بدهکاران آبرومند البرز، پشت دیوارِ زندان

در استان البرز، شماری از افرادی که به دلیل ناتوانی در پرداخت بدهی و تعهدات مالی گرفتار پرونده‌های قضایی شده‌اند، پیش از این شاغل، فعال اقتصادی و دارای زندگی عادی بوده‌اند، اما فشار‌های اقتصادی، مطالبات معوق بانکی و چک‌های برگشتی آنان را به نقطه‌ای رسانده که ادامه مسیر می‌تواند به حبس و از دست رفتن کامل توان بازپرداخت بدهی منجر شود.

مسئله حمایت از زندانیان مالی و جرائم غیرعمد، سال‌هاست از سوی ستاد دیه استان البرز و خیرین دنبال می‌شود و این مجموعه‌ها برای آزادی زندانیان نیازمند، اقدامات مختلفی انجام داده‌اند. با این حال، در کنار این اقدامات، یک پرسش جدی مطرح است: چرا حمایت از بدهکاران باید عمدتاً پس از ورود آنان به زندان آغاز شود؟ آیا نمی‌توان بخشی از ظرفیت‌های حمایتی را پیش از رسیدن فرد به مرحله حبس به کار گرفت و اساساً مانع زندانی شدن او شد؟

واقعیت این است که همه بدهکارانی که درگیر پرونده‌های مالی می‌شوند، افرادی فاقد شغل یا درآمد نیستند. در میان آنان، افرادی حضور دارند که همچنان کار می‌کنند، تولید دارند و درآمد کسب می‌کنند، اما یک بحران نقدینگی یا انباشته شدن تعهدات مالی، توان پرداخت به‌موقع بدهی را از آنان گرفته است. برخی نیز برای پرداخت بدهی، از اطرافیان قرض گرفته، با بانک‌ها مذاکره کرده یا بخشی از دارایی خود را فروخته‌اند، اما در نهایت نتوانسته‌اند از فشار مطالبات خارج شوند.

ادامه این وضعیت می‌تواند یک مشکل مالی را به پرونده قضایی تبدیل کند و در صورت صدور حکم حبس، فردی که تا پیش از آن مشغول کار و تأمین معاش خانواده بوده، عملاً امکان کسب درآمد و پرداخت بدهی را نیز از دست بدهد. به این ترتیب، یک بدهی که در شرایط عادی امکان مدیریت و تسویه آن وجود داشت، به بحرانی بزرگ‌تر برای خانواده و جامعه تبدیل می‌شود.

در چنین شرایطی، نقش ستاد دیه استان البرز تنها در مرحله آزادی زندانیان اهمیت ندارد و می‌توان ظرفیت‌های این مجموعه را در مسیر پیشگیری از زندانی شدن افراد واجد شرایط نیز مورد توجه قرار داد.

شناسایی بدهکارانی که هنوز امکان بازگشت به شرایط عادی را دارند، ایجاد زمینه گفت‌و‌گو با بانک‌ها و طلبکاران، استفاده از ظرفیت صلح و سازش، فراهم کردن فرصت برای تقسیط بدهی و جلب کمک خیرین می‌تواند در مواردی مانع از رسیدن پرونده به مرحله حبس شود.

دستگاه قضایی استان البرز نیز در چارچوب قانون، ظرفیت‌های مهمی برای صلح و سازش و حل‌وفصل اختلافات مالی در اختیار دارد. استفاده هدفمند از این ظرفیت‌ها، به‌ویژه درباره افرادی که فاقد سوءسابقه هستند و امکان ادامه فعالیت و پرداخت بدهی را دارند، می‌تواند از افزایش پرونده‌های مالی و تبعات اجتماعی ناشی از زندانی شدن آنان جلوگیری کند.

در این میان، خیرین استان نیز می‌توانند بخشی از کمک‌های خود را به جای آنکه صرفاً پس از زندانی شدن افراد برای آزادی آنان اختصاص دهند، به حمایت‌های پیشگیرانه اختصاص دهند. گاهی یک کمک محدود، یک ضمانت، پرداخت بخشی از بدهی یا فراهم کردن امکان توافق با طلبکار می‌تواند فردی را از ورود به زندان نجات دهد و در عین حال، امکان بازپرداخت اصل بدهی را نیز حفظ کند.

شورا‌های اسلامی استان البرز و شهرستان‌ها و همچنین شهرداری‌ها نیز می‌توانند با استفاده از ظرفیت‌های قانونی و اجتماعی خود، در ایجاد سازوکار‌های حمایتی و معرفی افراد واجد شرایط به نهاد‌های مسئول نقش‌آفرینی کنند. ایجاد یا تقویت صندوق‌های قرض‌الحسنه و حمایت از طرح‌های مردمی برای حل مشکلات مالی شهروندان، از جمله ظرفیت‌هایی است که می‌تواند در این مسیر مورد بررسی قرار گیرد.

مساجد، نهاد‌های فرهنگی و تبلیغاتی و مجموعه‌های مردم‌نهاد استان نیز در کنار کمک‌های مالی، می‌توانند با ارائه مشاوره حقوقی، میانجی‌گری و معرفی افراد نیازمند به مراکز حمایتی، نقش مؤثری در جلوگیری از تشدید مشکلات داشته باشند. البته در تمام این مراحل، حفظ آبروی افراد باید مورد توجه جدی قرار گیرد، زیرا بسیاری از بدهکاران آبرومند، به دلیل نگرانی از آشکار شدن مشکلات مالی خود، حتی از درخواست کمک نیز خودداری می‌کنند.

حمایت از بدهکاران مالی، زمانی بیشترین اثر را دارد که پیش از تبدیل شدن یک مشکل اقتصادی به بحران قضایی انجام شود. اگر فردی شاغل است، امکان ادامه فعالیت دارد و تنها به دلیل یک بحران موقت مالی در آستانه از دست دادن اعتبار یا آزادی خود قرار گرفته، مداخله به‌موقع می‌تواند هم او و خانواده‌اش را از آسیب نجات دهد و هم امکان بازپرداخت بدهی را حفظ کند.

استان البرز اکنون نیازمند نگاهی پیشگیرانه به مسئله بدهکاران مالی است، نگاهی که در آن ستاد دیه، دستگاه قضایی، خیرین، شورا‌های اسلامی، شهرداری‌ها، مساجد و نهاد‌های مردمی در کنار یکدیگر، پیش از آنکه بدهکار آبرومند راهی زندان شود و برای ضامنین مشکل جدی پیش بیاید و این چرخه برای ضامنین نیز ادامه پیدا کند برای حل مسئله وارد عمل شوند. نجات یک انسان پیش از زندانی شدن، تنها آزادی یک فرد نیست، بلکه جلوگیری از فروپاشی یک خانواده و حفظ امکان بازگشت یک شهروند به زندگی و کار است.