آزمون و خطای استاندارد‌سازی جشنواره فیلم فجر؟

تصمیم رئیس سازمان سینمایی در راستای استانداردسازی جشنواره فیلم فجر چنانچه با لحاظ همه جوانب این مهم انجام شود، گام بلندی است که تغییرات زیربنایی به‌جای خواهد گذاشت. حذف هیات انتخاب جشنواره اتفاقی اساسی است که بالطبع با موافقت و مخالفت‌هایی مواجه خواهد شد. نگارنده ازجمله موافقان این اتفاق بوده و هست و به گواه آرشیو مطالب، حداقل در همین سه سال گذشته و در همین ستون، در آستانه برگزاری جشنواره متذکر شده‌ام که هیات انتخاب جشنواره نه تنها پاشنه آشیل این رویداد است که حتی سهم حاکمیتی جشنواره را نادیده گرفته یا حداقل تضعیف می‌کند؛ ضمن این‌که دبیر جشنواره و رئیس سازمان سینمایی را از پاسخگویی ضعف‌های مترتب بر جشنواره باز می‌دارد و همه نقایص و مطالبات و اعتراض‌ها به هیات انتخاب حواله داده می‌شود و آقایان با خیال راحت کنار نشسته و نظاره‌گر وضعیت هستند. به نظر باید از این تصمیم به‌دلایل مختلفی حمایت کرد و اقدام فرید‌زاده و همکارانش در سازمان جشنواره را ستود. انصاف نیز حکم می‌کند که در کنار نقد‌های هفتگی این ستون به وضعیت سینما و چگونگی مدیریت آن، تصمیم بزرگ حذف هیات انتخاب را مورد حمایت و تشویق قرار داد. به قول معروف «ذم وی کردی، مدحش نیز بگو». در واقع در هیچ فستیوال مهم، جریان‌ساز و استاندارد جهانی، بخشی تحت عنوان هیات انتخاب وجود ندارد. یعنی هیچ فستیوال دولتی و حکومتی، عنان و اختیار انتخاب فیلم‌های قابل رقابت را به گروهی معدود نمی‌سپارد تا به هر طرف که دل‌شان خواست بکشانند یا مسیر مضمونی/ فرمی و خصوصا موضوعی رویداد عظیمی مانند فجر را تعیین و در بسیاری موارد منحرف کنند. دقت کنیم مهم‌ترین‌ها مانند کن، برلین و‌... فقط دبیر و مشاوران معتمد دبیر فیلم‌ها را از سراسر جهان انتخاب می‌کنند و آثار به مصلحت استراتژی‌های جشنواره را وارد بخش رقابت می‌کنند تا داوران بهترین‌ها را گزینش کنند. البته در داخل هم تجربه‌های موفقی در این زمینه داریم ازجمله جشنواره مردمی فیلم عمار که به همین دلیل اساسی در طول برگزاری‌اش از اهداف اولیه عدول نداشته و نیز جشنواره سینما‌حقیقت که چند دوره است هیات انتخاب را حذف کرده و تقریبا جواب خوبی در زمینه حفظ مرز‌های لازم و عدم عدول از سیاست‌های تبیین شده گرفته است؛ بنابراین اگر این حذف صحت داشته باشد، جشنواره فیلم فجر با این اقدام جسورانه و مصلحتی، قدم در راهی گذاشته که یکی از اشکالات بنیانی در ساختار اجرایی‌اش برطرف خواهد شد. حتی اگر در دوره اول حذف هیات انتخاب به نوعی آزمون و خطا در پی داشته باشد بازهم نافی درست بودن این حرکت نیست بلکه باید به‌تدریج اشکالاتش را برطرف کرد، ازجمله دخیل کردن گرایش‌های جناحی، خصوصا در زمینه به‌کارگیری کارشناسان مشاور می‌تواند این روند اصولی را تضعیف کند یا از تأثیر و نقش حاکمیتی به کف دولتی و جناحی تقلیل یابد. نکته بارز دیگر این فراز مهم وقتی خود را نشان می‌دهد که رئیس و دبیر حالا باید خودشان هم فیلم‌ها را دیده باشند. در دوره‌های قبلی موارد بی‌شماری بود که وقتی سینماگران نسبت به اجحاف صورت گرفته اعتراض داشتند، دبیر مربوط با جمله «من فیلم‌ها را ندیده‌ام» از پاسخگویی به سینماگران و حتی اهالی رسانه شانه خالی می‌کرد. امید که امسال در موضوع انتخاب فیلم‌ها برای بخش رقابت با اشکالات کمتری روبه‌رو باشیم.