روایت اقتدار موشکی در ضمیر شهید حاجی‌زاده

در تاریخ هر ملت، بعضی دستاورد‌ها تنها حاصل پیشرفت‌های فنی و فناوری نیستند؛ بلکه محصول ایمان، اراده، تجربه و از خودگذشتگی انسان‌هایی هستند که در سکوت و بی‌ادعایی، راهی دشوار را پشت‌سر گذاشته‌اند. اگر این تجربه‌ها ثبت و روایت نشود، نسل‌های بعد نمی‌تواند متوجه شود که بخشی از دستاورد‌های ما چگونه به دست آمده و حافظه تاریخی یک ملت از میان خواهد رفت. به همین دلیل، نگارش خاطرات، زندگینامه‌ها و روایت‌های مستند از فرماندهان و چهره‌های اثرگذار کشور، یک کار راهبردی برای حفظ سرمایه‌های تاریخی ایران است. این ضرورت درباره فرماندهان سپاه‌پاسداران؛ به‌ویژه معماران صنعت موشکی و دفاعی کشور اهمیت زیادی دارد. آنچه امروز به عنوان قدرت بازدارندگی ایران شناخته می‌شود، محصول دهه‌ها تلاش شبانه‌روزی، نوآوری و عبور از موانع پیچیده‌ای است که بسیاری از آنها هرگز در رسانه‌ها بازتاب نداشته‌اند. 

آسمان‌دارها، گامی برای حفظ حافظه تاریخی

ثبت زندگی این فرماندهان درواقع ثبت تاریخ شکل‌گیری یکی از مهم‌ترین عرصه‌های پیشرفت ایران معاصر است؛ تاریخی که بدون روایت انسانی به مجموعه‌ای از آمار‌ها و گزارش‌های فنی تقلیل پیدا می‌کند. در چنین فضایی، انتشار مجموعه چهار جلدی آسمان‌دارها، گامی ارزشمند در مسیر حفظ این حافظه تاریخی است. مجموعه‌ای که به همت مؤسسه روایت سوره تولید و انتشارات شهید کاظمی منتشر شده و روایت‌هایی از زندگی چهار نفر از فرماندهان شهید نیروی هوافضای سپاه را در اختیار مخاطبان قرار می‌دهد؛ فرماندهانی که هر کدام نقشی تعیین‌کننده در شکل‌گیری اقتدار دفاعی جمهوری اسلامی ایران داشته‌اند. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این مجموعه آن است که به جای پرداختن صرف به سوابق نظامی و مسئولیت‌های سازمانی، چهره انسانی این فرماندهان را تصویر می‌کند. تجربه نشان داده که مخاطب امروز بیش از آن‌که به دنبال فهرستی از مسئولیت‌ها و دستاورد‌ها باشد، می‌خواهد بداند قهرمانان یک ملت چگونه زیسته‌اند، چگونه تصمیم گرفته‌اند و چه مسیری را برای رسیدن به موفقیت طی کرده‌اند. روایت زندگی، پلی است میان نسل امروز و شخصیت‌هایی که نام‌شان در تاریخ ثبت شده است. 

روایتی از خط مقدم و هوافضا

باتوجه به این‌که به‌تازگی این مجموعه کتاب‌ها رونمایی شده، با نویسندگان یکی از کتاب‌ها یعنی فائضه غفار حدادی و نویسنده کتاب «مردی که می‌خواست زنده بماند» که روایت زندگی شهید امیرعلی حاجی‌زاده است، گفت‌و‌گو کردیم. غفار حدادی درباره انگیزه‌های خود از گرایش به نوشتن این کتاب به جام‌جم گفت: بعد از جنگ ۱۲ روزه که بالاخره نخستین جنگ جدی بین ما و اسرائیل بود، آرزویی که شهید تهرانی‌مقدم داشت نابودی اسرائیل بود و مقدمه آن در این جنگ اتفاق افتاد. با توجه به سابقه‌ای که در کتاب‌هایی مانند «خط مقدم» داشتم، توجه‌ام نسبت به هوافضا جلب شد و دوست داشتم اگر روایتی از جنگ و خط مقدم داریم، از حوزه هوافضا باشد. من نیز به‌ویژه از این جهت که هوافضا خط مقدم نبرد با اسرائیل شده بود، وارد این حوزه شدم. در جنگ ۱۲ روزه، ما جنگ دریایی نداشتیم و بیشتر جنگ ما؛ جنگِ هوافضا با اسرائیل بود. می‌خواستیم روایتی از جنگ داشته باشیم و روایت‌مان از آن خط مقدم و از هوافضا باشد.

نمایش موفقیت هوا فضا برای الگوسازی

او ادامه داد: درنهایت توفیق همکاری میان حوزه هنری و معاونت فرهنگی هوافضا شکل گرفت و ما بالاخره به داخل سازمان راه پیدا کردیم تا بتوانیم روایت‌هایی از این سازمان داشته باشیم. در ابتدا نمی‌دانستیم چه روایتی باید کار شود، اما هرچه جلوتر رفتیم، باتوجه به مسائل امنیتی که در جنگ بودیم و هنوز آن سامانه‌ها و جزئیات عملیات‌ها نمی‌شد فاش شود؛ متوجه شدیم چندان نمی‌توانیم از خود عملیات‌ها بنویسیم، اما اگر می‌خواستیم موفقیت هوافضا را نشان بدهیم و الگوسازی کنیم، احساس کردیم که می‌توانیم این کار را از زاویه نگاه به شخصیت‌ها، به‌ویژه فرماندهان شهید، انجام بدهیم؛ طوری که مسائل امنیتی هم فاش نشود.

غفارحدادی یادآوری کرد: در میان فرماندهان شهید، بالاخره شهید حاجی‌زاده در رأس بودند و سه نفر از فرماندهان رده‌های اصلی موشکی، پهپادی و پدافندی همزمان با ایشان شهید شده بودند. این چهار نفر برای دور اولیه ما برای پرداخت شخصیت‌ها انتخاب شدند. تمام تلاش‌مان را روی همین چهار شهید گذاشتیم و مصاحبه‌های‌شان تا جایی که می‌شد و تا جایی که افراد در دسترس بودند انجام دادیم و بیشتر با همکاران، خانواده و دوستان‌شان این مصاحبه‌ها را انجام دادیم. 

او درباره علت پرداختن به شهید حاجی‌زاده در این کتاب تشریح کرد: به دلیل این‌که با شهید حاجی‌زاده از کتاب خط مقدم آشنا بودم و ایشان جزو شخصیت‌های اصلی کتابم بودند، انگار یکی از شخصیت‌های آشنایی که من زندگی‌اش را در یکی از کتاب‌های قبلی‌ام نوشته بودم، عاقبت پیدا کرده و به جایی رسیده که می‌توانستم با نگاهی کامل‌تر به کل زندگی‌اش بپردازم. باتوجه به آن پیشینه، خیلی طبیعی بود که بروم سراغ آقای حاجی‌زاده.

پشتکار و ولایت‌پذیری شهید حاجی‌زاده

این نویسنده درباره ویژگی شخصیتی شهید حاجی‌زاده در دوکتابی که درباره او نوشته بیان کرد: در دو کتابی که با ایشان آشنا شده‌ام، خستگی‌ناپذیری بسیار، پشتکار و جدیت و دیگری ولایت‌پذیری خیلی عمیق و واقعی ایشان برایم خیلی قابل لمس بود. گذشته از این، کار‌هایی که کرده‌اند، نشان‌دهنده گستره دید بسیار وسیع ایشان است. ایشان حتی خارج از حوزه هوافضا هم برای ایران و رشد و پرورش علم، کار‌های عجیبی کرده‌اند که در آینده فایده زحمات ایشان استفاده خواهد شد. ایشان آدم بسیار روشنی بوده‌اند و آن نهالی را که شهید تهرانی‌مقدم در خاک گذاشته بود، از هیچ به درختی تنومند تبدیل کردند که دیگر هیچ باد و باران و طوفانی نمی‌تواند آن را از جا بکند. ایشان شاگردِ خلفِ مکتب شهید حسن تهرانی‌مقدم بود.

الگویی برای زندگی

او درباره کتاب نیز در پایان گفت: این کتاب مجموعه‌ای از روایت‌های کوتاه است. بیشتر سعی کردیم موضوعی باشد تا برای خواننده قابل استفاده باشد و در راستای همان هدفی که داشتیم، یعنی انتقال راز موفقیت هوافضا به خواننده‌ها باشد. علت این‌که این چهار کتاب همه در یک قالب هستند، این است که خواننده بتواند به یک الگوی تکرارشونده که در همه این فرماندهان وجود داشته و باعث موفقیت‌شان شده، پی ببرد. این روایت‌های کوتاه، موضوعی، خوش‌خوان و کاربردی‌اند و هر کسی بخواهد در جایی موفق شود، اگر به این ویژگی‌ها در نهاد و جایگاه خود یا حتی در خانه‌اش عمل کند، می‌تواند به یک الگوی خوب دست پیدا کند.