به گزارش جام جم آنلاین، در شرایطی که سالن‌های سینما در جهان برای رقابت با پلتفرم‌های نمایش خانگی و جذب دوباره مخاطب به پرده بزرگ تلاش می‌کنند، سینمای وحشت سهم بیشتری از گیشه را به خود اختصاص داده است. بنابر گزارش رویترز در ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶، سهم این ژانر از درآمد گیشه آمریکای شمالی از ۵٫۹ درصد در سال ۲۰۱۲ به ۱۸٫۲ درصد در سال ۲۰۲۶ رسیده است. این رشد را نمی‌توان صرفاً به علاقه تماشاگران به هیجان و ترس نسبت داد؛ امکان تولید فیلم‌هایی با بودجه‌های متفاوت و ظرفیت این ژانر برای روایت نگرانی‌های فردی و اجتماعی نیز آن را به گزینه‌ای جذاب برای هالیوود تبدیل کرده است. اما در شرایط رقابت برای جذب مخاطب، چه عواملی جایگاه سینمای وحشت را در گیشه تقویت کرده و اقتصاد تولید، تجربه تماشای فیلم در سالن و مضمون‌های اجتماعی آن چه نقشی در این روند دارند؟

 

 

هالووین معمولاً فرصتی برای اکران فیلم‌های ترسناک و بازگشت مخاطبان این ژانر به سالن‌هاست؛ اما آمار‌های گیشه نشان می‌دهد که جایگاه سینمای وحشت را نمی‌توان فقط به این مناسبت محدود کرد. گزارش رویترز در ژوئیه ۲۰۲۵ نشان می‌داد سهم فیلم‌های وحشت از کل بلیت‌های فروخته‌شده در آمریکای شمالی از حدود چهار درصد در یک دهه پیش به ۱۱ درصد در سال ۲۰۲۴ رسیده و در سال ۲۰۲۵، تا زمان انتشار گزارش، به ۱۷ درصد افزایش یافته است.

این تغییر در بازار فروش با تحرک بیشتر در بخش تولید نیز همراه بوده است. بر اساس داده‌های مؤسسه آمپر آنالیز که رویترز به آن استناد کرده، تعداد فیلم‌های وحشتی که در آمریکا وارد مرحله تولید شدند، در سال ۲۰۲۴ نسبت به سال قبل ۲۱ درصد رشد کرد. این آمار به شاخصی متفاوت از فروش بلیت اشاره دارد؛ یکی میزان حضور این ژانر در بازار اکران را نشان می‌دهد و دیگری از افزایش فعالیت تولیدکنندگان خبر می‌دهد.

البته برای مقایسه این ارقام باید به بازه زمانی و نوع شاخص توجه کرد. سهم بلیت‌های فروخته‌شده با سهم درآمد گیشه یکسان نیست و آمار سال ۲۰۲۶ نیز در گزارش رویترز به عملکرد این ژانر تا مقطع مورد بررسی مربوط می‌شود، نه نتیجه نهایی کل سال. با وجود این ملاحظات، مجموعه داده‌ها نشان می‌دهد وحشت به بخشی قابل‌توجه از بازار سینمای آمریکا تبدیل شده است؛ بخشی که استودیو‌ها برای برنامه‌ریزی تولید و جذب مخاطب نمی‌توانند به‌آسانی از آن چشم‌پوشی کنند.

اما چه چیزی باعث شده است فیلم‌های این ژانر در بازاری که تماشاگران برای انتخاب فیلم با گزینه‌های متعددی روبه‌رو هستند، همچنان ظرفیت فروش قابل‌توجهی داشته باشند؟ برای پاسخ باید به مجموعه‌ای از عوامل نگاه کرد؛ از هزینه و شیوه تولید گرفته تا تجربه تماشای جمعی و امکان پیوندزدن سرگرمی با دغدغه‌های اجتماعی.

 

 

در یک سوی صنعت سینما، فیلم‌هایی قرار دارند که برای ساخت جهان داستانی خود به دکور‌های گسترده، جلوه‌های ویژه پیچیده و گروه‌های بزرگ تولید نیاز دارند. در سوی دیگر، گاهی یک خانه، چند شخصیت، طراحی دقیق صدا و نور و تعلیقی که به‌تدریج شکل می‌گیرد، برای ساخت یک فیلم ترسناک کافی است. همین تفاوت در شیوه روایت و اجرا، یکی از ویژگی‌هایی است که اقتصاد سینمای وحشت را برای تهیه‌کنندگان جذاب می‌کند.

بسیاری از فیلم‌های این ژانر می‌توانند با تعداد محدودی بازیگر و لوکیشن‌های محدود ساخته شوند و به‌جای تکیه بر نمایش مداوم صحنه‌های پرهزینه، از انتظار، ابهام و تهدیدی که دیده نمی‌شود بهره بگیرند. البته این به معنای ارزان‌بودن همه فیلم‌های وحشت نیست. بودجه تولید در این ژانر از آثار مستقل و کم‌هزینه تا پروژه‌های پرخرج و دنباله‌های مجموعه‌های پرفروش تفاوت زیادی دارد. مزیت اصلی، امکان فعالیت در مقیاس‌های گوناگون است؛ از ایده‌ای تازه با سرمایه محدود تا اثری که بر شهرت یک مجموعه سینمایی تکیه می‌کند.

نمونه‌های سال‌های اخیر نیز نشان می‌دهند موفقیت تجاری وحشت به یک الگوی واحد وابسته نیست. «سلاح‌ها» به کارگردانی زک کرگر با داستانی رازآلود و ساختاری غیرمتعارف پیش رفت؛ «احضار: آخرین مناسک» ساخته مایکل چاوز بر شناخت مخاطبان از مجموعه «احضار» تکیه داشت و «گناهکاران» به کارگردانی رایان کوگلر، عناصر وحشت را با زمینه‌ای تاریخی و فرهنگی درهم آمیخت. این آثار مسیر‌های متفاوتی را برای جلب مخاطب دنبال می‌کنند و نشان می‌دهند این ژانر می‌تواند هم میزبان ایده‌های تازه باشد و هم از ظرفیت مجموعه‌های شناخته‌شده استفاده کند.

رویترز در گزارش ژوئیه ۲۰۲۵ خود، هزینه نسبتاً پایین تولید برخی فیلم‌های وحشت و آزادی عمل خلاقانه را از عواملی دانسته بود که توجه استودیو‌ها را به این ژانر جلب کرده است. در صنعتی که نتیجه سرمایه‌گذاری‌های بزرگ همیشه قابل پیش‌بینی نیست، امکان ساخت فیلم در مقیاس‌های مختلف می‌تواند یک مزیت مهم باشد.

با این حال، فروش بالا را نباید با سود خالص یکسان دانست. هزینه تبلیغات و توزیع و سهم سینماداران نیز در محاسبه بازدهی دخالت دارند. از طرف دیگر، بودجه پایین به‌تنهایی موفقیت را تضمین نمی‌کند؛ ایده، اجرای سینمایی، زمان اکران و واکنش تماشاگران همچنان در سرنوشت هر فیلم نقش دارند.

 

 

 

استریت فایتر؛ ناک‌اوت در رینگ نوستالژی؟

مایکل، قاچاقچی انسان

بهترین فیلم‌های ترسناک هر دهه؛ از کلاسیک‌ها تا کابوس‌های مدرن

 

 

 

تماشاگر در خانه می‌تواند فیلم را متوقف کند، نور اتاق را روشن نگه دارد یا در میانه یک صحنه ترسناک سراغ تلفن همراهش برود. در سالن سینما، شرایط متفاوت است: پرده بزرگ، تاریکی، صدای فراگیر و حضور دیگر تماشاگران، تجربه‌ای می‌سازند که در آن واکنش‌های جمعی نیز بخشی از تماشای فیلم می‌شود. برای ژانری که بر انتظار، غافلگیری و واکنش بدنی مخاطب تکیه دارد، این تفاوت اهمیت پیدا می‌کند.

در فیلم وحشت، همیشه آنچه دیده می‌شود منبع اصلی ترس نیست. گاهی صدایی از بیرون قاب، مکثی طولانی یا تهدیدی که هنوز آشکار نشده، اضطراب صحنه را می‌سازد. وقتی این لحظه در سالن و در کنار تماشاگران دیگر تجربه می‌شود، واکنش افراد می‌تواند بر برداشت هر فرد از صحنه تأثیر بگذارد. خنده عصبی، فریاد یا سکوت جمعی، تجربه تماشای فیلم را به رویدادی مشترک تبدیل می‌کند.

این ویژگی در رقابت سالن‌ها با پلتفرم‌های نمایش خانگی اهمیت دارد. سینما برای جذب مخاطب باید چیزی بیش از امکان تماشای یک داستان فراهم کند و فیلم وحشت می‌تواند با تکیه بر صدا، تصویر و غافلگیری چنین امکانی را ایجاد کند. جیسون بلوم، تهیه‌کننده فیلم‌های وحشت، نیز در گزارش رویترز در ژوئیه ۲۰۲۵ بر تفاوت تجربه ترسیدن در سالن تاریک و در کنار جمعی از تماشاگران تأکید کرده بود.

با این همه، نمی‌توان نتیجه گرفت که تماشاگران فیلم‌های وحشت همگی سالن سینما را به خانه ترجیح می‌دهند. نظرسنجی یوگاو در اکتبر ۲۰۲۵ نشان داد ۴۷ درصد از تماشاگران این ژانر ترجیح می‌دهند فیلم‌های وحشت را با دیگران تماشا کنند و ۱۷ درصد تماشای انفرادی را ترجیح می‌دهند. در عین حال، ۵۵ درصد تماشای خانگی و ۱۷ درصد سالن سینما را ترجیح داده‌اند. بنابراین، تجربه جمعی می‌تواند یکی از مزیت‌های سینمای وحشت باشد، اما به‌تنهایی رشد سهم این ژانر از گیشه را توضیح نمی‌دهد.

 

 

ترس در سینما همیشه از موجودی ناشناخته، خانه‌ای تسخیرشده یا تهدیدی بیرون از زندگی روزمره سرچشمه نمی‌گیرد. گاهی آنچه مخاطب را نگران می‌کند، موقعیتی آشناست که در قالبی غیرعادی و تهدیدآمیز بازنمایی می‌شود. سینمای وحشت از همین امکان استفاده می‌کند تا موضوعاتی مانند تبعیض، خشونت، نابرابری، استقلال بدن و روابط آسیب‌زا را به بخشی از تجربه داستانی تبدیل کند.

«برو بیرون» ساخته جردن پیل، نمونه شناخته‌شده‌ای از این رویکرد است. فیلم با قرار دادن شخصیت اصلی در موقعیتی که ابتدا عادی به نظر می‌رسد، به‌تدریج لایه‌های پنهان نژادپرستی و مناسبات قدرت را آشکار می‌کند. در اینجا ترس تنها وسیله‌ای برای غافلگیرکردن تماشاگر نیست؛ عناصر ژانر به فیلم‌ساز امکان می‌دهند تجربه تبعیض را در قالب تعلیق و وحشت به تصویر بکشد.

«گناهکاران» ساخته رایان کوگلر نیز با استفاده از عناصر فراطبیعی و وحشت، داستان خود را به زمینه‌های تاریخی و فرهنگی پیوند می‌زند. اهمیت چنین نمونه‌هایی در این است که نشان می‌دهند فیلم ترسناک می‌تواند از الگو‌های آشنای ژانر فراتر برود و در کنار سرگرم‌کردن مخاطب، پرسش‌هایی درباره جامعه، تاریخ و روابط انسانی مطرح کند.

این ظرفیت، دست فیلم‌ساز را برای انتخاب زاویه‌های روایی مختلف باز می‌گذارد. هیولا، نیروی ناشناخته یا تهدیدی که شخصیت‌ها با آن روبه‌رو می‌شوند، می‌تواند در سطح داستان منبع ترس باشد؛ اما معنای فیلم گاهی از مناسبات انسانی و اجتماعی‌ای شکل می‌گیرد که در پس این عناصر قرار دارند. به همین دلیل، سینمای وحشت لزوماً به داستان‌هایی محدود نیست که هدف اصلی‌شان ایجاد شوک باشد.

رویترز نیز در گزارش اکتبر ۲۰۲۶ خود به ظرفیت این ژانر برای پرداختن به موضوعاتی مانند نژادپرستی، استقلال بدن و روابط آسیب‌زا اشاره کرده است. البته وجود مضمون اجتماعی را نباید به‌تنهایی علت فروش یک فیلم دانست. موفقیت هر اثر ممکن است حاصل ترکیبی از داستان، کارگردانی، بازی‌ها، تبلیغات، زمان اکران و بازخورد تماشاگران باشد. ظرفیت اجتماعی یکی از امکان‌های سینمای وحشت است، نه تضمینی برای موفقیت تجاری آن.

 

 

تصور رایج از مخاطب فیلم ترسناک، تماشاگری است که به دنبال هیجان و غافلگیری می‌رود؛ اما واکنش عمومی به این ژانر نشان می‌دهد وحشت هم‌زمان طرفداران جدی و مخالفان پرشماری دارد. نظرسنجی یوگاو در اکتبر ۲۰۲۵، با مشارکت ۱۱۲۳ شهروند بزرگسال آمریکایی، نشان داد ۵۰ درصد پاسخ‌دهندگان فیلم‌های وحشت را دوست دارند یا خیلی دوست دارند؛ در مقابل، ۴۶ درصد گفته‌اند این ژانر را دوست ندارند یا از آن متنفرند.

این دوگانگی از نظر تجاری قابل‌توجه است. سینمای وحشت الزاماً برای جلب رضایت همه مخاطبان ساخته نمی‌شود؛ ممکن است گروهی مشخص از تماشاگران را به‌شدت جذب کند و در صورت شکل‌گیری توجه عمومی و توصیه‌های دهان‌به‌دهان، فروش قابل‌توجهی به دست آورد. با این حال، این توضیح تنها یکی از سازوکار‌های احتمالی موفقیت است و ثابت نمی‌کند که افزایش سهم گیشه مستقیماً از بزرگ‌ترشدن جمعیت علاقه‌مندان ناشی شده باشد.

از سوی دیگر، رشد کلی یک ژانر به معنای موفقیت همه فیلم‌های آن نیست. برخی آثار از همان روز‌های نخست اکران مخاطبان زیادی جذب می‌کنند، اما نمی‌توانند این استقبال را در هفته‌های بعد حفظ کنند. تحلیل داده‌های گیشه از سوی مولتن کلاد، بر پایه اطلاعات وب‌سایت دِ نامبرز، نشان می‌دهد میانه افت فروش آخر هفته دوم فیلم‌های وحشت با اکران گسترده در آمریکای شمالی از ۵۴ درصد در سال ۲۰۱۹ به ۶۹ درصد در سال ۲۰۲۵ رسیده است. بر اساس همین تحلیل، سهم آخر هفته افتتاحیه از کل فروش داخلی این فیلم‌ها نیز از ۳۹٫۴ درصد در سال ۲۰۱۹ به ۵۰٫۳ درصد در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است.

این ارقام به معنای آن نیست که تمام فیلم‌های وحشت پس از افتتاحیه با افت شدید مواجه می‌شوند؛ بلکه نشان می‌دهد در مجموعه آثار بررسی‌شده، سهم بیشتری از فروش در روز‌های آغازین اکران رقم خورده است. بنابراین، افزایش سهم یک ژانر از گیشه می‌تواند هم‌زمان با دشواری حفظ مخاطب در هفته‌های بعد رخ دهد. چند فیلم پرفروش ممکن است تصویر کلی بازار را تقویت کنند، در حالی که آثار دیگر به همان سطح فروش نرسند.

 

 

وقتی یک ژانر هم امکان تولید با بودجه‌های متفاوت را فراهم می‌کند، هم می‌تواند تجربه‌ای متفاوت از تماشای خانگی بسازد و هم ظرفیت پرداختن به موضوعات اجتماعی را دارد، طبیعی است که توجه استودیو‌ها را جلب کند. با این حال، هیچ‌یک از این ویژگی‌ها به‌تنهایی توضیح کاملی برای رشد سینمای وحشت نیست؛ اهمیت این ژانر از کنار هم قرارگرفتن چند امکان و تناسب آنها با نیاز‌های بازار ناشی می‌شود.

برای استودیوها، وحشت می‌تواند فضایی برای آزمودن ایده‌های تازه و ساخت آثار مستقل از مجموعه‌های بزرگ فراهم کند؛ در عین حال، دنباله‌های مجموعه‌های شناخته‌شده نیز امکان استفاده از مخاطبانی را می‌دهند که پیش‌تر با شخصیت‌ها و جهان داستانی فیلم آشنا شده‌اند. این انعطاف در شیوه تولید و روایت، در بازاری که جذب مخاطب و جبران هزینه‌ها به مسئله‌ای مهم تبدیل شده، اهمیت دارد.

از سوی دیگر، موفقیت تجاری فیلم‌های وحشت را باید در کنار محدودیت‌هایشان دید. همه مخاطبان به این ژانر علاقه ندارند و همه آثار آن نیز نمی‌توانند استقبال اولیه را به فروش پایدار تبدیل کنند. آمار‌های گیشه نشان می‌دهند جایگاه این ژانر تقویت شده است، اما برای توضیح موفقیت هر فیلم باید عواملی مانند هزینه تولید، تبلیغات، زمان اکران، کیفیت اجرا و واکنش تماشاگران را جداگانه بررسی کرد.

در نهایت، سینمای وحشت نه به این دلیل که ترس همیشه می‌فروشد، بلکه به این دلیل برای هالیوود اهمیت یافته که امکان پیوند اقتصاد تولید، روایت سینمایی و تجربه مخاطب را در قالب‌های متنوع فراهم می‌کند. این ظرفیت، وحشت را به یکی از گزینه‌های مهم بازار تبدیل کرده است؛ هرچند موفقیت هر فیلم همچنان به کیفیت اثر و شرایط اکران وابسته است.