ترجمه مستقیم «سمینار سوم لکان» به فارسی منتشر شد؛ آغاز مجموعه هشت‌جلدی «روان‌پریشی‌ها»
جلد نخست مجموعه هشت‌جلدی «روان‌پریشی‌ها: سمینار سوم لکان» با ترجمه پریس تنظیفی و نظارت علمی حسن مکارمی از سوی انتشارات آلیان منتشر شد. این کتاب نخستین ترجمه مستقیم این اثر ژاک لکان از زبان فرانسه به فارسی است؛ ترجمه‌ای که با هدف حفظ دقت واژگانی و تمایزهای مفهومی متن اصلی انجام شده است.
جلد نخست مجموعه هشت‌جلدی «روان‌پریشی‌ها: سمینار سوم لکان» با ترجمه پریس تنظیفی و نظارت علمی حسن مکارمی از سوی انتشارات آلیان منتشر شد. این کتاب نخستین ترجمه مستقیم این اثر ژاک لکان از زبان فرانسه به فارسی است؛ ترجمه‌ای که با هدف حفظ دقت واژگانی و تمایزهای مفهومی متن اصلی انجام شده است.
به گزارش جام جم آنلاین به‌نقل از سرویس دین و اندیشه ایبنا، انتشار جلد نخست مجموعه هشت‌جلدی «روان‌پریشی‌ها: سمینار سوم لکان» فرصتی تازه برای دسترسی فارسی‌زبانان به یکی از آثار مهم ژاک لکان، روان‌کاو برجسته فرانسوی، فراهم کرده است. این کتاب با ترجمه پریس تنظیفی و زیر نظر حسن مکارمی از سوی انتشارات آلیان منتشر شده و نخستین برگردان مستقیم «سمینار سوم» از زبان فرانسه به فارسی به شمار می‌رود.
پریس تنظیفی، مترجم کتاب، ترجمه مستقیم از زبان اصلی را از دو جهت ضروری می‌داند: تفاوت رویکرد مترجم به متن و ضرورت حفظ دقت در انتقال واژگان و اصطلاحات تخصصی. به گفته او، در آثار لکان انتخاب واژه‌ها و ساختار جمله‌ها صرفاً جنبه زبانی ندارند، بلکه در شکل‌گیری معنا و دریافت مفاهیم نظری نقشی اساسی ایفا می‌کنند.
چرا ترجمه مستقیم آثار لکان اهمیت دارد؟
تنظیفی با اشاره به برخی رویکرد‌های رایج در ترجمه انگلیسی آثار لکان توضیح می‌دهد که در این شیوه‌ها گاهی انتقال برداشت مفهومی مترجم بر وفاداری به صورت و ساختار جمله فرانسوی اولویت پیدا می‌کند. در نتیجه، ممکن است تفسیر مترجم جایگزین صورت‌بندی خود لکان شود و ترجمه، به‌جای برگردانی از متن اصلی، به توضیحی درباره آن نزدیک شود.
به اعتقاد مترجم، این تفاوت فقط به سبک نگارش محدود نمی‌شود و می‌تواند بر نحوه دریافت و تفسیر نظریه لکان اثر بگذارد. برای نمونه، او به کاربرد سه واژه متفاوت برای اشاره به مفهوم زبان در آثار لکان اشاره می‌کند؛ تمایزی که به گفته او در برخی ترجمه‌های انگلیسی مورد نظرش به دو واژه تقلیل یافته است. چنین تغییراتی ممکن است تفاوت‌های مفهومی متن فرانسوی را کم‌رنگ کند.
ترجمه مستقیم از فرانسه این امکان را فراهم می‌کند که مترجم با مراجعه به واژگان و ساختار متن اصلی، تمایزهای مورد نظر لکان را دقیق‌تر دنبال کند و در انتخاب معادل‌های فارسی نیز تا حد امکان به آنها وفادار بماند.
ترجمه زبان شفاهی لکان؛ از اصطلاحات روزمره تا ضرب‌المثل‌های فرانسوی
یکی از دشواری‌های اصلی این پروژه، ماهیت شفاهی سمینار‌های لکان است. این آثار در اصل درس‌گفتار‌هایی بوده‌اند که لکان ارائه می‌کرد و سپس بر اساس یادداشت‌برداری تندنویسان ثبت و منتشر می‌شدند. به همین دلیل، متن در کنار اصطلاحات تخصصی و مفاهیم نظری، از تعبیر‌های روزمره، اصطلاحات رایج و ضرب‌المثل‌های فرانسوی نیز بهره می‌گیرد.
ترجمه این عبارت‌ها به فارسی، نیازمند توجه هم‌زمان به معنای لفظی، کاربرد فرهنگی و بار ضمنی آنهاست. برگردان تحت‌اللفظی ممکن است برای خواننده فارسی‌زبان نامفهوم باشد و جایگزینی آن با اصطلاحی رایج در فارسی نیز گاهی ویژگی‌های زبانی متن اصلی را از بین ببرد.
به گفته تنظیفی، در ترجمه حاضر برای مواجهه با این مسئله، معادل فارسی عبارت‌ها در متن آمده و صورت اصلی اصطلاح یا ضرب‌المثل فرانسوی، همراه با توضیحات لازم، در زیرنویس درج شده است. این روش قرار است میان روانی متن فارسی و امکان مراجعه به صورت اصلی عبارت تعادل برقرار کند.
مقابله خط‌به‌خط ترجمه فارسی با نسخه فرانسوی
دقت علمی و بازبینی ترجمه نیز از محور‌های مهم این پروژه بوده است. به گفته مترجم، کار بر اساس نسخه رسمی متن فرانسوی انجام شده و تمام متن فارسی در حضور حسن مکارمی، به‌صورت خط‌به‌خط با نسخه اصلی مقابله شده است.
این فرایند با هدف بررسی صحت برگردان، بازبینی معادل‌ها و حفظ تمایزهای مفهومی و اصطلاحی صورت گرفته است. در اثری مانند سمینار سوم لکان که ساختار بیان و انتخاب واژه‌ها در انتقال مفاهیم نظری اهمیت دارد، مقابله با متن اصلی می‌تواند به شناسایی اختلاف‌ها و اصلاح انتخاب‌های ترجمه‌ای کمک کند.
حسن مکارمی، روان‌کاو بالینی، نویسنده و پژوهشگر مرتبط با دانشگاه سوربن پاریس، نظارت علمی این ترجمه را بر عهده داشته و در فرایند مقابله متن فارسی با نسخه فرانسوی مشارکت کرده است. همکاری او و تنظیفی پیش‌تر نیز در کتاب «یک روان‌کاو لکانی چگونه کار می‌کند» شکل گرفته بود؛ اثری مبتنی بر درس‌گفتار‌های مکارمی درباره شیوه کار و دیدگاه‌های یک روان‌کاو لکانی.
«سمینار سوم لکان» درباره چیست؟
«سمینار سوم لکان» حاصل درس‌گفتار‌های ژاک لکان در سال‌های ۱۹۵۵ تا ۱۹۵۶ است که متن فرانسوی آن در سال ۱۹۸۱ با تدوین ژاک‌آلن میلر انتشار یافت. لکان در این سمینار به بررسی روان‌پریشی و نسبت آن با زبان، نظم نمادین و ساختار سوژه می‌پردازد.
تحلیل مورد دانیل پل شرِبِر و بررسی چگونگی شکل‌گیری تجربه روان‌پریشانه در ارتباط با زبان و ساختار‌های نمادین، از محور‌های اصلی این اثر است. جایگاه این سمینار در منظومه فکری لکان، آن را به یکی از متون مهم برای مطالعه و فهم روانکاوی لکانی تبدیل کرده است.
از این منظر، انتشار ترجمه مستقیم فارسی آن تنها به معنای در دسترس قرار گرفتن یک اثر نظری مهم نیست؛ بلکه امکان بررسی دقیق‌تر زبان و صورت‌بندی‌های مفهومی لکان را برای پژوهشگران و علاقه‌مندان فارسی‌زبان فراهم می‌کند.
مشخصات کتاب «روان‌پریشی‌ها: سمینار سوم لکان»
جلد نخست مجموعه هشت‌جلدی «روان‌پریشی‌ها: سمینار سوم لکان» با ترجمه پریس تنظیفی و نظارت علمی حسن مکارمی در ۱۶۲ صفحه و قطع رقعی، با جلد شومیز، در سال ۱۴۰۵ از سوی انتشارات آلیان منتشر شده است. این کتاب آغاز مجموعه‌ای هشت‌جلدی است که قرار است در مجلد‌های بعدی تکمیل شود.
گفت و گو
رئیس مرکز آمار ایران در گفتوگوی اختصاصی با روزنامه «جام‌جم» تشریح کرد
سرشماری بدون مراجعه عمومی
همراه با رضا فیاضی، بازیگر خاطرهساز تلویزیون
رضا فیاضی: هنوز برای کودکان فیلمنامه دارم
