صنعت فولاد ایران از مسئله تولید عبور کرده است؛ امروز مسئله اصلی «پایداری تولید و رقابت‌پذیری» است

وی افزود: ایران در سال ۲۰۲۵ حدود ۳۲ میلیون تن فولاد خام تولید کرده و همچنان در جمع تولیدکنندگان بزرگ فولاد جهان قرار دارد. همچنین در ماه‌های ژانویه و فوریه ۲۰۲۶ نیز تولید فولاد ایران نسبت به مدت مشابه سال قبل افزایش داشته است. این آمار نشان می‌دهد ظرفیت و توان فنی صنعت فولاد کشور همچنان یک مزیت مهم و غیرقابل انکار محسوب می‌شود.

شوقی با تأکید بر اینکه ظرفیت اسمی به‌تنهایی شاخص موفقیت صنعت فولاد نیست، اظهار کرد: اگر کارخانه‌ای ظرفیت تولید داشته باشد اما به دلیل محدودیت برق، گاز، مواد اولیه، مشکلات لجستیکی یا دشواری تأمین مالی نتواند با ظرفیت اقتصادی فعالیت کند، در واقع بخشی از سرمایه کشور بلااستفاده باقی مانده است.

ناترازی انرژی؛ از یک مشکل فصلی تا یک ریسک ساختاری

مدیرعامل مجتمع فولاد اردبیل، ناترازی انرژی را یکی از مهم‌ترین چالش‌های امروز صنعت فولاد کشور دانست و گفت: صنعت فولاد، صنعتی پیوسته و سرمایه‌بر است و توقف و راه‌اندازی مجدد خطوط تولید فقط به معنای از دست دادن چند ساعت تولید نیست؛ بلکه می‌تواند موجب افزایش هزینه‌ها، کاهش بهره‌وری، آسیب به تجهیزات، اختلال در زنجیره تأمین و از دست رفتن بازار شود.

وی ادامه داد: در سال‌های گذشته محدودیت برق بیشتر به‌عنوان مسئله‌ای در فصل تابستان و محدودیت گاز عمدتاً در زمستان مطرح می‌شد، اما امروز باید پذیرفت که این موضوع از یک مشکل فصلی عبور کرده و به یک ریسک ساختاری برای تولید تبدیل شده است.

شوقی تأکید کرد: اگر قرار است درباره آینده صنعت فولاد صحبت کنیم، نخستین سؤال باید این باشد که آیا زیرساخت انرژی کشور متناسب با ظرفیت فولادی ایجادشده توسعه پیدا کرده است یا خیر؟ اگر پاسخ منفی باشد، توسعه ظرفیت جدید فولاد بدون توسعه همزمان زیرساخت انرژی، عملاً می‌تواند به افزایش ظرفیت اسمی بدون افزایش متناسب تولید واقعی منجر شود.

ضرورت عبور از خام‌فروشی و حرکت به سمت ارزش افزوده

وی یکی دیگر از مسائل مهم صنعت فولاد را ترکیب صادرات محصولات فولادی و معدنی عنوان کرد و گفت: افزایش صادرات به خودی خود اتفاق مثبتی است، اما باید دید چه چیزی صادر می‌کنیم. اگر سهم صادرات مواد اولیه و محصولات نیمه‌ساخته افزایش یابد و در مقابل سهم محصولات نهایی و با ارزش افزوده بالاتر رشد نکند، بخشی از ارزش اقتصادی زنجیره در خارج از کشور ایجاد خواهد شد.

مدیرعامل مجتمع فولاد اردبیل افزود: هدف صنعت فولاد نباید صرفاً افزایش تناژ صادرات باشد؛ بلکه باید افزایش ارزش صادرات را دنبال کنیم. ممکن است یک کشور از نظر حجم صادرات رشد کند، اما اگر بخش عمده صادرات آن را مواد اولیه و محصولات کم‌ارزش‌تر تشکیل دهد، لزوماً به همان میزان از مزیت اقتصادی صادرات بهره‌مند نخواهد شد.

مواد اولیه؛ مزیت امروز، دغدغه فردا                                                             

شوقی با اشاره به برخورداری ایران از منابع معدنی و ذخایر سنگ‌آهن گفت: ایران از نظر منابع معدنی و دسترسی به سنگ‌آهن از مزیت‌های مهمی برخوردار است، اما همین مزیت اگر به‌درستی مدیریت نشود، می‌تواند در آینده به یک گلوگاه تبدیل شود.

وی تصریح کرد: همزمان با توسعه صنعت فولاد باید به فکر اکتشافات جدید، افزایش بهره‌وری معادن، سرمایه‌گذاری در فناوری‌های فرآوری، توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل و مدیریت متوازن زنجیره باشیم.

وی افزود: نباید صرفاً به ذخایر فعلی نگاه کنیم و تصور کنیم چون امروز ماده اولیه در اختیار داریم، مسئله مواد اولیه برای همیشه حل شده است. صنعت فولاد یک زنجیره به‌هم‌پیوسته است و اگر یک حلقه از معدن، انرژی، حمل‌ونقل و تولید تا بازار نهایی تضعیف شود، کل زنجیره تحت تأثیر قرار خواهد گرفت.

رقابت جهانی فولاد سخت‌تر شده است

مدیرعامل مجتمع فولاد اردبیل با اشاره به تحولات بازار جهانی فولاد گفت: بازار جهانی فولاد دیگر مانند چند سال قبل نیست. چین همچنان بازیگر اصلی بازار جهانی است، هند با سرعت در حال افزایش ظرفیت و تولید است و کشورهایی مانند ویتنام نیز رشد قابل توجهی را تجربه کرده‌اند.

وی ادامه داد: این تحولات نشان می‌دهد رقابت جهانی در حال تغییر است و مزیت ایران نمی‌تواند صرفاً بر پایه دسترسی به انرژی و مواد اولیه ارزان باشد.

اگر هزینه‌های تولید، حمل‌ونقل، تأمین مالی، لجستیک و مبادلات بین‌المللی افزایش پیدا کند، مزیت مواد اولیه به تنهایی نمی‌تواند تضمین‌کننده رقابت‌پذیری باشد.

شوقی با اشاره به جایگاه ایران در بازار صادرات فولاد اظهار کرد: ایران در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۳ میلیون تن صادرات فولاد داشته و در جمع صادرکنندگان بزرگ فولاد جهان قرار گرفته است. حفظ این جایگاه نیازمند حفظ بازارهای صادراتی، کاهش هزینه مبادله و افزایش قابلیت اطمینان در تأمین است.

وی درباره تأثیر تحریم‌ها بر صنعت فولاد نیز گفت: تحریم‌ها را نمی‌توان صرفاً در محدودیت فروش خلاصه کرد. زمانی که تحریم‌ها به صنعت فولاد منتقل می‌شوند، زنجیره‌ای از هزینه‌ها از تأمین تجهیزات و قطعات گرفته تا نقل‌وانتقال پول، بیمه، حمل‌ونقل، دریافت خدمات فنی و دسترسی به بازارهای جدید ایجاد می‌شود.

شوقی افزود: ممکن است محصول ایرانی در کارخانه با هزینه قابل قبول تولید شود، اما در مسیر رسیدن به مشتری نهایی، هزینه مبادله افزایش یابد و بخشی از مزیت رقابتی از بین برود. به همین دلیل، سیاست صنعتی فولاد باید همزمان به تولید، صادرات، لجستیک و تأمین مالی توجه داشته باشد.

توسعه آینده فولاد باید از «کمّی» به «کیفی» تغییر مسیر دهد

مدیرعامل مجتمع فولاد اردبیل با بیان اینکه نسبت به آینده صنعت فولاد ایران نگاه واقع‌بینانه‌ای دارد، اظهار کرد: این صنعت از مزیت‌های مهمی همچون منابع معدنی، نیروی انسانی متخصص، تجربه چند دهه فعالیت، زیرساخت‌های ایجادشده، زنجیره نسبتاً کامل و بازار منطقه‌ای برخوردار است، اما ادامه مسیر گذشته به همان شکل قبلی کافی نیست.

وی گفت: فولاد ایران برای ورود به مرحله بعدی توسعه باید از توسعه کمّی به سمت توسعه کیفی حرکت کند. به جای اینکه صرفاً بگوییم چند میلیون تن ظرفیت جدید ایجاد کنیم، باید پیش از هر سرمایه‌گذاری به سؤالات مشخصی پاسخ دهیم؛ این ظرفیت با چه منبع انرژی تولید خواهد کرد؟ ماده اولیه آن از کجا تأمین می‌شود؟ محصول نهایی آن چیست؟ چه میزان ارزش افزوده ایجاد می‌کند؟ بازار صادراتی آن کجاست؟ هزینه لجستیک آن چقدر است و مهم‌تر از همه، آیا محصول تولیدشده در بازار جهانی رقابت‌پذیر خواهد بود؟

شوقی خاطرنشان کرد: اگر این سؤالات پیش از سرمایه‌گذاری پاسخ داده شود، صنعت فولاد می‌تواند همچنان یکی از پیشران‌های اقتصاد کشور باشد.

راهکار؛ انرژی پایدار، سرمایه‌گذاری هدفمند و سیاست صنعتی باثبات

وی در تشریح راهکارهای پیشنهادی خود گفت: چند اقدام باید به صورت همزمان در دستور کار قرار گیرد. نخست، انرژی باید از یک متغیر نامطمئن به یک زیرساخت قابل اتکا تبدیل شود. توسعه شبکه، بهینه‌سازی مصرف، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، سرمایه‌گذاری در نیروگاه‌های اختصاصی و قراردادهای بلندمدت تأمین انرژی باید بخشی از سیاست صنعتی فولاد باشد.

مدیرعامل مجتمع فولاد اردبیل ادامه داد: دوم، توسعه ظرفیت فولاد باید متناسب با ظرفیت واقعی انرژی و مواد اولیه انجام شود. سوم، سیاست صادرات باید از صادرات صرفاً تناژی به سمت صادرات ارزش‌محور حرکت کند و تولید فولادهای کیفی و آلیاژی و محصولات تخصصی با ارزش افزوده بالاتر مورد توجه قرار گیرد.

وی چهارمین ضرورت را سرمایه‌گذاری بیشتر در محصولات با ارزش افزوده بالا عنوان کرد و گفت: پروژه‌های صنعتی فولاد میلیاردی و بلندمدت هستند و افق سرمایه‌گذاری در این صنعت باید قابل پیش‌بینی باشد.

شوقی افزود: سیاست صنعتی مانند صنعت فولاد نمی‌تواند با تصمیمات کوتاه‌مدت و تغییرات مکرر مقررات برنامه‌ریزی شود. سرمایه‌گذار باید بداند قیمت انرژی، مقررات صادرات، سیاست ارزی، مالیات، عوارض و دسترسی به زیرساخت در یک چارچوب نسبتاً پایدار قرار دارد.

صنعت فولاد ایران؛ ظرفیت داریم، اما باید «تولید اقتصادی» را پایدار کنیم

شوقی در جمع‌بندی سخنان خود گفت: اگر بخواهم وضعیت صنعت فولاد ایران را در یک جمله خلاصه کنم، امروز صنعت فولاد مشکل توان تولید ندارد؛ مشکل اصلی، ایجاد محیطی است که این توان تولید بتواند به صورت پایدار، اقتصادی و رقابت‌پذیر بالفعل شود.

وی تأکید کرد: ما ظرفیت، دانش و تجربه تولید فولاد را داریم؛ آنچه امروز بیش از گذشته به آن نیاز داریم، انرژی پایدار، سرمایه‌گذاری هدفمند، سیاست‌گذاری باثبات، توسعه زیرساخت، کاهش هزینه مبادله و حرکت از محصولات کم‌ارزش‌تر به سمت محصولات با ارزش افزوده بالاتر است.

مدیرعامل مجتمع فولاد اردبیل خاطرنشان کرد: اگر این اصلاحات انجام شود، صنعت فولاد می‌تواند از یک صنعت صرفاً تولیدکننده و صادرات‌محور، به یکی از موتورهای اصلی ایجاد ارزش افزوده، ارزآوری، توسعه صنعتی و اشتغال کشور تبدیل شود.

وی در پایان گفت: اما اگر صرفاً به افزایش ظرفیت اسمی فکر کنیم و مسائل انرژی، زیرساخت، سرمایه‌گذاری، فناوری و بازار را همزمان حل نکنیم، فاصله میان «ظرفیت روی کاغذ» و «تولید اقتصادی واقعی» بیشتر خواهد شد. آینده فولاد ایران بیش از آنکه به ساخت کارخانه‌های بیشتر وابسته باشد، به این وابسته است که ظرفیت‌های موجود را چقدر هوشمندانه، پایدار و رقابت‌پذیر اداره کنیم.