«جامجم» تاثیرات، فرصتها و چالشهای سامانههای هوش مصنوعی در علم پزشکی را بررسی میکند
جامجم برای بررسی ظرفیتها و چشمانداز توسعه این فناوری در کشور، با دکتر علی علیزاده، مدیرکل تجهیزات و ملزومات پزشکی سازمان غذا و دارو، گفتوگو کرده است.
علیزاده در این گفتوگو با تشریح کاربردهای رباتهای جراح تأکید میکند که این فناوری قرار نیست جایگزین پزشکان شود، بلکه با قرار گرفتن در کنار مهارت و تجربه جراح، میتواند دقت، کنترل و ظرافت اعمال جراحی تخصصی و پیچیده را افزایش دهد.
با ورود پنج ربات به حوزه جراحی قرار است چه تغییری در روند انجام عملها ایجاد شود؟
جراحی رباتیک یکی از فناوریهای پیشرفتهای است که میتواند ظرفیت جراحیهای تخصصی کشور را ارتقا دهد. بر همین اساس با استفاده از ظرفیتهای داخلی و به همت نخبگان کشور پنج ربات پزشکی به منظور ارتقای کیفیت جراحی در کشور ساخته شد.
استفاده از این رباتها در کنار مهارت و تجربه جراح، امکان افزایش دقت، کنترل و ظرافت در برخی عملهای جراحی تخصصی را فراهم میکند. در واقع، ربات قرار نیست جایگزین جراح شود، بلکه یک ابزار پیشرفته در اختیار جراح و تیم درمان قرار میدهد تا برخی عملهای پیچیده با دقت و کنترل بیشتری انجام گیرد. در برخی جراحیها، انجام حرکات بسیار ظریف و دقیق اهمیت زیادی دارد و فناوری رباتیک میتواند در این زمینه به جراح کمک کند. بنابراین، باید به جراحی رباتیک بهعنوان یک فناوری مکمل نگاه کرد که در کنار دانش و مهارت پزشک قرار میگیرد و ظرفیتهای تیم درمان را افزایش میدهد.
این فناوری بیشتر در چه نوع عملهای جراحی کاربرد دارد و کدام حوزههای تخصصی میتوانند از رباتهای جراح استفاده کنند؟
جراحی رباتیک بیشتر در عملهای تخصصی و پیچیدهای کاربرد دارد که دقت بالا، کنترل حرکات و انجام مانورهای ظریف از اهمیت زیادی برخوردار است. برخی جراحیهای سرطان، پروستات، کلیه، روده و ناحیه لگن ازجمله حوزههایی هستند که ظرفیت استفاده از جراحی رباتیک در آنها وجود دارد. البته نوع عملهای جراحی که با استفاده از ربات انجام میشود، به یک عامل مشخص محدود نیست و باید قابلیتهای هر دستگاه، امکانات و زیرساخت بیمارستان و همچنین شرایط بیمار مورد توجه قرار گیرد. در نهایت، تشخیص و تصمیم تیم تخصصی درمان تعیینکننده است که در چه موردی استفاده از ربات میتواند به روند جراحی کمک کند. بنابراین، قرار نیست صرف ورود این تجهیزات، همه اعمال جراحی با استفاده از ربات انجام شود، بلکه استفاده از آن باید متناسب با نیاز و شرایط درمان باشد.
آیا ورود ربات های جراح به بیمارستانها به این معناست که نقش پزشک و جراح در آینده کمرنگ خواهد شد؟
خیر. اساسا چنین برداشتی درست نیست. ربات صرفا یک ابزار پیشرفته در اختیار جراح محسوب و تصمیمگیری، هدایت فرآیند جراحی و مدیریت شرایط بیمار همچنان بر عهده تیم درمان است. اتفاقا برای استفاده صحیح از این فناوری، وجود جراحان توانمند و آموزشدیده اهمیت بیشتری پیدا میکند. هدف این است که از قابلیتهای فناوری برای افزایش دقت و کنترل در جراحی استفاده شود و این فناوری در کنار تجربه و مهارت پزشک قرار گیرد. بنابراین، جراحی رباتیک را باید بخشی از روند توسعه فناوریهای پزشکی دانست، نه جایگزینی برای نیروی انسانی متخصص.
در کنار تأمین تجهیزات، بحث آموزش پزشکان و کادر درمان چقدر اهمیت دارد؟
این موضوع بسیار مهم است. صرف تأمین و نصب تجهیزات پیشرفته برای ما کافی نیست و بهرهبرداری مؤثر از آنها نیازمند نیروی انسانی آموزشدیده است. اگر تجهیزات پیشرفته در اختیار مرکزی قرار گیرد، اما نیروی انسانی آن برای استفاده درست از این امکانات آموزش ندیده باشد، طبیعتا نمیتوان انتظار داشت که از توان واقعی این فناوری بهرهبرداری شود. به همین دلیل، آموزشهای تخصصی پزشکان و رزیدنتهای مرتبط در دستورکار قرار گرفته است تا کادر درمان با قابلیتهای این تجهیزات آشنا شوند و بتوانند از فناوری رباتیک به شکل ایمن و مؤثر و در کنار مهارتهای بالینی خود استفاده کنند. در واقع، توسعه جراحی رباتیک یک فرآیند چندبخشی است که در آن تأمین دستگاه، آمادهسازی زیرساخت، آموزش نیروی انسانی و ایجاد امکان بهرهبرداری مستمر باید در کنار یکدیگر دیده شود.
آیا برای آموزش جراحان و رزیدنتها برنامه مشخصی در نظر گرفته شده است؟
اصل موضوع آموزش در کنار توسعه تجهیزات مورد توجه قرار گرفته است. جراحان و رزیدنتهای مرتبط باید با قابلیتهای دستگاه، نحوه استفاده از آن و ظرفیتهای فناوری رباتیک آشنا شوند تا بتوانند در شرایط واقعی درمان از این تجهیزات استفاده کنند. ما معتقدیم ورود فناوری به بیمارستان باید همراه با ایجاد توانمندی در نیروی انسانی باشد. به همین دلیل، آموزش را نمیتوان موضوعی جدا از تأمین تجهیزات دانست. هرچه استفاده از این فناوری در مراکز درمانی توسعه پیدا کند، طبیعتا تجربه و دانش تخصصی کادر درمان نیز در این زمینه افزایش خواهد یافت.
یکی از موضوعات مهم درباره فناوریهای پیشرفته پزشکی، هزینه آنهاست. آیا توسعه جراحی رباتیک میتواند هزینه درمان و پرداخت از جیب بیماران را افزایش دهد؟
تجهیزات رباتیک فناوریهای سرمایهای و پیشرفته محسوب میشوند و طبیعتا هزینههای خاص خود را دارند. اما هدف از توسعه تجهیزات پیشرفته پزشکی صرفا ورود فناوری به مراکز درمانی نیست؛ بلکه باید از آنها برای افزایش ظرفیت ارائه خدمات تخصصی و ارتقای کیفیت درمان استفاده شود. ایجاد این ظرفیت در مراکز درمانی میتواند دسترسی بیماران به خدمات پیشرفته جراحی را افزایش دهد و امکان ارائه برخی خدمات تخصصی را در داخل کشور فراهم کند. درباره میزان تأثیر استفاده از این فناوری بر هزینه نهایی درمان و پرداخت از جیب بیمار نیز باید براساس نوع خدمت، تعرفههای مربوط و سیاستهای بیمهای تصمیمگیری شود. بنابراین، نمیتوان درباره هزینه نهایی همه جراحیهای رباتیک یک حکم کلی صادر کرد و این موضوع باید متناسب با نوع خدمت و سازوکارهای تعرفهای و بیمهای بررسی شود.
در حال حاضر چه تعداد ربات جراح در کشور در مسیر بهرهبرداری قرار دارند و برنامه سازمان غذا و دارو برای توسعه این تجهیزات چیست؟
فرآیند تجهیز و راهاندازی پنج ربات هوشمند جراح در پنج بیمارستان کشور نهایی شده و این تجهیزات تا پایان سال وارد چرخه عملیاتی درمان خواهند شد. این اقدام را باید یک گام مهم در مسیر توسعه فناوریهای نوین تجهیزات پزشکی در کشور دانست. رویکرد ما این است که در کنار تأمین تجهیزات مورد نیاز، زمینه استفاده مؤثر از فناوریهای جدید در مراکز درمانی نیز فراهم شود. بنابراین، موضوع فقط خرید و استقرار دستگاه نیست، بلکه باید زیرساخت و نیروی انسانی لازم برای بهرهبرداری از آن نیز وجود داشته باشد.
آیا این پنج ربات را میتوان شروعی برای توسعه گستردهتر جراحی رباتیک در کشور دانست؟
بله، راهاندازی این پنج ربات میتواند تجربه و زیرساخت لازم برای توسعه تدریجی جراحی رباتیک و افزایش ظرفیت مراکز مجهز به این فناوری در آینده را فراهم کند. طبیعتا وقتی یک فناوری جدید وارد چرخه عملیاتی درمان میشود، تجربه مراکز درمانی و تیمهای تخصصی در استفاده از آن افزایش پیدا میکند و میتوان بر اساس نتایج و نیازهای موجود برای مراحل بعدی تصمیمگیری کرد. هدف ما این است که توسعه فناوریهای پیشرفته پزشکی به شکل هدفمند و متناسب با نیاز نظام سلامت انجام شود. بنابراین، در کنار توسعه تجهیزات، باید به آموزش، زیرساخت و امکان بهرهبرداری مؤثر نیز توجه کرد.
در مجموع، چشمانداز شما از توسعه جراحی رباتیک در کشور چیست؟
جراحی رباتیک میتواند یکی از بخشهای مهم توسعه فناوریهای نوین در حوزه تجهیزات پزشکی باشد. اگر این فناوری در کنار نیروی انسانی متخصص، آموزش مناسب و زیرساختهای لازم توسعه پیدا کند، میتواند ظرفیت ارائه خدمات تخصصی و پیچیده را در کشور افزایش دهد. راهاندازی پنج ربات جراح تا پایان سال، در همین مسیر قرار دارد و میتواند تجربه اولیه مناسبی برای توسعه تدریجی این فناوری در مراکز درمانی فراهم کند. رویکرد اصلی ما این است که فناوری در خدمت درمان و افزایش دسترسی مردم به خدمات پیشرفته قرار گیرد و از ظرفیت تجهیزات جدید برای ارتقای کیفیت و توانمندی نظام سلامت استفاده شود.
معاون وزیر کشور و رئیس سازمان امور اجتماعی در گفتوگو با «جامجم»:
بازیگر فصل جدید آقای قاضی:
گلپایگانی در گفتوگو با جامجم آنلاین:
