جام جم آنلاین - پژوهش‌ها نشان می‌دهند خوردن غذا در ساعات پایانی شب و مصرف نوشیدنی‌های شیرین یا دارای شیرین‌کننده مصنوعی ممکن است با افزایش خطر بیماری‌های کبدی همراه باشد.
بیماری کبد چرب متابولیک که پیش‌تر با عنوان کبد چرب غیرالکلی شناخته می‌شد زمانی ایجاد می‌شود که چربی اضافی در کبد تجمع پیدا کند. این بیماری در صورت پیشرفت می‌تواند به التهاب و زخم کبدی و در موارد شدید به سیروز و نارسایی کبد منجر شود.
اگرچه مصرف الکل یکی از عوامل آسیب به کبد است، اما تغذیه نامناسب و دریافت بیش از حد کالری نیز در افزایش خطر ابتلا به بیماری‌های کبدی نقش دارند. پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند علاوه بر نوع مواد غذایی زمان مصرف آنها نیز می‌تواند اهمیت داشته باشد.
غذا خوردن در ساعات پایانی شب را محدود کنید
مطالعات پیشین میان خوردن تنقلات در ساعات پایانی شب و مشکلاتی مانند چاقی و بیماری‌های قلبی ارتباط پیدا کرده‌اند. اکنون پژوهشگران ارتباط احتمالی این عادت با بیماری‌های کبدی را نیز بررسی کرده‌اند.
در یک مطالعه انجام‌شده توسط پژوهشگران دانشگاه علوم و بهداشت اورگن مشخص شد افرادی که پس از شام یا نزدیک زمان خواب غذا می‌خورند ممکن است با افزایش خطر بیماری‌های کبدی مواجه باشند. بر اساس نتایج این پژوهش خطر ابتلا به انواع بیماری‌های کبدی در این افراد حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد بیشتر گزارش شده است.
یکی از توضیح‌های احتمالی برای این ارتباط به ساعت زیستی بدن مربوط می‌شود. کبد در طول روز برای پردازش مواد مغذی و تنظیم قند خون و سوخت‌وساز چربی‌ها فعالیت می‌کند. در ساعات شب که بدن برای استراحت و ناشتا ماندن آماده می‌شود برخی فرایند‌های متابولیک تغییر می‌کنند.
پژوهش‌های حیوانی نیز نشان داده‌اند غذا خوردن خارج از چرخه طبیعی خواب و بیداری ممکن است بر سازوکار‌های تنظیم‌کننده سوخت‌وساز کبد اثر بگذارد و زمینه ذخیره بیشتر چربی را فراهم کند. با این حال برای تعیین دقیق رابطه علت و معلولی در انسان به پژوهش‌های بیشتری نیاز است.
نوشیدنی‌های رژیمی هم لزوما بی‌خطر نیستند
بسیاری از افراد برای کاهش مصرف قند به سراغ نوشابه‌های رژیمی و نوشیدنی‌های حاوی شیرین‌کننده مصنوعی می‌روند. با این حال برخی پژوهش‌ها ارتباط میان مصرف این نوشیدنی‌ها و افزایش خطر کبد چرب را مطرح کرده‌اند.
در یک مطالعه مشاهده‌ای ارتباط مصرف روزانه نوشیدنی‌های کم‌قند یا بدون قند با افزایش خطر کبد چرب گزارش شد. در همان پژوهش مصرف نوشیدنی‌های شیرین‌شده با قند نیز با افزایش خطر این بیماری ارتباط داشت.
پژوهشگران احتمال می‌دهند شیرین‌کننده‌های مصنوعی بتوانند بر باکتری‌های روده و فرایند‌های سوخت‌وساز بدن اثر بگذارند. مصرف بیش از حد قند نیز می‌تواند به تجمع چربی در کبد کمک کند.
با این حال مطالعات مشاهده‌ای به‌تنهایی ثابت نمی‌کنند که نوشیدنی‌های رژیمی مستقیما باعث بیماری کبدی می‌شوند. آب همچنان انتخاب مناسبی برای تأمین مایعات بدن است، زیرا قند و شیرین‌کننده افزوده ندارد.
در مصرف مکمل‌ها احتیاط کنید
طبیعی بودن یک مکمل به معنای بی‌خطر بودن آن نیست. برخی ویتامین‌ها و فرآورده‌های گیاهی در صورت مصرف با دوز بالا ممکن است به کبد آسیب برسانند.
ویتامین A به دلیل محلول بودن در چربی می‌تواند در بافت‌های بدن ذخیره شود و مصرف بیش از حد آن خطر مسمومیت را افزایش دهد. برخی فرآورده‌های گیاهی مانند عصاره غلیظ چای سبز و آشواگاندا نیز با مواردی از آسیب کبدی مرتبط دانسته شده‌اند.
کبد وظیفه پردازش بسیاری از ترکیبات واردشده به بدن را بر عهده دارد. در برخی افراد این ترکیبات ممکن است واکنش‌های التهابی یا آسیب سلولی ایجاد کنند. به همین دلیل بهتر است مکمل‌ها تنها در صورت نیاز و با توجه به دوز مناسب مصرف شوند.
دریافت ویتامین‌ها و مواد معدنی از طریق رژیم غذایی متعادل در اولویت قرار دارد. مصرف مکمل‌های متعدد بدون مشورت با پزشک می‌تواند خطر‌های غیرضروری به همراه داشته باشد.
قهوه ممکن است به سلامت کبد کمک کند
برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند مصرف منظم قهوه با کاهش احتمال ابتلا به سیروز و سرطان کبد و مراحل پیشرفته بیماری‌های کبدی ارتباط دارد.
قهوه حاوی ترکیبات آنتی‌اکسیدانی است که ممکن است به کاهش التهاب و محدود کردن تشکیل بافت اسکار در کبد کمک کنند. حتی در برخی مطالعات مصرف قهوه بدون کافئین نیز با فوایدی برای کبد همراه بوده است.
با این حال میزان مصرف مناسب برای همه افراد یکسان نیست. مصرف زیاد قهوه می‌تواند خواب را مختل کند یا در افراد حساس باعث بروز عوارضی مانند تپش قلب شود. در نتیجه بهتر است مصرف آن متناسب با شرایط فردی باشد.
کاهش وزن تدریجی و کنترل اندازه وعده‌های غذایی
اضافه‌وزن یکی از عوامل مهم خطر ابتلا به کبد چرب متابولیک است. پژوهش‌ها نشان داده‌اند کاهش حدود پنج درصد از وزن بدن می‌تواند به کاهش چربی کبد کمک کند. کاهش وزن بیشتر نیز ممکن است التهاب کبد را بهبود دهد و در برخی افراد از شدت آسیب‌های بافتی بکاهد.
برای رسیدن به این هدف لزوما نیازی به رژیم‌های سخت و محدودکننده نیست. کاهش متعادل اندازه وعده‌های غذایی و کنترل دریافت روزانه کالری می‌تواند به ایجاد کسری انرژی کمک کند.
کاهش وزن تدریجی معمولا پایدارتر از رژیم‌های شدید و کوتاه‌مدت است. رژیم‌های سخت ممکن است حفظ وزن جدید را دشوار کنند و برای برخی افراد مشکلات دیگری به همراه داشته باشند.
بیماری کبد چرب در مراحل اولیه اغلب علامت مشخصی ندارد و ممکن است تا زمان پیشرفت آسیب شناسایی نشود. اصلاح عادت‌های غذایی و فعالیت بدنی منظم می‌توانند به محافظت از کبد کمک کنند. تشخیص و پیگیری پزشکی نیز برای افرادی که عوامل خطر دارند اهمیت دارد.
