«شرق بهشت» دوباره جان گرفت؛ آیا ارزش‌های شاهکار اشتاین‌بک از دست رفته است؟

جام جم آنلاین: در شرق بهشت با موضوع ازلی ابدی درگیری میان خیر و شر رو به رو هستیم، البته رمان و به تبع آن فیلم، فرامتنی نیز دارد که با ایجاد بینامتنیت با آن، این موضوع را برجسته‌تر می‌کند: کتاب مقدس.
اشتاین بک بدون اینکه مدعی نوشتن یک رمان مذهبی یا دینی باشد، یک موضوع مورد توجه کتاب مقدس را دستمایه خلق اثر خود کرده است. داستان ارجاعات آشکار و پنهانی به موضوع محوری ادبیات مسیحی یعنی گناه نخستین دارد. زن نماد شر و وسوسه است، مرد فریب او را می‌خورد و از بهشت خیالی خود که یک زندگی آرام خانوادگی برآمده از ثروت به ارث رسیده از پدر دارد، بیرون رانده می‌شود. در این میان، ارجاعات دوباره به داستان هابیل و قابیل و شراره‌های حسادتی که میان دو برادر برای جلب توجه پدر زبانه می‌کشد، بار بینامتنی اثر را سنگین‌تر می‌کند. نویسنده توانسته است موضوعی که به نظر آنقدر گفته شده و تکرار شده که ملال‌آور است، در بستر جدیدی زنده کند و مخاطب را به دنبال خود بکشد. این بستر جدید، تحولات اجتماعی در آمریکای ابتدای قرن بیستم است، سرزمینی که در آن زمین و پول ثروت می‌آفریند. فیلم از این بستر اجتماعی البته استفاده‌های بیشتری هم می‌کند و سعی می‌کند به مخاطب یادآور کند آمریکای ثروتمند و رو به پیشرفت، بر پایه‌هایی از نژادپرستی، پول کثیف و بیرحمی بنیاد شده است. بیرحمی عریانی که حتی اصولی‌ترین ارزش‌ها و احساسات انسانی، چون مادری را هم قربانی می‌کند. 

اقتباسی دوباره، نوه بعد از پدربزرگ

هفتاد و یک سال پیش الیا کازان اقتباسی سینمایی از رمان «شرق بهشت» ساخت که جیمز دین، ستاره آن روزهای سینمای هالیوود در آن بازی می‌کرد. حالا یکی دیگر از اعضای خانواده کازان یعنی نوه او، زوئی کازان، به سراغ شاهکار جان اشتاین‌بک رفته است و این بار، نقطه اصلی توجه به جای بازیگر مرد، بازیگر زن است یعنی  فلورنس پیو که توانسته است در این سریال، بازی درخشانی از خود ارائه دهد و چهره زنی که خونسردانه، می‌کشد و مطامع خود را پیش می‌برد، به خوبی بازی کند. ضمن اینکه سریالی که کازان نوه ساخته است، برخلاف فیلم سال ۱۹۵۵ سعی دارد توجه و تمرکز خود را بر پرداخت شخصیت همین زن بگذارد. 

منتقدان درباره سریال شرق بهشت چه گفته‌اند؟

منتقدان در ارزیابی این سریال و بخصوص تغییر نگاهی که کارگردان در آن ایجاد کرده است، رویکردهای مختلفی دارند. برخی معتقدند سریال با افزودن لایه‌های روان‌شناختی به شخصیت کتی، او را از تصویری یک‌بعدی فاصله داده است

در مقابل گروهی می‌گویند این تغییر رویکرد باعث شده است که بسیاری از ارزش ها و پیچیدگی های داستان از دست برود

گاردین در نقد این مجموعه، بازی فلورنس پیو و کیفیت بصری سریال را از نقاط قوت آن می‌داند. به نوشته این روزنامه، سریال در بازنمایی روابط خانوادگی، کشمکش‌های عاطفی و فضای تاریخی داستان موفق عمل می‌کند، اما در پرداختن به پرسش‌های عمیق فلسفی رمان، به همان اندازه توفیق ندارد
ورایتی نیز ضمن تمجید از بازی فلورنس پیو و هون لی در نقش «لی»، خدمتکار خانواده تراسک، توجه ویژه سریال به شخصیت‌هایی را برجسته می‌کند که در اقتباس‌های قبلی کمتر فرصت دیده‌شدن داشتند

آیا انتقادها به «شرق بهشت» درست است؟
بااین‌حال، یکی از انتقاد‌های مهم به مجموعه، حذف یا کاهش نقش برخی خطوط داستانی رمان، به‌ویژه بخش‌هایی از سرگذشت خانواده همیلتون است.به نظر می رسد انتقادها به سریال تا حد زیادی وارد باشد چرا که به هرحال پررنگ شدن تمرکز بر نقش زن، باعث کم توجهی به پرداخت شخصیت مرد(پدر) شده است اما واقعیت این است که «شرق بهشت» اساساً رمانی است که پرسش آفرین و مسأله ساز است و بنیاد آن بر ایجاد چالش‌های فکری و اخلاقی برای مخاطب بنا شده است و طبیعی است که در هر اقتباسی، سازندگان براساس معیارها و توجهات خود، بر بخشی از این داستان و پرسش هایش تمرکز کنند. «شرق بهشت» یک داستان خانوادگی نیست و نباید آن را با این نگاه تماشا کرد که قرار است داستانی درباره کمکش در یک خانواده ببینیم بلکه باید توجه داشت که قرار است اقتباس از رمانی را ببینیم که انسان به صورت کلی را به چالش کشیده است. 

درباره سریال شرق بهشت 
سریال «شرق بهشت» در هفت قسمت با بازی فلورنس پیو، کریستوفر ابوت، مایک فیست و هون لی از نتفلیکس منتشر شده است.امتیاز این سریال در حال حاضر در سایت IMDB، هشت است.