مفاهیم نهفته در اولین پیام رهبر معظم انقلاب

به گزارش جام جم آنلاین از باشگاه خبرنگاران، رهبر جوان انقلاب اسلامی، حضرت آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای اولین پیام خود را صادر کردند. در این پیام ۲۵ بار کلمه «مردم» و «ملت» تکرار شده است و تحلیل متن نشان می‌دهد مهم‌ترین محوری که در آن مورد توجه قرار گرفته، «تکیه به مردم» است. ایشان در این پیام خطاب به مردم می‌فرمایند: «این را بدانید اگر قدرت شما در صحنه ظاهر نشود نه رهبری و نه هیچ‌یک از دستگاه‌های مختلف که شأن واقعی آنها خدمت به مردم است کارایی لازم را نخواهند داشت» و در ادامه توصیه فرمودند: «باید حضور مؤثر در صحنه حفظ شود؛ چه به‌صورتی که در این روز‌ها و شب‌های جنگ از خود نشان دادید و چه به‌صورت انواع نقش‌آفرینی‌های مؤثر در عرصه‌های مختلف اجتماعی، سیاسی، تربیتی، فرهنگی و حتی امنیتی».  

آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای تأکید کردند مردم‌محوری، میراث رهبران انقلاب اسلامی است: «از جمله هنر‌های رهبر شهید وارد کردن مردم در همه عرصه‌ها و بصیرت و آگاهی دادن مستمر به ایشان و در مقام عمل تکیه بر نیروی آنان بود. ایشان اینطور معنای حقیقی جمهور و جمهوریت را فعلیت بخشیدند و از عمق جان هم به آن معتقد بودند». در ادامه یادداشت، به ریشه‌های مردم‌محوری در اندیشه رهبر شهید انقلاب اسلامی می‌پردازیم و تلاش می‌کنیم نشان دهیم  تأکید آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای بر نقش مردم، موضوعی است که از پدر بزرگوارشان و نیز از امام راحل آموخته‌اند.  

مردم‌محوری، ریشه در باور‌های دینی رهبر شهید انقلاب دارد. در حالی که برخی دین‌دارانِ مخالف مردم‌سالاری با استناد به آیاتی از قرآن کریم (مانند اکثرهم لایعقلون، اکثرهم لایعلمون، ...) معتقد بودند  اکثریت، اعتباری ندارد، شهید خامنه‌ای تأکید می‌کردند این آیات شریفه، دلالت بر موارد خاص دارد و منظور این است که اغلب «کافران» و نه اکثر انسان‌ها نمی‌اندیشند: «پس اینطور نیست که ما تصور کنیم قرآن کریم اکثریت انسان‌ها را به‌طور مطلق گفته باشد نمى‌فهمند.... چنین چیزى نداریم که خدا گفته باشد نمى‌فهمند، بلکه حقیقت این است که توده مردم حقایق و مسائل را به خوبى مى‌فهمند، البته هیچ انسانى همه حقایق را به‌خودى خود نمى‌فهمد،  اما وقتى کسانى باشند که براى مردم تبیین و روشنگرى کنند، توده انسان ها، چون غرض ندارند، برخلاف روشنفکران غرب‌زده، مسائل را خوب مى‌فهمند و حقایق را مى‌پذیرند».

آیت‌الله شهید خامنه‌ای می‌فرماید: «نگاه امام به ملت ایران با نگاه دیگران فرق داشت. همان روز اگر می‌خواستیم قضاوت بسیاری از نخبگان علمیِ دینی و غیر دینی و سیاسی و ... را درباره ملت ایران مشاهده کنیم، می‌دیدم قضاوت‌ها قضاوت‌های عجیب و غریبی است. بعضی این ملت را باایمان نمی‌دانستند، بعضی دارای صداقت نمی‌دانستند، بعضی به نیرو و به وفای آنها شک می‌کردند - که ما اینها را شنیدیم، از خیلی‌ها شنیدیم -، اما امام در سال ۱۳۴۱ در همین شهر قم، آن وقتی که هنوز هیچ خبری از این اجتماعات عظیم نبود، در همین مسجد اعظم گفت اگر ما به مردم فراخوان بدهیم، این صحرای قم را از جمعیت پر می‌کنند؛ لبیک می‌گویند. نگاه او به مردم، یک چنین نگاهی بود؛ مردم را شناخت. آن عنصر باارزشِ اکسیرگونه‌ای که مس‌ها را طلا می‌کند، این را در جان و دل مردم کشف کرد و آن را به کار گرفت، لذا با این موانع بزرگی که در سر راه وجود داشت، انقلاب پیروز شد. هیچ تحلیلگری باور نمی‌کرد  این اتفاق در اینجا بیفتد. او تکیه به خدا کرد، توکل به خدا کرد، وارد عمل شد، با دل مردم تماس برقرار کرد و مردم به صحنه آمدند و این حرکت عظیم اتفاق افتاد» (بیانات در دیدار هزاران نفر از بسیجیان استان قم ۱۳۸۹/۸/۲).

مفهوم مردم‌محوری، در اندیشه اقتصادی رهبر شهید تبدیل می‌شود به «اقتصاد مقاومتی» و «سیاست‌های کلی اصل ۴۴ قانون اساسی»؛ در اندیشه سیاسی ایشان «مردم‌سالاری دینی» و «مدیریت جهادی» را به وجود می‌آورد؛ در حوزه فرهنگی و اجتماعی «حرکت‌های خودجوش فرهنگی» و «جوانان آتش‌به‌اختیار» را نظریه‌پردازی می‌کند؛ در حوزه امنیتی منجر به گسترش «سازمان بسیج مستضعفین» می‌شود.  

با این توصیف گزاف نیست  بگوییم اصلی‌ترین راهبرد رهبر شهید انقلاب اسلامی برای حکمرانی، «مردم‌محوری» بوده است و اصولاً جمهوری اسلامی را مترادف مردم‌محوری تعریف می‌کردند: «وقتى ما مردمى بودن را و محور بودن مردم را با اسلام همراه می‌کنیم، ترکیب آن می‌شود جمهورى اسلامى؛ جمهورى اسلامى یعنى این؛ مردم محورند، مقاصد براى مردم است، هدف‌ها متعلّق به مردم است» (۱۳۸۰/۰۳/۱۴: بیانات در اجتماع زائران مرقد مطهّر امام خمینى (ره)).  

اولین پیام آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای نشان می‌دهد قرار است این راهبرد اساسی، در دوره رهبری ایشان نیز تداوم داشته باشد. مردم‌محوری در بزنگاه‌های انقلاب اسلامی، کارکرد خود را نشان داد. جهاد سازندگی در محرومیت‌زدایی و در دوره جنگ تحمیلی در دهه ۶۰ توانست اقدامات مؤثر و ارزشمندی را انجام دهد و نمونه‌ای از یک حکمرانی مردم‌محور بود. علی رغم این تجربه موفق، متأسفانه در سال‌های بعد، وزارت جهاد سازندگی ادغام (منحل) شد.  

نمونه دیگری از ظرفیت مردم‌محوری برای مهار بحران‌ها، مقابله با اغتشاشات است که از تیر ۱۳۷۸ تا دی ۱۴۰۴ به خوبی کارآمدی خود را اثبات کرد. بزرگ‌ترین عملیات تروریسم خیابانی در ۱۸ و ۱۹ دی ۱۴۰۴ اجرا شد و اگر مردم در ۲۲ دی امسال به میدان نمی‌آمدند معلوم نبود  به این سرعت بتوان شکست را به این عملیات تروریستی تحمیل کرد. اکنون که این سطور نوشته می‌شود، مردم عزادار، هر شب در خیابان‌ها هستند و این حضور مردمی، مهم‌ترین مانع برای اجرای نقشه شوم دشمنان و متجاوزان به کشور است، زیرا بر اساس گفته‌های صریح این دشمنان، جنگ تحمیلی صهیونی - آمریکایی در اسفند ۱۴۰۴، فقط ابزاری برای فراهم کردن زمینه براندازی است و انتظار سران دولت‌های متجاوز این بود که براندازی با شورش مردمی صورت گیرد. در عمل، با حضور مردم انقلابی و وطن‌دوست در میدان‌های اصلی شهرها، امکان وقوع هرگونه شورش و اقدام تروریستی سلب شده است. به اذعان دوست و دشمن، همین حضور مردمی است که توطئه برپایی شورش‌های خیابانی را نقش بر آب کرده  و به مدافعان وطن، قوت و قدرت شلیک موشک و جنگ با ارتش صهیونی - آمریکایی را اعطا کرده است.  

اندیشه رهبران انقلاب اسلامی اینگونه است که مردم را نه تهدید، بلکه فرصت و راه‌حل تلقی می‌کنند. مردم، معضل و مسأله‌ای نیستند که سیاست‌گذار باید برای مهار آن چاره‌اندیشه کند، بلکه مردم بخشی از راه‌حل هستند و «حضور مردم هیچ جایگزین دیگرى ندارد» (۱۴۰۰/۰۵/۱۲: بیانات در مراسم تنفیذ حکم سیزدهمین دوره ریاست جمهورى اسلامى ایران).

مردم در این روز‌ها و شب‌ها شعار می‌دهند: «ای رهبر شهیدم، راهت ادامه دارد». با توجه به جایگاه مردم‌محوری در منظومه فکری رهبر شهید، محوریت دادن به نقش مردم ضروری است. آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای در اولین پیام شان، مردم‌محوری را به عنوان رکن اندیشه حکمرانی خود معرفی کرده‌اند.