع بهتر شود

مدتی پیش به دنبال بازگشت دانشجویان ایرانی خارج از کشور، موجی به راه افتاد که مسوولان وزارت علوم را به فکر تغییر قوانین قدیمی انداخت.
جعفر توفیقی وزیر پیشین علوم ، تحقیقات و فناوری در ارتباط با این قوانین می گوید: این دانشجویان به قدری زیاد شده بودند که قوانین قبلی دیگر جوابگوی نیاز ما نبود برای همین در آخرین روزهای وزارت من ، قانون جدید ارزشیابی مدارک تحصیلی دانشجویان ایرانی خارج از کشور ابلاغ شد تا شاید دانشجویان ایرانی بتوانند از تسهیلاتی برخوردار شوند.
طبق این قانون که توفیقی از آن سخن می گوید، دانشجویان ایرانی که در دانشگاه های خارجی درس خوانده اند و نام دانشگاه محل تحصیل آنها در فهرست دانشگاه های پذیرفته شده نیست ، می توانند در آزمونی شرکت کنند و اگر نمره مناسبی به دست آوردند، اجازه تحصیل در مقطع بالاتر را پیدا می کنند.
معاون دانشجویی وزارت علوم درباره دلایل ابلاغ این قانون می گوید: ما نمی توانیم بگوییم تمام دانشجویانی که در دانشگاه های غیرمعتبر تحصیل کرده اند، از نظر علمی در یک سطح هستند. بنا براین گفتیم با این تسهیلات شاید بتوانیم آنها را که از نظر علمی بهترند به ادامه تحصیل ترغیب کنیم.
ظریفیان این قانون را از احسان اجرایی می داند و معتقد است با استفاده از آن بخش بزرگی از مشکلات دانشجویان ایرانی در خارج از کشور حداقل برای ادامه تحصیل حل می شود. این مسوول باز هم تاکید می کند که مطمئن است اکثر این دانشجویان به علت سطح پایین آموزش ها نمی توانند از پس آزمون بربیایند.

جای خالی سطح علمی

سامان و همسرش در فرودگاه مهرآباد زانوی غم بغل گرفته اند. این دو نفر که از سر اتفاق در اکراین دانشجو بوده اند روزهای سخت بسیار زیادی را در دوران دانشجویی خود دیده اند. سامان همه این سختی ها را فراموش شدنی می داند و می گوید: شاید بتوانیم مشکلات معیشتی و اخلاقی آنجا را فراموش کنیم ؛ اما شرایط تحصیلی آنجا واقعا فراموش شدنی نیست.
این ایرانی که درسش را نیمه کاره رها کرده و به ایران بازگشته است ، می افزاید: دانشگاه های کشورهای تازه استقلال یافته و حتی اکراین اگر چه به آن بدی که در ایران می گویند نیست ؛ اما امکانات آموزشی علمی به روزی ندارد و دانشگاه های ایرانی واقعا از آنها بالاترند.
همسر سامان هم می گوید:به ما گفته بودند دانشگاه های این کشور، مدارکش مورد تایید آموزش عالی ایران است. اما تنها چند دانشگاه و آن هم مشروط مورد تایید است. اساسا سیستم آموزش اکراین در حال گذر از سیستم شرقی به غربی است.
خودشان می گویند سیستم ارزشیابی یکسان اروپایی (بالونسکی پروسس) که هنوز پذیرفته نشده است و این مساله، باعث عدم ثبات تحصیلی شده و هر روز با یک قانون آموزشی جدید روبه رو هستیم و هیچ چیز قابل پیش بینی نیست.
وزیر علوم اکراین با گلایه از فساد اداری و مساله ارتشائ اولویت برنامه اش را مبارزه با رشوه گیری در سیستم علمی آموزشی دانسته است و این نشان دهنده غیرواقعی بودن بعضی مدارک تحصیلی و نبود ارزش علمی است.
این دو نفر که تجربه سخت خود را برای ایرانیان دیگری که رویای با سواد شدن در دیار فرنگ را در سر می پرورانند قابل استفاده می دانند حرفهای دیگری هم دارند.
سامان می گوید: کاش ایرانی ها تلاش کنند در ایران قبول شوند؛ هم سطح علمی نسبتا بالایی دارد، هم از حمایت های خانوادگی و آرامش روانی بیشتری برخوردار می شوند؛ اما اگر خواستند اطلاعات واقعی به دست آورند، باید بدانند شرکتهایی که دانشجو می آورند، چون ماهیت تجاری دارند اطلاعات درستی نمی دهند و این باعث سرخوردگی دانشجو پس از اقامت در این کشور می شود که قابل جبران هم نیست.
مطلب دیگر این که زبان روسی را فرا بگیرند و بعد بروند آنجا، تعداد زیادی از دانشجویان در دوره (پات فک زبان روسی) در جا می زنند؛ چون زبان بسیار سختی است. بچه ها شرایط و مقررات تحصیلی خارج را نمی دانند و همین بعدها مشکلاتی به وجود می آورد.

وقتی در ایران صندلی کم است

بسیاری از کارشناسان ، دلیل اصلی مهاجرت ایرانی ها برای تحصیل به خارج از کشور را کمبود ظرفیت دانشگاه های ایران می دانند.
دکتر محمدعلی برخورداری ، رئیس دانشگاه تربیت معلم ، یکی از این کارشناسان است. وی معتقد است آنها که توانایی تحصیل دارند اکثرا در ایران کنکور می دهند و حداقل لیسانس و فوق لیسانس خود را همین جا می خوانند؛ اما آنها که به علت کمبود صندلی های دانشگاه به آن راه پیدا نمی کنند و از نظر مالی هم وضعیت خوبی دارند، راهی خارج می شوند.
البته برخورداری این اتفاق را اتفاق بدی نمی داند و می گوید: این که بعضی ها برای تحصیل به خارج بروند بد نیست اما مشکل وقتی به وجود می آید که این افراد به جای تحصیل در دانشگاه های معتبر خارجی به دانشگاه هایی با سطح پایین می روند که در ایران به مدرک فروش معروفند.
این کارشناس حوزه آموزش عالی راهکارهایی را برای رفع مشکل ارائه می دهد: امیدوارم روند توسعه ظرفیت دانشگاه ها در ایران هر چه سریع تر طی شود؛ چون اگر بچه های ایرانی بتوانند همین جا به دانشگاه بروند، دلیلی برای به خارج رفتن ندارند.
دکتر برخورداری در توضیح راه حل دوم هم می گوید: وزارت علوم باید اطلاع رسانی قوی تری داشته باشد تا خانواده ها نادانسته فرزندان خود را برای تحصیل به دانشگاه هایی که آتیه علمی ندارند، نفرستند.
«جام جم» برای رفع این مشکل که برخورداری آن را ناشی از عملکرد وزارت علوم می داند پیشنهاد اطلاع رسانی وزارت علوم در دبیرستان ها و مراکز دریافت گذرنامه را به معاون دانشجویی وزارت علوم داد که مورد استقبال وی واقع شد.
ظریفیان درباره این پیشنهاد گفت : معاونت دانشجویی برای اطلاع رسانی به مردم ارزش ویژه ای قائل است و از این پس این پیشنهادها را هم در دستور کار قرار می دهد.

قدم آخر، موسسات غیرقانونی

رابط بین تصمیم خانواده ها برای فرستادن فرزندشان به خارج از کشور تا رسیدن آنها به دانشگاه های مورد نظر، موسسات اعزام دانشجو هستند که در حال حاضر، اکثر آنها به صورت غیرقانونی فعالیت می کنند.
دکتر فرهاد رحمانی که سالها به صورت مستقیم با این موسسات در ارتباط بوده درباره نحوه فعالیت آنها می گوید: این موسسات باید برای فعالیت از وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری مجوز بگیرند اما بسیاری از این موسسات متاسفانه فاقد مجوز هستند و تنها با دریافت پول از خانواده ها فقط سرابی از تحصیلات برای خانواده ها می سازند.
مدیرکل پیشین امور بورس و دانشجویان خارج وزارت علوم می افزاید: متاسفانه برخی موسسات اعزام دانشجو از مجوز خود سوئاستفاده می کنند.
وی به خانواده ها توصیه می کند به هیچ عنوان به قول شفاهی موسسات دارای مجوز اعتماد نکنند؛ چون ممکن است عواقب بدی برای آنها در بر داشته باشد.
رحمتی در پایان می گوید: خانواده ها می توانند حتی در صورت اعزام دانشجو به خارج از کشور از سوی این موسسات ، در صورت وجود هر نوع مشکلی با مراجعه به اداره کل بورس شکایات خود را از آن موسسه اعلام کنند تا از طریق دفتر حقوقی وزارت علوم پیگیری شود.

پول جبران می شود، وقت نه

شاید بتوان با شکایت مقداری از پول تلف شده را برگرداند؛ اما وقت هدر رفته که صرف تحصیل در دانشگاه های غیرمجاز خارجی شده جبران نمی شود. معاون دانشجویی وزارت علوم در چنین شرایطی نقش خانواده ها را خیلی پررنگ می بیند.
او در پایان گزارش می گوید: شعار یونسکو چند سال پیش آموزش برای همه بود؛ اما حالا به آموزش عالی برای همه تغییر کرده است.
این خود نشانگر اهمیت تحصیلات است. کاش این تحصیلات برای کسانی که می خواهند به خارج از کشور بروند، با چاشنی تحقیق و مراقبت خانواده ها همراه شود تا نه مشکلی از نظر اخلاقی برای فرد پیش بیاید و نه دانشگاهی غیرمعتبر برای او انتخاب شود.