خارجنشینان ایرانی که در گذشته خودشان در جشنوارهای مانند فجر شرکت کرده بودند، حالا برای کسانی که در این جشنواره شرکت میکنند حکم صادر کردهاند که حضور شما در این جشنواره بهمعنای پایمالکردن خون جوانان است. در درجه اول، هرکس چنین رفتاری را به جامعه تحمیل کند، خودش از همه مستبدتر و دیکتاتورتر است چراکه شخصیت هر آدمی را آزادی رأی و عقیدهاش میسازد. زمانی جامعه به صلح نزدیک میشود که بتوانیم این تنوع نظر و دگرگونی را بپذیریم و در صورت لزوم با صداهای دیگر وارد گفتوگو شویم تا از جهانبینی یکدیگر مطلع شویم.
عدهای در این جشنواره انتخاب کردند که حاضر باشند. عدهای هم انتخابشان نبودن در این رویداد است اما هیچکدام از طرفین از جمله کسانی که شرکت نمیکنند، حق ندارند حاضران را به بهانه حضور منکوب کنند. حتی در این ورطه، اهل رسانهای که سالها با شرافت قلم زدند، در جشنواره نیز هدف حمله این قبیل افراد قرار گرفتند. چنین دیدگاهی مانند این است که به مغازهدار محل بگوییم حق نداری درب مغازه خود را باز کنی و وجود این دیدگاه در درون آدمها از هر چیزی خطرناکتر است. شاید بتوانیم دلایلی برای حضور بعضی فیلمسازان در این رویداد بشماریم که خیلیها نتوانند به این راحتی یک طرفه به قاضی بروند. در شرایط فعلی جوانانی که در بدنه این جامعه حضور دارند نیاز به حمایت دارند و شاید جشنواره فجر روزنه یا دریچه امیدی برای فیلمسازی آینده آنها باز کند. موضوع بعدی این است که اگر هدفمان حمایت از جوانان و نیروهای تازهنفس باشد، ۶۵ درصد از کسانی که در این رویداد ملی شرکت کردند، کارگردانان جوان فیلماولی هستند که برای ساخت فیلم خانه خود را فروختند تا فقط فیلمشان دیده شود. مساله دیگر اینکه بسیاری از آنها فیلمشان را قبل از اتفاقات تلخ دیماه تحویل جشنواره دادهاند و حالا میخواهند ماحصل کارشان را از زاویه دید مردم و اهل رسانه ببینند و مشکلات کارشان را برطرف کنند.
برای آنکه مروری داشته باشیم به حاشیههای این چندروزی که جشنواره برگزار شد، نگاهی به مجموع صحبتهایی داریم که سینماگران مختلف در جلسههای نشست مطبوعاتی اهالی رسانه در پردیس ملت بیان کردند.
خطر فیلمسازی را در سایه جنگ بهجان خریدم
منوچهر هادی کارگردان فیلم «خیابان جمهوری» در جمع خبرنگاران در رابطه با حضور در جشنواره گفت: «ما دستکم به این اندازه وجود و به همین اندازه شهامت داشتیم که اگر خطر حمله آمریکا به کشورمان وجود دارد، در کشور خودمان بایستیم و این خطر را به جان بخریم. ما در حال ساخت فیلم هستیم. اساسا فیلمسازی کار بیشرافتی نیست؛ کاری بسیار شریف است، حتی شریفتر از اینکه کسی آنجا بایستد و برای دیگران نسخه بپیچد. برای آنها هم احترام قائلم؛ آنها هم از زاویه نگاه خودشان حتما مشکلاتی دارند که ما را دشمن فرض میکنند و ما را به کسانی تشبیه میکنند که جوانان مردم را کشتند. اگر این تشبیه حتی یک درصد تشبیه درستی بود، من احترام مضاعفی برایشان قائل میشدم اما سختترین کار را ما داریم انجام میدهیم. چرا باید یک فیلمساز فیلم بسازد و بازیگرانش بترسند که در جلسه پرسش و پاسخ یا در فوتوکال شرکت کنند؟ چرا باید همهچیز با ترس همراه باشد؟ من هیچ ترسی ندارم. چون هیچکس برای من کاری نکرده است. من خودم فیلمساز شدم، با تلاش خودم، با زحمت خودم به اینجا رسیدم و الان هم برای مردم فیلم میسازم. چرا باید از مردم فرار کنم؟ چرا باید تحت تاثیر حرف یک نفر، حالا آنطرف دنیا، قرار بگیرم و بترسم؟
جشنواره، تلویزیون و فیلمسازی مال من است. بازیگران باید در تلویزیون حضور پیدا کنند. ما باید برویم حرفهای خودمان را با اولویتهایی که سازمان دارد در تلویزیون، نمایش خانگی و تئاتر بزنیم و در سینما بزنیم. فرار و تحریمکردن، چهچیزی را درست میکند؟ اصلا آنطرف، آمریکا که ایران را تحریم کرده به کجا رسیده است؟»
بازیگری برایم یک شغل و مسئولیت است
الناز ملک، بازیگر «خیابان جمهوری» و «نیمشب»، نیز درنشست خبری اثرش از زاویهای انسانیتر به موضوع پرداخت. او گفت پشت هر فیلم دهها نفر ایستادهاند که معیشت و اعتبار حرفهایشان به نمایش اثر گره خورده است. ملک با اشاره به فشارهای مجازی علیه بازیگران، تأکید کرد که بازیگری برای او یک شغل و یک مسئولیت است و نمیتواند بهخاطر فضای هیجانی شبکههای اجتماعی، حاصل کار یک گروه را نادیده بگیرد.
حضور در جشنواره مسیر طبیعی زندگی حرفهای من است
همچنین علیرضا معتمدی، کارگردان «دختر پریخانم»، در نشست فیلمش تأکید کرد که حضور در جشنواره را نه یک انتخاب سیاسی بلکه بخشی از مسیر طبیعی زندگی حرفهایاش میداند. او گفت فیلم نتیجه تلاش یک گروه بزرگ است و دیدهشدن آن حق عوامل و بازیگران است؛ تصمیمی که بهگفته خودش «برای احترام به زحمت یک تیم گرفته شده، نه برای پاسخ به حاشیهها.»
او اضافه کرد: «اینروزها هیچکدام احوال خوبی نداریم. کشور ما خیلی روزهای تلخ و غمانگیزی را سپری میکند. در زمانه پرآشوبی که شبیه بسیاری از وقایع گذشته تاریخ این کشور است، حقیقت و دروغ باهم پیوند خورده است. در این شرایط فکر میکنم یک حقیقت میتواند ما را به هم نزدیک کند و آن احترام به فردیت یکدیگر است. در این زمانه تنها کاری که از ما برمیآید این است که دردهای همدیگر را به رسمیت بشناسیم. ضمن احترام به تمامی دوستانی که بنا به هر دلیلی در جشنواره شرکت نمیکنند، فکر میکنم از تمامی روزنههای موجود باید استفاده و کار کرد. فیلمسازی یک امر یکشبه نیست. پنج سال است فیلمنامه این فیلم را نوشتهام، بارها با تهیهکننده و سرمایهگذاران مختلف مذاکره کرده و تا مرز تولید رفتم و در نهایت موفق به ساختن این فیلم شدیم و فکر میکنم حرف و نظر خودمان را در فیلم بیان کردیم.»
کسانی گفتند وطنفروشید که یک تیزر از فیلم ما نساختند
در ادامه در نشست خبری «زندهشور»، کاظم دانشی نیز مسیر مشابهی را رفت. او در این نشست خبری گفت: «کسانی که به ما «وطنفروش» گفتند، حتی حاضر نشدند یک تیزر از فیلمهای مابسازند. شما نمیتوانید برای ما تعیین تکلیف کنید که چرا به جشنواره میآیید یا نمیآیید. من بهاندازه کافی اذیت شدهام و اعتراض خودم راکردم.همین حسین مهدویان که اینجاست و کلی دوستان، فیلمی دارند که الان ششهفت سال در توقیف است و اعتراض کردیم و فیلم ساختیم که بخشی از اعتراض، بخشی از فساد و بخشی از پیروز بودن رابطه بر ضابطه را نشان بدهیم. با اینکه سانسورهازیاد بود وما پشت در اتاق خیلی نشستیم، بالاخره ایستادیم و داریم تلاش میکنیم. دلم میخواهد چراغ سینما روشن بماند و بخش عمدهاش مدیون شماست.»
مرزبانان فرهنگی این سرزمینیم
اما این رویکرد محدود به این دو نشست نبود. محمدحسین مهدویان، که آثارش همواره در کانون توجه جشنواره فجر قرار داشته، در نشست فیلم جدیدش «نیمشب» با صراحت بیشتری صحبت کرد.
او گفت سینماگران نمیتوانند هر بار که فضای جامعه ملتهب میشود، کارشان را زمین بگذارند. این کارگردان با انتقاد از آنچه ترس در میان برخی اهالی سینما خواند، تأکید کرد: «خیلی از همکاران ما ترسیدهاند و این پدیده شومی است اما نباید این ظرفیت ملی، یعنی جشنواره فیلم فجر را از دست بدهیم.» او جشنواره فجر را «مرز فرهنگی» کشور توصیف کرد و گفت: «ما هم مرزبانان این سرزمین هستیم.» مهدویان همچنین با اشاره به نگاه خود نسبت به مفهوم شعار و موضعگیری آشکار اظهار داشت: «من هیچ ترسی از شعار دادن ندارم. همهجای دنیا برای مملکتشان شعار میدهند اما در ایران خودمان را محدود میکنیم.» او در پایان تأکید کرد: «وقتی پای مملکت در میان باشد، تا پای جانمان میایستیم.»
