اختصاص چنین فضایی نیز ضرورتی انکارناپذیر است؛ چراکه بانوان برای ورزش، تفریح و دوچرخه‌سواری به محیطی اختصاصی و برخوردار از حریم خصوصی نیاز دارند. البته با ساخت این بوستان، نیازهای بانوان یزد به پایان نرسیده است؛ بلکه بخشی از این نیازها پاسخ گرفته و بخش بزرگ‌تری همچنان باقی است. بنابراین باید این پروژه را گامی در مسیر توسعه امکانات بانوان دانست، نه پایان مسئولیت مدیریت شهری در این حوزه.
اما تعریف یک اقدام به‌عنوان اقدامی ارزشمند، به معنای چشم‌پوشی از نقد جزئیات آن نیست. اتفاقاً صیانت از سرمایه عمومی اقتضا می‌کند هم نقاط قوت را ببینیم و هم برای اصلاح کاستی‌ها و بهبود کیفیت تصمیم‌ها تلاش کنیم.
حریم خصوصی بانوان و کیفیت طراحی شهری
با توجه به انتقادهایی که درباره دیوارکشی بوستان حضرت معصومه (س) مطرح بوده و هست، موضوع حفظ حریم بانوان و چگونگی طراحی این حریم نیز قابل بررسی است. در این زمینه، این دیدگاه مطرح است که برای حفظ حریم خصوصی بانوان، همیشه ضرورتی ندارد تمام محدوده یک بوستان به شیوه‌ای یکسان با دیوارهای بلند محصور شود.
در طراحی فضاهای شهری، راهکارهای متنوعی برای تأمین حریم وجود دارد؛ به‌گونه‌ای که برخی بخش‌ها نیازی به حریم اختصاصی نداشته باشند و برخی دیگر با حدود و حریم مشخص طراحی شوند و در بخش‌هایی نیز حریم کامل در نظر گرفته شود.
استفاده از پوشش گیاهی متراکم، جانمایی مناسب درختان، دیوارهایی با ارتفاع متفاوت و تفکیک هوشمندانه فضاها، از جمله راهکارهایی است که می‌توانست در طراحی چنین مجموعه‌ای مورد بررسی قرار گیرد و متناسب با شرایط به اجرا درآید.
به‌کارگیری این شیوه‌ها می‌توانست ضمن تأمین حریم خصوصی بانوان در بخش‌های موردنیاز، امکان بهره‌مندی شهروندان عبوری از جلوه فضای سبز بوستان را نیز فراهم کند؛ چراکه فضای سبز شهری، علاوه بر استفاده مستقیم مراجعه‌کنندگان، در زیبایی و کیفیت بصری محیط پیرامونی نیز نقش دارد. البته حفظ امنیت و حریم خصوصی بانوان باید در هر نوع طراحی مورد توجه قرار گیرد و انتخاب هر راهکار نیز نیازمند بررسی کارشناسی، شرایط فنی و اجرایی و هزینه‌های آن است.
با این حال، اکنون بوستان حضرت معصومه (س) ساخته شده و سرمایه‌ای عمومی در اختیار شهر قرار گرفته است. فارغ از نقاط قوت و ضعف احتمالی آن، طرح پرسش درباره کاستی‌ها و بررسی تصمیم‌های گذشته نباید به نفی اصل اقدام یا کم‌رنگ کردن ارزش آن منجر شود. برعکس، باید از تجربه همین پروژه برای ارتقای کیفیت طراحی، اجرا و نظارت در پروژه‌های بعدی استفاده کرد تا خطاهای احتمالی تکرار نشوند و هر پروژه از تجربه پروژه‌های پیشین درس بگیرد.
اگر امروز می‌توان برخی نقایص را شناخت و برای آینده راه‌حل بهتری یافت، چرا نباید از این فرصت استفاده کرد؟ در کنار این بررسی‌ها، اگر اصلاح بخشی از طراحی موجود از نظر فنی، اقتصادی و اجرایی امکان‌پذیر باشد، می‌توان آن را با نظر کارشناسان و با حفظ حریم‌های ضروری بررسی کرد. هدف، مچ‌گیری از سازندگان یا تخطئه گذشته نیست؛ هدف، ساختن آینده‌ای بهتر است.
نقد نیز نباید صرفاً متوجه کاستی‌ها باشد؛ بلکه باید راهگشا باشد. اکنون که این بوستان ایجاد شده، وظیفه همه ماست که برای حفظ، تکمیل و بهبود آن تلاش کنیم و از حداکثر ظرفیتش بهره ببریم. شهر با کنار هم قرار گرفتن همین دو نگاه پیشرفت می‌کند: قدردانی از آنچه ساخته شده و تلاش برای بهتر شدن آنچه می‌توان بهتر ساخت.
مدیریت شهری؛ مسئولیت ساختن نیست، مسئولیت بهره‌برداری است!
یکی از مشکلات جدی مدیریت منابع در کشور، استفاده نکردن از تمام ظرفیت دارایی‌های عمومی است. ساختمان‌های اداری بخش بزرگی از شبانه‌روز بالاستفاده‌اند؛ سالن‌های ورزشی مدارس و دانشگاه‌ها در تعطیلات و ساعات غیرآموزشی ظرفیت خالی دارند و آمفی‌تئاترها و سالن‌های همایش دانشگاه‌ها و ادارات نیز گاهی فقط در مناسبت‌های محدودی فعال‌اند. مدرسه، سالن ورزشی، آمفی‌تئاتر و دیگر فضاها نیز باید متناسب با نیاز جامعه، برنامه بهره‌برداری داشته باشند. اینها نمونه‌هایی از ظرفیت‌های بلااستفاده در کشور هستند.
اسراف فقط در ساختن و هزینه کردن نیست؛ گاهی در استفاده نکردن از چیزی است که با پول مردم ساخته شده است.
هرچه سرمایه‌گذاری عمومی بزرگ‌تر باشد، مسئولیت مدیریت بهره‌برداری مؤثر از آن نیز سنگین‌تر است. بوستان حضرت معصومه (س) نیز نباید پس از افتتاح به مجموعه‌ای کم‌استفاده یا رهاشده تبدیل شود. البته خلوت بودن بوستان در ساعتی خاص، به‌تنهایی نشانه اسراف نیست؛ مسئله، پایین ماندن مستمر میزان استفاده در مقایسه با ظرفیت و نیاز واقعی شهر است.
نگهداری؛ مسئولیتی که نباید فراموش شود
پس از ساخت و افتتاح، مرحله مهم‌تری آغاز می‌شود: نگهداری مستمر. باید بازدیدهای منظم از فضای سبز، درختان، تجهیزات ورزشی، روشنایی، مسیرها، تأسیسات و سرویس‌های بهداشتی انجام شود؛ نواقص پیش از تبدیل شدن به خرابی‌های پرهزینه برطرف شوند و مسئول مشخصی برای پیگیری مشکلات و رسیدگی به سایر امکانات وجود داشته باشد. نگهداری نباید به واکنش پس از خرابی محدود شود، بلکه باید مستمر، پیشگیرانه و قابل ارزیابی باشد.
بوستان باید با تمام ظرفیت خود کار کند!
برای تحقق این هدف، مدیریت مجموعه لازم است تقویم هفتگی و ماهانه فعالیت‌ها را تدوین کند؛ از مسابقات ورزشی و برنامه‌های سلامت‌محور گرفته تا نمایشگاه‌های صنایع‌دستی، کارگاه‌های هنری و فرهنگی، برنامه‌های آموزشی، همایش‌ها و گردهمایی‌های متناسب با نیاز بانوان.
امکانات موجود نیز باید از نظر میزان استفاده، کیفیت خدمات و تناسب با گروه‌های سنی مختلف ارزیابی شوند تا هیچ بخش قابل استفاده‌ای بدون دلیل مشخص، بلااستفاده نماند.
برای مثال، اختصاص برخی ساعات یا شب‌های مشخص، مانند شب‌های پنجشنبه یا جمعه، به استفاده خانوادگی از بوستان می‌تواند بررسی شود. البته این پیشنهاد نیازمند بررسی کارشناسی، نظرسنجی از بانوان و تعیین محدوده و زمان مناسب با رعایت کامل حریم خصوصی است. اگر تفکیک زمانی یا فضایی امکان بهره‌مندی بیشتر شهروندان را فراهم می‌کند، می‌توان آن را به‌صورت آزمایشی اجرا و نتایجش را ارزیابی کرد؛ بدون آنکه فلسفه اصلی بوستان و اختصاص آن به بانوان نادیده گرفته شود.
شهرداری در کنار این اقدامات باید شاخص‌های روشنی برای ارزیابی عملکرد داشته باشد؛ از جمله میزان مراجعه، تعداد و تنوع برنامه‌ها، رضایت استفاده‌کنندگان، کیفیت خدمات، میزان استفاده از امکانات و هزینه‌های نگهداری و رفع نواقص.
اگر بخشی از بوستان خلوت است، باید علت آن شناسایی شود. آیا کمبود برنامه وجود دارد؟ آیا امکانات مناسبی پیش‌بینی نشده است؟ آیا دسترسی دشوار است یا خدمات با نیاز مردم تناسب ندارد؟ هر یک از این مسائل راه‌حل متفاوتی دارند.
توسعه امکانات بانوان با افتتاح یک بوستان پایان نمی‌یابد؛ همان‌طور که مسئولیت مدیریت شهری نیز با پایان عملیات عمرانی تمام نمی‌شود.
افتتاح یک پروژه، پایان کار مدیریت نیست؛ آغاز آزمون واقعی آن است. آزمونی که نتیجه‌اش را نه در ارتفاع دیوارها و نه در تصاویر مراسم افتتاح، بلکه در نگهداری درست، کیفیت خدمات، رضایت مردم و بهره‌برداری حداکثری از سرمایه عمومی باید جست‌وجو کرد.
ساختن مسئولیت است، اما درست نگه‌داشتن و بهره‌برداری مؤثر از آن، مسئولیتی بزرگ‌تر است.
معاون شهربانی که جانب مردم را گرفت
مهدی پاشازاده در گفتوگو با «جام‌جم»:
در گفتوگو با جام‌جم آنلاین عنوان شد
رئیس سازمان حفاظت محیطزیست در گفتوگوی تفصیلی با جام‌جم آنلاین:
