جایگاه موسیقی در بازنمایی اتحاد ملی و مذهبی ایرانیان

به گزارش جام‌جم‌آنلاین ازروابط عمومی رسانه ملی، در این نگاه، مداحیِ آمیخته با موسیقی و سرود‌های جمعی، حاصل سال‌ها تجربه زیسته مردم در هیئت‌هاست. این تجربه‌ها امروز در میدان و رسانه به فریاد مشترک ایرانیان در اعلام انزجار نسبت به جبهه استکبار و دشمن صهیونیستی امریکایی بدل شده است. هم‌زمان، فعالیت‌های گسترده‌ای نیز در حوزه تولید آثار موسیقایی انجام شده که شامل آفرینش قطعات حماسی و ملی و مذهبی و همکاری‌های داخلی با چهره‌های شناخته‌شده و نیز تولیدات مشترک منطقه‌ای همچون سرود «الله‌اکبر» و بازآفرینی «سأقاوم» می‌شود.

 کارنامه‌ای شامل ۱۷ اثر تازه و رصد بیش از ۱۵۰ قطعه بیرون‌سازمانی، بخشی از این تلاش‌های مرکز شعر، موسیقی و سرود صداوسیماست که در مصاحبه محسن صفایی‌فرد، رئیس این مرکز واکاوی جزئیات آن انجام شده است.
محسن صفایی‌فرد، رئیس مرکز شعر، موسیقی و سرود، درباره آنچه در جنگ تحمیلی سوم به‌واسطه این دفتر رقم خورد و نیز نقش موسیقی در افزایش تاب‌آوری و بازنمایی اتحاد ملی و مذهبی ایرانیان بیان کرد: برجستگی موسیقایی دفاع مقدس، در فراگیری مداحی بوده است؛ شکلی از مداحی که با موسیقی درآمیخته و در میدان، توسط مردم زمزمه و اجرا می‌شود. این موسیقی گاهی با شعر‌هایی همراه است که حالت تعاملی دارد و مردم با آن همخوانی می‌کنند.

وی افزود: من معتقدم سرود، به‌معنای آواز جمعی، نوعی از موسیقی است که نبض زنده این قالب در هیئت‌های ما می‌تپد. ما در یک فرایند تاریخی، آواز جمعی را با ذکر مصائب حضرت سیدالشهدا و اهل‌بیت علیهم‌السلام در هیئت‌ها به‌طور مداوم به‌روز و تجربه کردیم و از آن تنفس گرفتیم. آنچه امروز به‌صورت فریاد، آواز جمعی و ترنم ایرانیان در خیابان و رسانه به میدان آمده، حاصل یک زندگی و تجربه تاریخی در قالب سرود، نوحه و نهاد فرهنگی هیئت است.

صفایی‌فرد تصریح کرد: جمهوری اسلامی و موسیقی انقلابی از ابتدا در نسبتِ با یکدیگر بوده‌اند. موسیقی انقلابی، در قالب‌هایی همچون مداحی انقلابی و حماسی، از دفاع مقدس تا امروز، نوعی نسبت پدر و فرزندی با جمهوری اسلامی دارد. سرود قالبی است که در دوره جمهوری اسلامی احیا شده و خواه‌ناخواه در یک رویداد بزرگ مانند این دفاع مقدس، که ایرانیان در برابر دو ابرقدرت امریکا و رژیم صیهونیستی ایستادگی کردند، این انتظار ایجاد می‌شود که سرود، شکوه و میراث عاشورایی را در جریان مقاومت ایرانیان بازتاب دهد.

رئیس مرکز شعر، موسیقی و سرود ادامه داد: به‌این‌ترتیب، در شرایط جنگی و در این وضعیت خاص و میدانی، مداحی انقلابی البته میاندار است؛ اما درعین‌حال نوعی دوگانه در موسیقی نیز دیده می‌شود. موسیقیدانان برجسته انقلابی، چه جوان و چه پیشکسوت، در برابر موسیقیدانانی قرار گرفتند که در تمام این سال‌ها از بازار موسیقی بهره‌مند بودند، اما در این لحظه مردم را تنها گذاشتند.

جماعت موسیقی متعهد و کسانی که دلبستگی واقعی به ایران و به تمام فرهنگ، اعتقادات و باور‌های مؤمنانه مردم و این سرزمین داشتند، پای کار بودند و همچون نوحه‌خوانان و هیئت‌ها از همان روز‌های نخست، آثار ارزشمندی را تولید و منتشر کردند.

صفایی‌فرد توضیح داد: درواقع موسیقیدانانِ ساکت، خوانندگانِ خاموش و کسانی که عافیت‌پیشه کردند، در کنار شبه‌هنرمندانِ دیگری قرار گرفتند که بیرون از ایران با جریان سلطه همسو شدند و برای هجوم به کشور هلهله کردند؛ بنابراین صحنه موسیقی در کشور به دو جریان کلی تقسیم می‌شود. یک دسته که شکل برجسته‌ای پیدا کرد و به ترنم جمعی تبدیل شد، عبارت است از سرودمداحی‌ها و موسیقی متعهد در میدان و رسانه و دسته دیگر جریان هنرمندان ساکت یا هم‌صدا با دشمن.

علت توفیق موسیقی‌مداحی‌ها در نبرد سوم

وی اضافه کرد: موسیقی‌مداحی‌هایی که در جنگ تحمیلی سوم تولید شدند، به موفقیت سرود «سلام فرمانده» بازمی‌گردد و همان میدان را به دست گرفت. شکل دیگر جبهه موسیقی در این ایام، موسیقیِِ تولیدشده توسط موسیقیدانان غیور، باوفا، متعهد و مؤمن است؛ چه در میان پیش‌کسوتان و بزرگان، چه در میان نامداران و چهره‌های برجسته، و چه در میان هنرمندان جوان و خوش‌آتیه. این حضور بسیار آشکار و قابل مشاهده بود و نمونه‌های مشخصی نیز دارد.

صفایی‌فرد یادآوری کرد: در مرکز موسیقی رسانه ملی، ما وارد حوزه سرودِ مداحی نشدیم، اما در ساخت موسیقی با آهنگسازان مطرحی همچون‌هادی آرزم، حبیب خزایی‌فر و بهزاد عبدی همکاری‌هایی داشتیم و آثار ارزشمندی تولید و منتشر شد. در حوزه موسیقی باکلام نیز، علاوه‌بر کار برجسته‌ای که در استان‌ها انجام شد، بیش از همه با قطعه «یزله خیبرشکن» و سپس در همین جنگ اخیر با «یزله تنگسیر»، از هنرمند توانمند اکبر ابراهیمی در مرکز بوشهر، مواجه بودیم. آثار باکلام دیگری نیز در مرکز موسیقی تولید شد؛ ازجمله قطعه «الفبای شهادت» که در واکنش به شهادت مظلومانه دانش‌آموزان و معلمان مدرسه شجره طیبه در میناب ساخته شد.

رئیس مرکز شعر، موسیقی و سرود رسانه ملی متذکر شد: در میان قطعات متنوعی که برای شهدای مدرسه شجره طیبه ساخته شده و همگی ارزشمندند، و بی‌تردید همه این آثار جای خود را در دل مردم پیدا خواهند کرد؛ داوری شخصی من این است که کاری را که ما در مرکز موسیقی با صدای «امیر حقیقت» ساختیم، تا این لحظه بهترین اثر از نظر مضمون و حس‌وحال است. کار‌هایی که برای سوگ و شهادت رهبر شهیدمان انجام دادیم نیز از همین دست‌اند.

این آثار واقعاً شایسته توجه‌اند؛ ازجمله قطعاتی که بهرام پاییز (زنده‌ترین) و محمود صالحی (خون می‌جوشد) خواندند، همچنین قطعه‌ای که محمدرضا موسوی با شعری از رهبر شهید (خورشید من) اجرا کرد. اثری که با همکاری مرکز خراسان و با شعری از اعظم سعادتمند تولید شد و آهنگسازی و اجرای آن را رضا دشتی برعهده داشت هم شایسته توجه است.

وی عنوان کرد: درمجموع فکر می‌کنم کارنامه مرکز موسیقی با تولید ۱۷ آهنگ و نماهنگ در مرحله اول دفاع مقدس سوم، کارنامه‌ای پُرمایه است و تنوعی از مضامین، صداها، آهنگ‌ها و قالب‌ها در این آثار قابل مشاهده است. در قالب سرود نیز ما دو کار مهم با هماهنگی عوامل بین‌المللی و منطقه‌ای در همان هفته‌های نخست جنگ تحمیلی سوم انجام دادیم و تصور می‌کنم تاکنون چنین تجربه‌ای در مرکز موسیقی صداوسیما سابقه نداشته است.

صفایی‌فرد گفت: در روز‌های نخست جنگ، دوستان ما در یکی از گروه‌های سرود مطرح کشور در قم پیشنهاد اجرای اثری را دادند که برگرفته از یکی از موسیقی‌های مقاومت منطقه بود. این اثر توسط آهنگساز یمنی، عبدالسلام القحوم، آهنگسازی شد و تنظیم آن را تنظیم‌کننده لبنانی، علی الموسوی، برعهده داشت. هنرمندان ما در گروه انوارالهدی قم این اثر را با شعری از مهدی حنیفه، خواندند. پیوند منطقه‌ای در ساخت سرود «الله‌اکبر» که بار‌ها در شبکه‌های تلویزیونی پخش شد، نمونه‌ای از همکاری‌های هنری و موسیقایی است که در جنگ تحمیلی سوم تجربه کردیم و امیدواریم این پیوند‌ها با محور مقاومت پررنگ‌تر شود و به نمونه‌های متعددتر و درخشان‌تری برسد.

وی در حوزه سرود نوجوان نیز توضیح داد: در این بخش، بازسازی و بازنویسی یکی از ترانه‌های مشهور مقاومت اسلامی منطقه با عنوان «سأقاوم» انجام شد که به‌صورت دوزبانه، عربی و فارسی، توسط گروه سرود راحیل اجرا شد و نماهنگ آن نیز بار‌ها از شبکه امید و سایر شبکه‌های تلویزیونی پخش شد.

رصد ۱۵۰ قطعه جدید موسیقایی و تأیید برای پخش

رئیس مرکز شعر، موسیقی و سرود ادامه داد: یکی از اقدامات صورت‌گرفته در جنگ تحمیلی سوم، اشراف و رصد دائمی آثار برای پخش بود. به‌گونه‌ای که در مجموع حدود ۱۵۰ قطعه جدید از تولیدات موسیقی و سرود خارج از سازمان بررسی شد؛ شعر، موسیقی، اجرا و تمام نکات فنی هر اثر ارزیابی شد و پس از تأیید، در سامانه پخش موسیقی سازمان ثبت و مورد استفاده همکاران صدا، سیما و استان‌ها قرار گرفت.

صفایی‌فرد تأکید کرد که البته موضوعات بر زمین‌مانده همچنان وجود دارد و مرکز موسیقی خود را مدیون خون عزیزان و شهدای این جنگ می‌داند. امیدواریم در آینده و به‌تدریج بتوانیم آثار متنوع‌تری از چهره‌ها، خوانندگان، آهنگسازان و موسیقیدانان مختلف داشته باشیم.