مقاومت در قاب نوجوانی
درشرایطی که جنگ به یکی از مؤلفههای اصلی زیست روزمره تبدیل شده، ضرورت برنامهسازی تحلیلی برای همه نسلها از ضروریات رسانه است. یکی از این سطوح مخاطب، نوجوانان هستند که بهواسطه سن حساسشان در جریان اتفاقات، نگاه متفاوتی به شرایط دارند. ازاینرو، برنامهسازی تحلیلی ویژهای که بتواند این نسل را در درک صحیح از پیرامونشان راهبری کند، بیشازپیش احساس میشود. نوجوان امروز نه با انفعال تحریک احساسی صرف، بلکه با روایتهای مستند، پرسشمحور و متناسب با جهان ذهنی خود میتواند به درکی عمیق از چرایی و چگونگی تقابلها برسد.
برنامهسازی تحلیلی در این عرصه باید از دو آفت «سادهسازی مخل» و «پیچیدگی مفرط» پرهیز کند و مسیری میانه را برگزیند: هم زبان نسل را بداند، هم به ظرفیت فکری آن احترام بگذارد. موفقیت در این مسیر نیازمند ابزارهایی نوین مانند تعامل زنده، روایت تاریخی مستند و میدانداری بیواسطه است. آنچه امروز ضرورت دارد، نه گفتنِ حرفهای تکراری که شنیدنِ پرسشهای ناگفته و پاسخدادن به آنها در قالبی است که خود نوجوان آن را انتخاب میکند. برنامه «اشاره» به تهیهکنندگی محمد درویشی از شبکه امید، تلاشی است در جهت تحقق همین ضرورت که توانسته با پرداختن به علاقهمندیها، دغدغهها و نیازهای نوجوان امروز، به سؤالات آنها دراینباره پاسخ دهد. بههمین بهانه، سراغ درویشی رفتیم تا در صحبت با او ساختار تعاملی برنامه، فرآیند تولید محتوای تحلیلی متناسب با سن نوجوان و افق پیشروی برنامهسازی جنگمحور برای این نسل را بررسی کنیم.
وقتی نوجوانان، برنامهساز را هدایت میکنند
محمد درویشی، تهیهکننده برنامه «اشاره» درباره ساختار این برنامه به جامجم گفت: برای آنکه مخاطب نوجوان در طول دو ساعت پخش برنامه، دچار یکنواختی و رخوت نشود، تلاش کردیم زمان برنامه را به بخشهای پویا و متنوعی تقسیم کنیم. بخش نخست «خبرخوانی» نام دارد اما برخلاف شبکههای دیگر که صرفا به اطلاعرسانی سطحی از رویدادها بسنده میکنند، ما روزانه ده خبر کلیدی را گزینش کرده و با تحلیلی متناسب با زاویه دید، دغدغهها و زبان نسل نوجوان، در اختیارشان قرار میدهیم. بخش دوم برنامه، «بخش تعاملی» است؛ جایی که با بهرهگیری از افزونه پیامک زنده روی تصویر، الگوی مرسوم کامنتخوانی در فضای مجازی را این بار با حضور و مشارکت مستقیم خود نوجوانان اجرا میکنیم. این بخش تعاملی در چند ساحت محتوایی شامل حوزههای تحصیلی، نظامی، سیاسی، فرهنگی و کنشگری نوجوانان فعال است. با دعوت از مهمانان متنوع، کوشش میشود پرسشهای مخاطبان که توسط خود نوجوانان روی آنتن زنده مطرح میشود، پاسخ داده شود. این تهیهکننده تلویزیون افزود: میانگین پیامکهای دریافتی در هر شب، حولوحوش ۱۵ هزار عدد است که نشاندهنده اعتماد و مشارکت بالای این نسل در برنامه است. درویشی با اشاره به پیشینه شکلگیری برنامه ادامه داد: برنامه «اشاره» از همانروزهای جنگ ۱۲روزه پخش خود را آغاز کرد. در آن مقطع حساس، محور اصلی تلاشمان، راهبری مخاطب نوجوان در میان شبکه پیچیده دغدغهها و علاقهمندیهایش بود؛ نسلی که هم درگیر روایتهای رسمی است و هم تشنه درک عمیقتر وقایع. برای تحقق این هدف، قالب دوگانهای طراحی کردیم: بخشی، زنده و پویا و بخشی دیگر ضبطشده که در حکم سند مکمل و تکمیلی برنامه زنده عمل میکرد. در بخش ضبطشده، با تکیه بر پیشینه تاریخی منازعات، روایتی تمدنی - فرهنگی از تقابلهای ایران و آمریکا و همچنین ایران و اسرائیل ارائه دادیم. بخش زنده اما به واکنش لحظهای نسبت به رخدادهای روز اختصاص داشت و نگاه آن عمدتا توصیفی بود، نه تبیینی ژرفنگر. وی با بیان اینکه برنامه همچنان در حال تحول است اضافه کرد: در بخش تازهاضافهشده، به رصد و واکاوی پدیدههای نوظهور در گستره رسانه میپردازیم: میمها، انیمیشنهای لوگویی، مداحیهای منتشرشده در فضاهای مجازی و انواع محتوای وایرال. یکی از کارکردهای این موضوع بررسی واکنش نوجوانان به رویدادهای گفتهشده با استفاده از افزونه تعاملی در قالب تصویر است. این تهیهکننده تلویزیونی با تاکید بر طراحی ویژه آغاز برنامه عنوان کرد: آغاز برنامه بر پایه یک روایت تاریخی هدفمند شکل گرفته که به شیوه و سبک «پلاتو شروع» طراحی شده است. این بخش را مجریان برنامه، آقایان محمد میرزاده و علی انوری، با لحنی تاثیرگذار و نمایشی اجرا میکنند تا مخاطب نوجوان را از همان لحظه نخست در بافت تاریخی موضوع فرو ببرد. افزون بر این، برنامه دارای یک بخش میدانی پویا و جذاب است. این بخش با گزارشگری آقای داوودیآزاد تهیه میشود. ایشان از همان شب اول جنگ تحمیلی رمضان، هر شب در دل میدانها حاضر شده و گزارشهای متفاوت، ملموس و متنوعی را از حال و هوای تجمعات مردمی تولید کرده و به آنتن میرساند.
چهل شب پیامک بیوقفه
وی در ادامه به نقش پیامکها در هدایت برنامه اشاره کرد و گفت: پیشتر اشاره شد که برنامه اشاره از طریق افزونه پیامک زنده، پل ارتباطی پویا و دوطرفهای با مخاطبان نوجوان خود برقرار کرده است. در این ساختار، خط محتوایی اصلی برنامه که با حضور مهمانان مختلف پیش میرود، مستقیما براساس پرسشها، دغدغهها و مطالباتی تعیین میشود که خود نوجوانان مطرح میکنند. مجری در همان لحظه، سؤال رسیده را میخواند و از مهمان میپرسد؛ بهگونهای که مخاطب احساس میکند خودش در آنتن زنده حاضر است و مستقیما پاسخ سؤالش را دریافت میکند. نمونه بارز این تعامل، مخاطبی است که چهل شب پیاپی بدون وقفه پیامک میفرستد و عملا مسیر جهتدهی محتوایی برنامه را رقم میزند. این تهیهکننده تلویزیون با تشریح مکانیزم تعامل افزود: مکانیزم به این شکل است: اگر مخاطبان فردا حضور یک کارشناس نظامی را مطالبه کنند، همان کارشناس دعوت میشود؛ و اگر به کارشناس تحصیلی نیاز داشته باشند، برنامه در همان مسیر حرکت میکند. بدین ترتیب، نوجوانان نه تماشاگر که تعیینکننده اصلی خط فکری برنامه هستند. درویشی سنجش اقبال مخاطب را معیاری دقیق برای ارزیابی برنامه دانست و تصریح کرد: در هر قسمت، میزان اقبال و استقبال مخاطبان نوجوان از برنامه را معیاری دقیق میدانیم و آن را متناسب با سهم برنامه در کل پیامکهای دریافتی شبکه میسنجیم. برای نمونه، تاکنون بیش از بیست مهمان به برنامه «اشاره» دعوت شدهاند. سازوکار ما به این شکل است که هر مهمانی بتواند تعداد پیامکهای مرتبط با حضور خود را به بالاتر از مرز ۱۰هزار برساند، مجددا برای حضور در برنامه دعوت میشود تا بازخورد تازهای از تعامل با مخاطبان دریافت کنیم. البته تحلیل آماری حجم و روند پیامکها نیز توسط همکاران تیم تولید بهدقت انجام میشود. وی با تاکید بر لزوم پرهیز از تفکیک مطلق نوجوانان از بزرگسالان افزود: بر مبنای همین دادههاست که میتوان گفت تحلیلها و محتوای ارائهشده در برنامه، عمدتا در چارچوب نوجوانپسند طراحی میشود. با این حال، ما به این نکته نیز باور داریم که نباید نوجوانان را در مباحث جدی و عمیق کاملا از فضای فکری بزرگسالان جدا کرد. بسیاری از پرسشهای حوزه نظامی و سیاسی میان نوجوان و بزرگسال مشترک است اما در حوزههای تحصیلی و روانشناسی است که سؤالات نوجوانان رنگوبوی متفاوتی پیدا میکند؛ برنامه «اشاره» نیز این تمایز را همواره مد نظر قرار داده است.
دریافت ۱۵۰۰ پیامک در زمان جنگ
تهیهکننده برنامه اشاره با بیان آمار و تغییر محور سؤالات مخاطبان در بازههای مختلف ادامه داد: در بازه زمانی جنگ ۱۲روزه، میانگین پیامکهای دریافتی برنامه روزانه بین هزار تا هزاروپانصد عدد بود. در آن مقطع، بیشترین حجم پیامکها به حوزه روانشناسی اختصاص داشت؛ نوجوانان از استرس لحظهای، اضطراب فراگیر و نگرانی عمیق از آیندهای مبهم سخن میگفتند. پس از آن نیز حوزه تحصیلی در کنار روانشناسی پررنگ بود اما با شروع جنگ رمضان، روند سؤالات به تدریج تغییر جهت داد و به سمت مسائل نظامی و سیاسی حرکت کرد. محوریترین پرسشهای نوجوانان این بود: «ما چه داریم، چه نداریم، چرا دشمنان اینقدر وارد کشور ما میشوند؟» بر همین اساس، در قسمتهای ابتدایی برنامه از کارشناسان نظامی و سیاسی بیشتری دعوت کردیم که با استقبال گسترده مخاطبان همراه شد. این تهیهکننده با اشاره به نوسان موضوعات اینروزها اضافه کرد: اینروزها سؤالات دوباره رنگوبوی تحصیلی بیشتری گرفته اما فضای سیاسی همچنان در متن پیامکها حضور دارد. بخش قابلتوجهی از پرسشها، بهویژه در آغاز جنگ، این بود که «من بهعنوان یک نوجوان باید چهکار مشخصی انجام دهم؟» در پاسخ، تلاش کردیم با طراحی و معرفی پویشها و کمپینهای مختلف، مسیر روشنی برای کنشگری و مشارکتشان ترسیم کنیم. وی، تداوم برنامه و افق پیشروی آن را اینگونه تشریح کرد: برنامه «اشاره» قصد دارد پیش از روشنشدن قطعی سرانجام جنگ، بیوقفه روی آنتن باشد. در چشمانداز آینده، احتمال تولید برنامهای مجزا از «اشاره» مطرح است که ماموریت آن، تحلیل بیواسطه مسائل روز و رویدادهای جاری خواهد بود. این مسیر پیشتر امتحان خود را پس داده است: ایده و قالب بخش ضبطی «اشاره» دقیقا در بستر جنگ ۱۲روزه و در دل همین برنامه متولد و تولید شد. وی با اشاره به برنامه جدید شبکه امید افزود: افزون بر این، بهزودی برنامه تازهای در حوزه کنشگری نوجوانان روی آنتن شبکه امید میرود؛ برنامهای که در ابتدای جنگ تحمیلی رمضان، در بخش پایانی «اشاره» شکل گرفت و اکنون با عنوان «کنشگری نوجوانها» به قالبی مستقل و متفاوت برای نسل نوجوان تبدیل شده و آماده پخش است.
وقتی نوجوانان، برنامهساز را هدایت میکنند
محمد درویشی، تهیهکننده برنامه «اشاره» درباره ساختار این برنامه به جامجم گفت: برای آنکه مخاطب نوجوان در طول دو ساعت پخش برنامه، دچار یکنواختی و رخوت نشود، تلاش کردیم زمان برنامه را به بخشهای پویا و متنوعی تقسیم کنیم. بخش نخست «خبرخوانی» نام دارد اما برخلاف شبکههای دیگر که صرفا به اطلاعرسانی سطحی از رویدادها بسنده میکنند، ما روزانه ده خبر کلیدی را گزینش کرده و با تحلیلی متناسب با زاویه دید، دغدغهها و زبان نسل نوجوان، در اختیارشان قرار میدهیم. بخش دوم برنامه، «بخش تعاملی» است؛ جایی که با بهرهگیری از افزونه پیامک زنده روی تصویر، الگوی مرسوم کامنتخوانی در فضای مجازی را این بار با حضور و مشارکت مستقیم خود نوجوانان اجرا میکنیم. این بخش تعاملی در چند ساحت محتوایی شامل حوزههای تحصیلی، نظامی، سیاسی، فرهنگی و کنشگری نوجوانان فعال است. با دعوت از مهمانان متنوع، کوشش میشود پرسشهای مخاطبان که توسط خود نوجوانان روی آنتن زنده مطرح میشود، پاسخ داده شود. این تهیهکننده تلویزیون افزود: میانگین پیامکهای دریافتی در هر شب، حولوحوش ۱۵ هزار عدد است که نشاندهنده اعتماد و مشارکت بالای این نسل در برنامه است. درویشی با اشاره به پیشینه شکلگیری برنامه ادامه داد: برنامه «اشاره» از همانروزهای جنگ ۱۲روزه پخش خود را آغاز کرد. در آن مقطع حساس، محور اصلی تلاشمان، راهبری مخاطب نوجوان در میان شبکه پیچیده دغدغهها و علاقهمندیهایش بود؛ نسلی که هم درگیر روایتهای رسمی است و هم تشنه درک عمیقتر وقایع. برای تحقق این هدف، قالب دوگانهای طراحی کردیم: بخشی، زنده و پویا و بخشی دیگر ضبطشده که در حکم سند مکمل و تکمیلی برنامه زنده عمل میکرد. در بخش ضبطشده، با تکیه بر پیشینه تاریخی منازعات، روایتی تمدنی - فرهنگی از تقابلهای ایران و آمریکا و همچنین ایران و اسرائیل ارائه دادیم. بخش زنده اما به واکنش لحظهای نسبت به رخدادهای روز اختصاص داشت و نگاه آن عمدتا توصیفی بود، نه تبیینی ژرفنگر. وی با بیان اینکه برنامه همچنان در حال تحول است اضافه کرد: در بخش تازهاضافهشده، به رصد و واکاوی پدیدههای نوظهور در گستره رسانه میپردازیم: میمها، انیمیشنهای لوگویی، مداحیهای منتشرشده در فضاهای مجازی و انواع محتوای وایرال. یکی از کارکردهای این موضوع بررسی واکنش نوجوانان به رویدادهای گفتهشده با استفاده از افزونه تعاملی در قالب تصویر است. این تهیهکننده تلویزیونی با تاکید بر طراحی ویژه آغاز برنامه عنوان کرد: آغاز برنامه بر پایه یک روایت تاریخی هدفمند شکل گرفته که به شیوه و سبک «پلاتو شروع» طراحی شده است. این بخش را مجریان برنامه، آقایان محمد میرزاده و علی انوری، با لحنی تاثیرگذار و نمایشی اجرا میکنند تا مخاطب نوجوان را از همان لحظه نخست در بافت تاریخی موضوع فرو ببرد. افزون بر این، برنامه دارای یک بخش میدانی پویا و جذاب است. این بخش با گزارشگری آقای داوودیآزاد تهیه میشود. ایشان از همان شب اول جنگ تحمیلی رمضان، هر شب در دل میدانها حاضر شده و گزارشهای متفاوت، ملموس و متنوعی را از حال و هوای تجمعات مردمی تولید کرده و به آنتن میرساند.
چهل شب پیامک بیوقفه
وی در ادامه به نقش پیامکها در هدایت برنامه اشاره کرد و گفت: پیشتر اشاره شد که برنامه اشاره از طریق افزونه پیامک زنده، پل ارتباطی پویا و دوطرفهای با مخاطبان نوجوان خود برقرار کرده است. در این ساختار، خط محتوایی اصلی برنامه که با حضور مهمانان مختلف پیش میرود، مستقیما براساس پرسشها، دغدغهها و مطالباتی تعیین میشود که خود نوجوانان مطرح میکنند. مجری در همان لحظه، سؤال رسیده را میخواند و از مهمان میپرسد؛ بهگونهای که مخاطب احساس میکند خودش در آنتن زنده حاضر است و مستقیما پاسخ سؤالش را دریافت میکند. نمونه بارز این تعامل، مخاطبی است که چهل شب پیاپی بدون وقفه پیامک میفرستد و عملا مسیر جهتدهی محتوایی برنامه را رقم میزند. این تهیهکننده تلویزیون با تشریح مکانیزم تعامل افزود: مکانیزم به این شکل است: اگر مخاطبان فردا حضور یک کارشناس نظامی را مطالبه کنند، همان کارشناس دعوت میشود؛ و اگر به کارشناس تحصیلی نیاز داشته باشند، برنامه در همان مسیر حرکت میکند. بدین ترتیب، نوجوانان نه تماشاگر که تعیینکننده اصلی خط فکری برنامه هستند. درویشی سنجش اقبال مخاطب را معیاری دقیق برای ارزیابی برنامه دانست و تصریح کرد: در هر قسمت، میزان اقبال و استقبال مخاطبان نوجوان از برنامه را معیاری دقیق میدانیم و آن را متناسب با سهم برنامه در کل پیامکهای دریافتی شبکه میسنجیم. برای نمونه، تاکنون بیش از بیست مهمان به برنامه «اشاره» دعوت شدهاند. سازوکار ما به این شکل است که هر مهمانی بتواند تعداد پیامکهای مرتبط با حضور خود را به بالاتر از مرز ۱۰هزار برساند، مجددا برای حضور در برنامه دعوت میشود تا بازخورد تازهای از تعامل با مخاطبان دریافت کنیم. البته تحلیل آماری حجم و روند پیامکها نیز توسط همکاران تیم تولید بهدقت انجام میشود. وی با تاکید بر لزوم پرهیز از تفکیک مطلق نوجوانان از بزرگسالان افزود: بر مبنای همین دادههاست که میتوان گفت تحلیلها و محتوای ارائهشده در برنامه، عمدتا در چارچوب نوجوانپسند طراحی میشود. با این حال، ما به این نکته نیز باور داریم که نباید نوجوانان را در مباحث جدی و عمیق کاملا از فضای فکری بزرگسالان جدا کرد. بسیاری از پرسشهای حوزه نظامی و سیاسی میان نوجوان و بزرگسال مشترک است اما در حوزههای تحصیلی و روانشناسی است که سؤالات نوجوانان رنگوبوی متفاوتی پیدا میکند؛ برنامه «اشاره» نیز این تمایز را همواره مد نظر قرار داده است.
دریافت ۱۵۰۰ پیامک در زمان جنگ
تهیهکننده برنامه اشاره با بیان آمار و تغییر محور سؤالات مخاطبان در بازههای مختلف ادامه داد: در بازه زمانی جنگ ۱۲روزه، میانگین پیامکهای دریافتی برنامه روزانه بین هزار تا هزاروپانصد عدد بود. در آن مقطع، بیشترین حجم پیامکها به حوزه روانشناسی اختصاص داشت؛ نوجوانان از استرس لحظهای، اضطراب فراگیر و نگرانی عمیق از آیندهای مبهم سخن میگفتند. پس از آن نیز حوزه تحصیلی در کنار روانشناسی پررنگ بود اما با شروع جنگ رمضان، روند سؤالات به تدریج تغییر جهت داد و به سمت مسائل نظامی و سیاسی حرکت کرد. محوریترین پرسشهای نوجوانان این بود: «ما چه داریم، چه نداریم، چرا دشمنان اینقدر وارد کشور ما میشوند؟» بر همین اساس، در قسمتهای ابتدایی برنامه از کارشناسان نظامی و سیاسی بیشتری دعوت کردیم که با استقبال گسترده مخاطبان همراه شد. این تهیهکننده با اشاره به نوسان موضوعات اینروزها اضافه کرد: اینروزها سؤالات دوباره رنگوبوی تحصیلی بیشتری گرفته اما فضای سیاسی همچنان در متن پیامکها حضور دارد. بخش قابلتوجهی از پرسشها، بهویژه در آغاز جنگ، این بود که «من بهعنوان یک نوجوان باید چهکار مشخصی انجام دهم؟» در پاسخ، تلاش کردیم با طراحی و معرفی پویشها و کمپینهای مختلف، مسیر روشنی برای کنشگری و مشارکتشان ترسیم کنیم. وی، تداوم برنامه و افق پیشروی آن را اینگونه تشریح کرد: برنامه «اشاره» قصد دارد پیش از روشنشدن قطعی سرانجام جنگ، بیوقفه روی آنتن باشد. در چشمانداز آینده، احتمال تولید برنامهای مجزا از «اشاره» مطرح است که ماموریت آن، تحلیل بیواسطه مسائل روز و رویدادهای جاری خواهد بود. این مسیر پیشتر امتحان خود را پس داده است: ایده و قالب بخش ضبطی «اشاره» دقیقا در بستر جنگ ۱۲روزه و در دل همین برنامه متولد و تولید شد. وی با اشاره به برنامه جدید شبکه امید افزود: افزون بر این، بهزودی برنامه تازهای در حوزه کنشگری نوجوانان روی آنتن شبکه امید میرود؛ برنامهای که در ابتدای جنگ تحمیلی رمضان، در بخش پایانی «اشاره» شکل گرفت و اکنون با عنوان «کنشگری نوجوانها» به قالبی مستقل و متفاوت برای نسل نوجوان تبدیل شده و آماده پخش است.
