عشایر باید از «ذخیره ملی» به «مزیت اقتصادی» تبدیل شوند

به گزارش جام جم البرز، جهانبخش میرزاوند در نشست شورای عشایر استان البرز اظهار کرد: یکی از موضوعات مهم و کمتر مورد توجه، تبیین جایگاه واقعی جامعه عشایری و ظرفیت‌های گسترده این بخش است؛ ظرفیتی که در دوران جنگ تحمیلی نیز در حوزه تولید، پشتیبانی و خدمت‌رسانی توانمندی خود را نشان داده است.

وی جامعه عشایری را یکی از تاب‌آورترین جوامع کشور در برابر بحران‌ها دانست و افزود: در شرایط جنگی و بحرانی، ظرفیت‌های سازمان امور عشایر می‌تواند در اختیار استانداران، شورا‌های تأمین و ستاد‌های بحران قرار گیرد و ذخایری همچون آرد، سوخت، آب شرب و شبکه‌های خدماتی برای مدیریت بحران به کار گرفته شود.

میرزاوند با اشاره به توانمندی گسترده سازمان امور عشایر در حوزه آبرسانی گفت: صد‌ها دستگاه کامیون و تانکر برای تأمین آب شرب در اختیار این بخش قرار دارد که بخشی از آنها استیجاری و بخش عمده متعلق به سازمان است.

رئیس سازمان امور عشایر کشور همچنین با اشاره به تجربه مدیریت بحران در حوادث و آتش‌سوزی‌ها اظهار کرد: با ایجاد سازوکار مناسب برای تأمین آب خودرو‌های آتش‌نشانی، از اتلاف زمان نیرو‌های امدادی برای رفت‌وبرگشت و پر کردن مخازن جلوگیری شد؛ تجربه‌ای که می‌تواند در سایر بحران‌ها نیز مورد استفاده قرار گیرد.

تولید بیش از یک‌چهارم گوشت قرمز کشور توسط عشایر

میرزاوند با اشاره به تفاوت دامداری عشایری و صنعتی گفت: هرچه به سمت دامداری صنعتی حرکت می‌کنیم، وابستگی به نهاده‌های وارداتی و آسیب‌پذیری در برابر بحران‌ها افزایش می‌یابد، در حالی که بخش قابل توجهی از نیاز غذایی دام عشایری از عرصه‌های طبیعی تأمین می‌شود و همین مسئله، این جامعه را در برابر جنگ، تحریم و اختلال در زنجیره واردات مقاوم‌تر می‌کند.

وی افزود: بیش از ۲۵ درصد گوشت قرمز کشور توسط جامعه عشایری تولید می‌شود و این ظرفیت با بهره‌گیری از دانش، فناوری و افزایش بهره‌وری می‌تواند به میزان قابل توجهی افزایش یابد.

رئیس سازمان امور عشایر کشور بر ضرورت علمی‌سازی تولید در جامعه عشایری تأکید کرد و گفت: استان البرز ظرفیت مناسبی برای اجرای طرح‌های علمی و پایلوت در حوزه دامداری دارد و می‌توان با استفاده از توان دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی و شرکت‌های دانش‌بنیان، شاخص‌هایی مانند میزان زایش، تلفات دام، ضریب تبدیل خوراک و بهره‌وری تولید را ارتقا داد.

به گفته میرزاوند، کاهش تلفات، اصلاح روش‌های تغذیه و استفاده از فناوری‌های نوین می‌تواند تولید جامعه عشایری را تا حدود ۴۰ درصد افزایش دهد؛ موضوعی که در شرایط محدودیت‌های اقتصادی و تحریم، اهمیت ویژه‌ای دارد.

ذخایر ژنتیکی عشایر؛ سرمایه‌ای ملی

وی با اشاره به نقش عشایر در حفاظت از منابع طبیعی اظهار کرد: خروج جامعه عشایری از چرخه تولید، علاوه بر کاهش تولید گوشت، می‌تواند پیامد‌هایی همچون افزایش پوشش‌های خشک، افزایش خطر آتش‌سوزی و تشدید فرسایش خاک را به همراه داشته باشد.

میرزاوند با تأکید بر ارزش ذخایر ژنتیکی دام‌های عشایری گفت: عشایر طی قرن‌ها با شرایط اقلیمی مختلف ایران سازگار شده‌اند و بسیاری از نژاد‌های دام کشور، ذخایر ژنتیکی منحصربه‌فردی هستند که ارزش آنها کمتر از سایر ذخایر ملی نیست.

وی افزود: این سازگاری ژنتیکی یک سرمایه ملی است و باید در برنامه‌های توسعه و حساب‌های ملی کشور به رسمیت شناخته شود.

گردشگری عشایری؛ اقتصاد با حفظ اصالت

رئیس سازمان امور عشایر کشور گردشگری عشایری را یکی دیگر از ظرفیت‌های مهم اقتصادی این جامعه دانست و گفت: توسعه گردشگری باید همراه با حفظ اصالت فرهنگی و سبک زندگی عشایر باشد و نباید به ارائه تصویری مصنوعی و غیرواقعی از زندگی عشایری منجر شود.

وی افزود: در چارچوب سامانه‌های عرفی گردشگری عشایری، تلاش شده است فرزندان عشایر نقش محوری داشته باشند و ظرفیت‌هایی همچون آیین‌ها، پوشش، غذا، صنایع دستی و سبک زندگی عشایری به عنوان بخشی از هویت ایرانی به گردشگران معرفی شود.

حذف واسطه‌ها از بازار صنایع دستی عشایری

میرزاوند با اشاره به ظرفیت اقتصادی صنایع دستی زنان عشایر اظهار کرد: صنایع دستی می‌تواند به یکی از منابع مهم اشتغال و درآمد خانواده‌های عشایری تبدیل شود و به‌ویژه برای زنان سرپرست خانوار فرصت اقتصادی مناسبی ایجاد کند.

وی یکی از مشکلات اصلی این حوزه را حضور واسطه‌ها و دلالان عنوان کرد و گفت: ایجاد فروشگاه‌های عرضه مستقیم و زنجیره‌ای در دستور کار قرار گرفته تا محصولات عشایری بدون واسطه از تولیدکننده به مصرف‌کننده برسد.

رئیس سازمان امور عشایر کشور از توسعه فروشگاه‌های زنجیره‌ای عرضه محصولات عشایری در سراسر کشور خبر داد و تأکید کرد: تلاش می‌شود منابع حاصل از فروش محصولات در همان استان و جامعه عشایری باقی بماند.

گیاهان دارویی؛ ظرفیت دیگری برای اقتصاد عشایری

میرزاوند همچنین بر ضرورت استفاده اصولی از ظرفیت گیاهان دارویی مناطق عشایری تأکید کرد و گفت: در این حوزه باید تدوین اطلس گیاهان دارویی، برداشت اصولی از طبیعت، کشت زراعی و گلخانه‌ای و آموزش عشایر همزمان دنبال شود تا برداشت بی‌رویه به انقراض گونه‌های ارزشمند منجر نشود.

وی همچنین حکمرانی مبتنی بر داده را از الزامات برنامه‌ریزی در حوزه عشایری دانست و افزود: تمامی سکونتگاه‌ها، مسیر‌های دسترسی و راه‌های عشایری باید به‌صورت دقیق شناسایی و نقشه‌برداری شوند تا این اطلاعات در قالب اطلس سکونتگاه‌ها و راه‌های عشایری در برنامه‌ریزی‌های کشور مورد استفاده قرار گیرد.

البرز؛ پایلوت طرح‌های نوآورانه عشایری

رئیس سازمان امور عشایر کشور با اشاره به ظرفیت‌های علمی و فناورانه استان البرز گفت: وجود دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی، شرکت‌های دانش‌بنیان و زیرساخت‌های مناسب، این استان را به یکی از ظرفیت‌های مهم برای اجرای طرح‌های پایلوت در حوزه عشایری تبدیل کرده است.

وی پیشنهاد راه‌اندازی نخستین هنرستان تخصصی دامپروری با رویکرد علمی و کاربردی در استان البرز را مطرح کرد و افزود: تربیت نیروی انسانی متخصص باید به عنوان یکی از الزامات آینده جامعه عشایری مورد توجه قرار گیرد.

میرزاوند همچنین بر ضرورت مشارکت جامعه عشایری در طراحی، اجرا و ارزیابی طرح‌ها تأکید کرد و گفت: هیچ طرح پایداری بدون مشارکت مردم شکل نمی‌گیرد.

آب، سوخت و بیمه؛ سه مطالبه مهم عشایر

وی با اشاره به ضرورت آمادگی دستگاه‌ها در شرایط بحرانی اظهار کرد: شرایط امروز، زمان شعار دادن و صرفاً ارائه برنامه نیست؛ برنامه‌ها باید اجرایی، عملیاتی و متناسب با شرایط جنگی و بحران طراحی شوند.

میرزاوند تأمین پایدار آب شرب عشایر را یکی از موضوعات مهم دانست و گفت: با وجود مصرف بسیار محدود آب شرب عشایر در مقایسه با کل مصرف کشور، در برخی مناطق برای تأمین آب مورد نیاز این جامعه با مشکل تخصیص مواجه هستیم که باید با نگاهی واقع‌بینانه و متناسب با شرایط مناطق عشایری اصلاح شود.

وی همچنین خواستار بازنگری در نحوه تخصیص سوخت ناوگان عشایری شد و افزود: میزان سوخت باید بر اساس مسیر‌های واقعی و شرایط جغرافیایی مناطق عشایری محاسبه شود، زیرا بسیاری از خودرو‌های این بخش در مسیر‌های خاکی و کوهستانی تردد می‌کنند و محاسبه مصرف بر مبنای مسیر‌های آسفالته، پاسخگوی نیاز واقعی نیست.

رئیس سازمان امور عشایر کشور در پایان بر ضرورت تقویت پوشش‌های بیمه‌ای جامعه عشایری تأکید کرد و گفت: سازوکار‌های بیمه دام، خودرو و سایر دارایی‌های عشایر باید متناسب با شرایط واقعی زندگی آنان اصلاح شود و از ظرفیت سازمان هواشناسی، منابع طبیعی، صندوق بیمه و سایر دستگاه‌ها برای طراحی الگو‌های دقیق‌تر مدیریت ریسک و جبران خسارت استفاده شود.

میرزاوند تأکید کرد: جامعه عشایری تنها یک جامعه تولیدکننده گوشت نیست؛ بلکه بخشی از امنیت غذایی، حفاظت از منابع طبیعی، ذخایر ژنتیکی، فرهنگ، گردشگری، صنایع دستی و اقتصاد ملی به این جامعه وابسته است و صیانت از این ظرفیت، نیازمند نگاهی جامع، داده‌محور و اقتصادی است.