پلتفرم‌های پزشکی و ویزیت آنلاین، بدون نظارت و مجوز از سازمان نظام پزشکی، نسخه می‌پیچند؟
به گزارش جام جم آنلاین به نقل از مجله تایم؛ این روز‌ها گزارش‌هایی از روسیه منتشر می‌شود که برای بسیاری یادآور روز‌های نخست همه‌گیری کروناست؛ روز‌هایی که انتشار خبر‌های پراکنده درباره یک بیماری ناشناخته، نگرانی‌های گسترده‌ای را در سراسر جهان برانگیخت. این بار نام طاعون، یکی از بیماری‌های شناخته‌شده در تاریخ بشر، در پی مرگ یک کارمند آزمایشگاه در منطقه سیبری روسیه بار دیگر بر سر زبان‌ها افتاده است. قرنطینه افراد مرتبط با این پرونده و انتشار گزارش‌هایی درباره احتمال بروز حادثه در یک آزمایشگاه تخصصی، پرسش‌های متعددی را درباره ماهیت این رویداد و خطر احتمالی آن ایجاد کرده است. با این حال، میان احتمال ابتلا به یک بیماری، تأیید آزمایشگاهی آن و اثبات آغاز یک همه‌گیری تفاوت وجود دارد؛ تفاوتی که در بررسی این پرونده نباید نادیده گرفته شود.
ماجرای مرگ مشکوک در سیبری چیست؟
به گزارش رسانه‌های بین‌المللی، یک کارمند مؤسسه پژوهشی مبارزه با طاعون سیبری و خاور دور در منطقه ایرکوتسک روسیه، هفته گذشته پس از ابتلا به ذات‌الریه با منشأ نامعلوم جان خود را از دست داد. در پی این اتفاق، افرادی که با او تماس داشته‌اند تحت مراقبت پزشکی قرار گرفتند و اقدامات قرنطینه‌ای برای کنترل وضعیت به اجرا درآمد.
ایگور کبزف، فرماندار منطقه ایرکوتسک، اعلام کرده است که علت مرگ این کارمند، ذات‌الریه با منشأ نامعلوم بوده است. او با اشاره به انتشار روایت‌های متفاوت درباره این حادثه گفت بررسی‌های گسترده آزمایشگاهی نشان نداده است که میکروارگانیسمی مرتبط با فعالیت شغلی این کارمند در نمونه‌های زیستی او وجود داشته باشد. به گفته فرماندار، طی چند روز گذشته نیز هیچ‌یک از دیگر کارکنان این مؤسسه برای دریافت خدمات پزشکی مراجعه نکرده‌اند.
سازمان فدرال نظارت بر حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان و رفاه انسانی روسیه، موسوم به «روسپوتربنادزور»، نیز اعلام کرده است که در بررسی‌های انجام‌شده، نشانه‌ای از وقوع حادثه مرتبط با کار با عوامل بیماری‌زا در آزمایشگاه پیدا نشده است.
در همین حال، ماکسیم مودین، شهردار منطقه شلخوف در استان ایرکوتسک، از اجرای اقدامات جامع مقابله با همه‌گیری خبر داده و گفته است افرادی که با کارمند درگذشته تماس داشته‌اند، هر روز آزمایش می‌شوند. گزارش‌ها از قرنطینه و مراقبت پزشکی ده‌ها نفر حکایت دارند؛ با این حال، شمار افراد تحت مراقبت در روایت‌های مختلف یکسان نیست و برای اعلام رقم قطعی باید به تازه‌ترین گزارش رسمی استناد کرد.
رسانه‌های محلی همچنین از اعمال محدودیت در بخش بستری بیمارستان شلخوف، محل درگذشت این کارمند، خبر داده‌اند. بر اساس این گزارش‌ها، محدودیت‌هایی برای ملاقات با بیماران و اعضای خانواده در نظر گرفته شده است؛ هرچند همه جزئیات مربوط به این محدودیت‌ها به‌طور مستقل از سوی مقام‌های رسمی تأیید نشده‌اند.
دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، نیز در واکنش به انتشار روایت‌های مختلف از این حادثه، از خبرنگاران خواسته است برای دریافت اطلاعات معتبر به اظهارات روسپوتربنادزور مراجعه کنند، نه اینکه به شایعات و گمانه‌زنی‌ها اتکا داشته باشند.
آیا طاعون در روسیه تأیید شده است؟
یکی از مهم‌ترین نکات در بررسی این پرونده، تفکیک گزارش‌های غیررسمی از اطلاعات تأییدشده است. برخی رسانه‌ها مدعی شده‌اند که کارمند درگذشته هنگام فعالیت در آزمایشگاه، با شکستن یک لوله آزمایش حاوی عامل بیماری‌زای طاعون در معرض آلودگی قرار گرفته است. در برخی روایت‌ها نیز از احتمال تماس شمار زیادی از افراد با عامل بیماری‌زا سخن گفته شده است.
با این حال، تا زمان انتشار گزارش‌های مورد استناد، مقام‌های بهداشتی روسیه ابتلای این کارمند به طاعون را تأیید نکرده‌اند و علت اعلام‌شده مرگ، ذات‌الریه با منشأ نامعلوم است. بنابراین، نه می‌توان روایت مربوط به شکستن لوله آزمایش را قطعی دانست و نه صرف قرنطینه افراد را نشانه اثبات وقوع شیوع طاعون تلقی کرد.
اقدامات قرنطینه‌ای در چنین شرایطی می‌تواند بخشی از فرایند احتیاطی برای بررسی تماس‌ها و کاهش خطر احتمالی انتقال عفونت باشد. با این همه، توضیح دقیق علت این اقدامات و انتشار نتایج معتبر بررسی‌ها برای رفع ابهام‌های موجود ضروری است.
طاعون ریوی چه تفاوتی با دیگر انواع طاعون دارد؟
در پی افزایش نگرانی‌ها، برخی کارشناسان پزشکی درباره ویژگی‌های این بیماری توضیح داده‌اند. سایمون کلارک، دانشیار میکروبیولوژی سلولی در دانشگاه ریدینگ، با تأکید بر تفاوت طاعون ریوی با بسیاری از بیماری‌های تنفسی گفت عامل طاعون، باکتری «یرسینیا پستیس» (Yersinia pestis) است؛ باکتری‌ای که به دلیل نقش آن در همه‌گیری تاریخی مرگ سیاه شناخته می‌شود و همچنان در برخی کانون‌های طبیعی جهان وجود دارد.
طاعون انواع مختلفی دارد که از جمله آنها می‌توان به طاعون خیارکی و طاعون ریوی اشاره کرد. طاعون خیارکی معمولاً از طریق گزش کک آلوده منتقل می‌شود و با درگیری غدد لنفاوی همراه است. در مقابل، طاعون ریوی ریه‌ها را درگیر می‌کند و در صورت نبود درمان به‌موقع می‌تواند به‌سرعت پیشرفت کند.
طاعون ریوی برخلاف طاعون خیارکی، در شرایط تماس نزدیک می‌تواند از طریق قطرات تنفسی از فرد مبتلا به فرد دیگر منتقل شود. همین ویژگی، شناسایی سریع موارد احتمالی و بررسی تماس‌های نزدیک را در مدیریت این بیماری مهم می‌کند.
با وجود خطر جدی طاعون ریوی، این بیماری در صورت تشخیص به‌موقع معمولاً با آنتی‌بیوتیک قابل درمان است. کلارک نیز با اشاره به همین تفاوت، یادآور شده است که طاعون یک بیماری باکتریایی است و نمی‌توان ویژگی‌های آن را بدون توجه به عامل بیماری‌زا با بیماری‌های ویروسی دستگاه تنفسی یکسان دانست.
این کارشناس درباره فرضیه بروز حادثه آزمایشگاهی نیز خواستار احتیاط شده است. به گفته او، حوادث مرتبط با عوامل بیماری‌زا در آزمایشگاه‌ها سابقه دارند، اما آلودگی یک کارمند بر اثر شکستن یک لوله آزمایش، در شرایطی که اصول ایمنی رعایت شوند، مستلزم بررسی دقیق چگونگی وقوع حادثه است. ازاین‌رو، تا زمانی که شواهد معتبر منتشر نشده‌اند، نمی‌توان این فرضیه را به‌عنوان علت قطعی مرگ پذیرفت.
رئیس انستیتو پاستور ایران چه می‌گوید؟
احسان مصطفوی رئیس انستیتو پاستور ایران، در گفت وگو با مهر با اشاره به گزارش‌های منتشرشده درباره مرگ کارمند آزمایشگاه در روسیه، تأکید کرده است که این فرد دو روز پس از بستری‌شدن با علائم پنومونی شدید جان خود را از دست داده، اما ابتلا و مرگ ناشی از طاعون از سوی مقام‌های روسیه تأیید نشده است.
به گفته مصطفوی، برخی رسانه‌ها شکستن لوله آزمایش حاوی عامل طاعون در محل کار و قرار گرفتن حدود ۲۰۰ نفر در معرض تماس با این عامل را علت احتمالی بیماری عنوان کرده‌اند؛ با این حال، تا زمان انتشار نتایج معتبر آزمایشگاهی و بررسی‌های رسمی، نمی‌توان این روایت‌ها را قطعی دانست و باید منتظر اطلاعات تکمیلی از منابع معتبر ماند.
رئیس انستیتو پاستور ایران با اشاره به اینکه طاعون در اغلب موارد به درمان آنتی‌بیوتیکی پاسخ می‌دهد، گفت تهدید این بیماری را نمی‌توان بدون در نظر گرفتن امکان تشخیص و درمان با برخی بیماری‌های نوپدید و بازپدید که درمان مشخصی ندارند، یکسان ارزیابی کرد؛ هرچند مقاومت دارویی و تأخیر در درمان می‌توانند وضعیت را پیچیده‌تر کنند.
او درباره عامل بیماری توضیح داد که باکتری «یرسینیا پستیس» در بسیاری از کانون‌های طبیعی، در چرخه‌ای میان جوندگان و کک‌های آلوده باقی می‌ماند. انسان معمولاً از طریق گزش کک آلوده یا در نوع ریوی بیماری، بر اثر تماس نزدیک با فرد مبتلا آلوده می‌شود. تماس با جانوران آلوده و ذبح آنها نیز در شرایط خاص می‌تواند خطر انتقال بیماری را افزایش دهد. ابتلا در اثر عفونت آزمایشگاهی نیز امکان‌پذیر است، اما پدیده‌ای نادر به شمار می‌رود.
طاعون هنوز در جهان وجود دارد؟
برخلاف تصور عمومی، طاعون صرفاً بیماری متعلق به تاریخ نیست و همچنان در برخی مناطق جهان به‌صورت موارد پراکنده یا طغیان‌های محدود مشاهده می‌شود. مصطفوی با تأکید بر این موضوع گفته است که موارد انسانی طاعون هر سال در کشور‌هایی از جمله ایالات متحده آمریکا گزارش می‌شود و ماداگاسکار و جمهوری دموکراتیک کنگو از کشور‌های مهم درگیر با این بیماری هستند.
به گفته او، طغیان طاعون در ماداگاسکار در سال ۲۰۱۷ به دلیل شناسایی موارد متعدد در مناطق شهری، از جمله پایتخت، و سهم بالای موارد ریوی، رویدادی غیرمعمول بود. در جریان این طغیان حدود ۲۴۰۰ مورد مشکوک، محتمل یا تأییدشده و ۲۰۹ مورد مرگ گزارش شد.
ردیابی تماس‌ها، درمان بیماران، تجویز آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه برای افراد در معرض خطر، اطلاع‌رسانی عمومی و تقویت نظام پایش از جمله اقداماتی بودند که به مهار بیماری کمک کردند.
مصطفوی همچنین به گزارش مواردی از طاعون انسانی در دو دهه اخیر در کشور‌هایی مانند افغانستان، عربستان سعودی، اردن، یمن و الجزایر اشاره کرده است. در برخی از این گزارش‌ها، جانورانی مانند شتر یا بز نیز به‌عنوان مخزن احتمالی بیماری مطرح بوده‌اند.
وضعیت طاعون در ایران چگونه است؟
به گفته رئیس انستیتو پاستور ایران، وجود کانون‌های طبیعی طاعون در کشور، استمرار مراقبت‌های بهداشتی و پایش مخازن حیوانی احتمالی و ناقلان بیماری را ضروری می‌کند. او تأکید کرده است که در مناطق پرخطر باید گروه‌های بهداشتی و درمانی درباره علائم بیماری، راه‌های پیشگیری و روش‌های درمان آموزش ببینند.
مصطفوی افزود آزمایشگاه مرجع کشوری طاعون در انستیتو پاستور ایران قرار دارد و این مؤسسه از سال ۱۳۲۵ در زمینه پایش و تشخیص بیماری فعالیت می‌کند. پایگاه تحقیقاتی بیماری‌های نوپدید و بازپدید این انستیتو در روستای اکنلو، شهرستان کبودرآهنگ استان همدان، نیز از مراکز مهم مطالعات میدانی طاعون است.
بر اساس توضیحات او، پژوهش‌های ۱۵ سال اخیر این مؤسسه، گردش عامل بیماری در حیات‌وحش و سگ‌های نگهبان گله را در برخی مناطق کشور نشان داده است. این یافته‌ها بر اهمیت پایش میدانی و آزمایشگاهی برای شناسایی کانون‌های طبیعی بیماری تأکید دارند؛ موضوعی که به معنای تأیید شیوع بیماری در میان انسان‌ها نیست.
آیا باید نگران آغاز یک همه‌گیری تازه بود؟
در حال حاضر، شواهد منتشرشده برای نتیجه‌گیری درباره آغاز یک همه‌گیری طاعون در روسیه کافی نیست. مرگ یک کارمند آزمایشگاه، قرنطینه افراد مرتبط و انتشار گزارش‌هایی درباره احتمال حادثه آزمایشگاهی، رویداد‌هایی هستند که نیاز به بررسی جدی دارند؛ اما این موارد به‌تنهایی اثبات‌کننده ابتلا به طاعون یا گسترش آن در جامعه نیستند.
از سوی دیگر، طاعون ریوی بیماری خطرناکی است و در صورت تأیید ابتلا، تشخیص سریع، آغاز درمان و شناسایی تماس‌های نزدیک اهمیت بالایی دارد. بنابراین، رویکرد درست نه نادیده گرفتن خطر احتمالی است و نه انتشار خبر شیوع گسترده بدون شواهد کافی.
مصطفوی نیز بر ضرورت حفظ ظرفیت‌های علمی و تشخیصی، استمرار پایش میدانی و آزمایشگاهی و انتشار شفاف نتایج تأکید کرده است. او در عین حال خواستار پرهیز از گمانه‌زنی و انتشار اطلاعات تأییدنشده درباره این بیماری شده است.
پرونده روسیه همچنان بیش از هر چیز به پاسخ روشن درباره علت مرگ کارمند آزمایشگاه و نتایج بررسی‌های رسمی نیاز دارد. تا زمانی که این اطلاعات منتشر نشده‌اند، باید میان نگرانی قابل‌درک عمومی، احتمال علمی ابتلا و واقعیت تأییدشده تفاوت قائل شد.
بازگشت باشکوه اسطوره طنز
