حلقه مفقوده اقتصاد اسب در استان گلستان

گلستان به دلیل شرایط اقلیمی، پیشینه تاریخی و وجود اسب اصیل ترکمن، یکی از مهم‌ترین استان‌های ایران در حوزه پرورش اسب محسوب می‌شود. با این حال، توسعه این صنعت در نقاط مختلف استان یکسان نبوده است.

در شرق استان و مناطق ترکمن‌نشین، اسب بخشی از هویت مردم است. مسابقات کورس در شهرستان‌های گنبدکاووس، بندرترکمن و آق‌قلا سال‌هاست به صورت مستمر برگزار می‌شود و هزاران نفر به طور مستقیم و غیرمستقیم از این چرخه اقتصادی بهره‌مند هستند. پرورش‌دهندگان، مالکان، مربیان، دامپزشکان، نعل‌بندان، تولیدکنندگان خوراک، حمل‌ونقل اسب، فروش تجهیزات، رسانه‌ها و حتی مشاغل خدماتی پیرامون این رویدادها، همگی بخشی از اقتصاد اسب را تشکیل می‌دهند.

نکته قابل توجه این است که این رویدادها تنها محدود به مردم منطقه نیست. امروز مالکان و فعالان صنعت اسب از استان‌های مختلف کشور برای حضور در مسابقات کورس گلستان سرمایه‌گذاری می‌کنند؛ موضوعی که نشان می‌دهد این صنعت توانسته فراتر از مرزهای استان نیز اثرگذار باشد.

در مقابل، گرگان به عنوان مرکز استان، مسیر متفاوتی را طی کرده است. گرچه این شهر سابقه فعالیت در رشته‌های سوارکاری کلاسیک، به‌ویژه پرش با اسب، را دارد، اما هنوز نتوانسته سهم متناسبی از اقتصاد اسب استان را به خود اختصاص دهد. این در حالی است که گرگان از نظر زیرساخت‌های شهری، دسترسی، جمعیت، دانشگاه‌ها، مراکز خدماتی و ظرفیت جذب گردشگر، شرایط مناسبی برای تبدیل شدن به یکی از قطب‌های صنعت اسب کشور دارد.

اقتصاد اسب تنها به مسابقه و پرورش محدود نمی‌شود. این صنعت زنجیره‌ای گسترده از فعالیت‌های اقتصادی را در بر می‌گیرد؛ از تولید علوفه و مکمل‌های غذایی گرفته تا خدمات دامپزشکی، نعل‌بندی، حمل‌ونقل تخصصی، ساخت اصطبل، تولید تجهیزات سوارکاری، آموزش، مربیگری، داوری، عکاسی و فیلم‌برداری ورزشی، تولید محتوا، گردشگری، اقامت، رستوران و کافه. در واقع، هر اسب می‌تواند زمینه فعالیت ده‌ها شغل مختلف را فراهم کند.

یکی از نمونه‌های شکل‌گیری این نگاه اقتصادی در گرگان، فعالیت‌های شرکت «اسب و طبیعت گلستان» و مجموعه «شکوه طبیعت» است. این مجموعه در سال‌های اخیر تلاش کرده با نگاهی فراتر از یک باشگاه سوارکاری، بخشی از زنجیره اقتصاد اسب را در کنار یکدیگر توسعه دهد.

فعالیت‌های این مجموعه بر سه محور اصلی استوار است:

آموزش و توسعه ورزش سوارکاری، به‌ویژه رشته پرش با اسب؛
تولید و اصلاح نژاد اسب خالص ایرانی، به‌ویژه اسب اصیل ترکمن؛
توسعه گردشگری مبتنی بر صنعت اسب و ایجاد تجربه‌های گردشگری ورزشی.

این مجموعه امروز با ظرفیت نگهداری حدود ۱۰۰ رأس اسب، یکی از بزرگ‌ترین مراکز خصوصی نگهداری و پرورش اسب در استان گلستان به شمار می‌رود و علاوه بر فعالیت‌های ورزشی، در زمینه تولید و پرورش نیز نقش فعالی ایفا می‌کند.

بر اساس آمار این مجموعه، در حال حاضر ۱۲ نفر به صورت مستقیم تحت پوشش بیمه تأمین اجتماعی مشغول فعالیت هستند و حدود ۵۰ نفر نیز به شکل غیرمستقیم از طریق فعالیت‌های مرتبط با آن کسب درآمد می‌کنند. این موضوع نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری در صنعت اسب، علاوه بر ارزش‌های ورزشی و فرهنگی، می‌تواند به ایجاد اشتغال پایدار و افزایش گردش مالی در بخش خصوصی منجر شود.

یکی دیگر از ویژگی‌های مهم این صنعت، حضور مؤثر بانوان است. برخلاف تصور رایج، امروز بانوان در بسیاری از بخش‌های صنعت اسب از جمله آموزش، مربیگری، سوارکاری، مدیریت باشگاه‌ها، برگزاری مسابقات، تولید محتوا و فعالیت‌های گردشگری نقش پررنگی دارند. توسعه این صنعت می‌تواند فرصت‌های شغلی سالم، تخصصی و ارزشمندی برای بانوان استان ایجاد کند.

با وجود همه این ظرفیت‌ها، هنوز بخش مهمی از توان اقتصادی صنعت اسب در گرگان و حتی استان گلستان بالفعل نشده است. توسعه این حوزه نیازمند نگاهی فراتر از ورزش است. اسب باید به عنوان یک صنعت دیده شود؛ صنعتی که می‌تواند همانند بسیاری از کشورهای پیشرو، به یکی از موتورهای توسعه اقتصادی و گردشگری تبدیل شود.

در این مسیر، نقش نهادهای عمومی بسیار مهم است. شهرداری گرگان می‌تواند با ایجاد المان‌های شهری مرتبط با اسب، حمایت از رویدادهای سوارکاری، تبلیغات شهری، توسعه مسیرهای گردشگری و معرفی هویت اسب در سیمای شهر، سهم مؤثری در فرهنگ‌سازی ایفا کند.
همچنین اداره کل ورزش و جوانان، جهاد کشاورزی، اداره کل دامپزشکی، اداره کل میراث فرهنگی، اتاق بازرگانی و سایر دستگاه‌های مرتبط می‌توانند با حمایت از سرمایه‌گذاری، تسهیل صدور مجوزها، برگزاری رویدادهای ملی و بین‌المللی و آموزش نیروی انسانی، زمینه رشد این صنعت را فراهم کنند.

گلستان همه مؤلفه‌های لازم را در اختیار دارد؛ نژاد ارزشمند اسب ترکمن، پیشینه تاریخی، علاقه‌مندان فراوان، اقلیم مناسب و بخش خصوصی فعال. آنچه امروز بیش از هر چیز نیاز است، برنامه‌ریزی منسجم و نگاه اقتصادی به این ظرفیت ارزشمند است.

اگر اقتصاد اسب به عنوان یک صنعت راهبردی مورد توجه قرار گیرد، نه تنها می‌تواند فرصت‌های شغلی گسترده‌ای برای جوانان و بانوان ایجاد کند، بلکه قادر خواهد بود گلستان را به یکی از قطب‌های اصلی صنعت اسب و گردشگری سوارکاری کشور تبدیل کند؛ جایگاهی که با پیشینه و ظرفیت‌های این استان کاملاً همخوانی دارد.