سفری به شهر یزد آرامش در شهر بادگیرها

پس از کمی استراحت بازدید از شهر را شروع می کنیم. اولین محل آتشکده زرتشتیان است که به گفته راهنمای محل مشعل آن 1536 سال متوالی روشن مانده است : «این مشعل ابتدا در شیراز قرار داشته و بعدها به نایین ، اردکان و در نهایت به یزد منتقل شده و حدود 462 سال است که در این شهر روشن است . شخصی به نام هیربد به معنای نگهبان آتش تنها کسی است که اجازه دارد وارد اتاق آتش شود. او مرتب به آن سرکشی می کند. آنقدر محل پرازدحام است که فراموش می کنم نام راهنمایی را که درباره محل توضیح می دهد ، بپرسم . او به خاصیت پاک کنندگی آتش اشاره کرده و ادامه می دهد: آتش در موقع سوختن به سمت بالا و به خدا توجه دارد. پرستش تنها سزاوار خداست . خدای اوستایی اهورامزدا نام دارد. اهورا به معنی خدا و مزدا به معنی بزرگ ، مترادف با الله اکبر در زبان عربی». روی دیوار تمثال بزرگی از زرتشت پیامبر توجه ما را به خود جلب می کند. این گونه می شنویم : «زرتشت تنها پیامبر ایرانی و از اهالی تکاب ارومیه در آذربایجان غربی بوده است که 6000سال پیش مردم را به خداپرستی دعوت کرد. او در سن 77سالگی به دست بت پرستان در بلخ شهید شد. انگشت دست راست پیامبر که به سمت بالا گرفته شده است ، به یگانگی خداوند اشاره دارد.» او همچنین توضیحاتی درباره علامت فروهر می دهد، که در این مجال فرصت پرداختن به آن نیست . وجود چند توریست خارجی نظر مرا به خود جلب می کند. آنها بی تفاوت به اطراف می نگرند و من در اینجا و بسیاری دیگر از مراکز دیدنی شهر جای خالی یک راهنمای آشنا به زبان انگلیسی را احساس می کنم .در خارج از شهر در دامنه و بلندای کوه دخمه ابتدا قبرستان و سپس دخمه های زرتشتیان محل دیگری است که برای بازدید انتخاب شده است . از محل قبرستان که خارج می شوی ، در نگاه اول چیزی جز چند ساختمان خرابه به چشم نمی آید. اما هدایتی ، مسوول گروه توضیح می دهد: در آیین زرتشت 4 عنصر آب ، باد، خاک و آتش عناصر پاک هستند. از آنجا که جسم انسان ناپاک است ، نباید در خاک پاک مدفون شود، لذا زرتشتیان اجساد مردگان خود را به این محل می آوردند، و پس از اجرای سرودها و مراسم مذهبی در این دخمه ها قرار می دادند تا خوراک حیوانات وحشی شوند. پس از چند روز استخوان های باقی مانده را جمع آوری کرده و در بنای مدوری که در قله کوه قرار دارد در عمق زیاد می ریختند. از زمان رضاشاه زرتشتیان موظف شدند اجساد مردگان خود را به خاک بسپارند. به گشت و گذار در بین این بناهای مخروبه که هیچ توجهی به آنها نشده است می پردازیم . با دیدن نوشته های یادگاری روی دیوارها و سقفها و زباله هایی که اینجا و آنجا ریخته شده اند بر بی فرهنگی بعضی هموطنانم افسوس می خورم. آفتاب بشدت داغ است. همسفران سالخورده تر در سایه یک آب انبار متروکه و قدیمی می نشینند و بقیه راهی قله کوه و برجهای مدوری می شویم که روی آن احداث شده اند. راه کمی سخت است . ساختمانی که از دور به یک قلعه شبیه بود تنها دیوار مدوری است که در مرکز آن گودالی حفر شده است. ظاهرا این گودال محل قرار دادن استخوان ها و اسکلت اجساد بوده است.

موزه ها

در گوشه و کنار یزد موزه هایی که در خانه های قدیمی شهر برپا شده اند به شما این امکان را می دهند در فضایی طبیعی به گذشته های دور سفر کنید. از جمله موزه سکه و مردم شناسی حیدرزاده . آقای حیدرزاده ، مالک فعلی این خانه سکه های بسیار قدیمی گنجینه خود را از زمان کورش و داریوش هخامنشی تا به امروز به همراه مجموعه ای از چراغها، اسکناس های قدیمی و دیگر اشیای عتیقه در معرض تماشای عموم قرار داده است. در موزه آب نیز که در خانه کلاهدوزها واقع شده و اکنون تحت مالکیت سازمان آب منطقه ای یزد قرار دارد، شاهد تلاش بشر برای مقابله با مشکل کم آبی هستیم.

دیدنی های یزد پیرمرد راهنمای موزه با لهجه شیرین یزدی اتاق شاه نشین ، پذیرایی و استراحت را به ما معرفی می کند و درباره اشیای موجود در موزه توضیح می دهد. ابتدا پرده خانه کعبه را می بینیم که متعلق به 250سال پیش است. این پرده که با طلا و نقره بافته شده مزین به آیات قرآنی است و 30سال است که در این محل نگهداری می شود. آیینه های قدی به طول 1.5 ، 2 و 3 متر مربوط به دوره قاجاریه ، چراغهای پی سوز ، شمع سوز ، نفت سوز و برقی ، سماورهای ذغالی و پرده سوزن دوزی مربوط به دوره صفویه از جمله اشیایی است که ما را با گذشته های دور پیوند می دهد. لختی استراحت روی تختها و در کنار استخری در میان باغ و فضای سبزی که ساختمان موزه را احاطه کرده است می تواند خستگی حاصل از بازدیدهای مکرر شما را تا اندازه ای برطرف کند.

تصاویری از حفر قنات ، ابزار و لوازم لازم برای این کار، برخی اسناد قدیمی مربوط به مالکیت قناتها و اسناد ازدواجی که نشان می دهد یکی از مهریه های زنان آن زمان آب بوده است و بیش از هر چیز معماری خانه توجه ما را به خود جلب می کند. حوض وسط حیاط و باغچه های اطراف آن ، اتاق های پنج دری و سه دری ، اتاق استراحت ، اتاق حجله خانه ، زیر زمینها و مطبخها، اجاقها، تلمبه ها و قناتهای زیرزمینی . دمای حیاط با زیرزمینها و اتاقها بدون وجود کولر و پنکه چندین درجه تفاوت دارد و در اتاقها اصلا احساس سرما نمی کنی و این به دلیل ویژگی خاصی است که در معماری و مصالح مورد استفاده در ساخت این بناها وجود دارد. چشمهایت را که ببندی می توانی هیاهو و رفت و آمد افرادی را در ذهن تصور کنی که زمانی ساکن این خانه بوده اند و احیانا ناخودآگاه این شعر را زمزمه می کنی که کجاست اون کوچه ، کجاست اون خونه ، آدماش کجان ، خدا می دونه . با این فکر، یادی از درگذشتگان این خانه ها کرده و فاتحه ای به روحشان پیشکش می کنم .موزه آیینه و روشنایی نیز به دیدنش می ارزد. ساختمان بنا مربوط به 65 سال پیش و متعلق به آقای صراف زاده ، سرمایه دار و صاحب کارخانه بافندگی و ریسندگی یزد بوده است . گچکاری ها و آیینه کاری های ساختمان بسیار زیبا و شیشه های دو جداره آن به همراه تابلوهای نقاشی زیبایی که بر دیوارها نقش بسته است دیدنی است.

بوی کاهگل در کوچه پس کوچه های شهر

در سالهای اخیر تا حدی به بازسازی آثار باستانی توجه شده و این امر حرف و حدیث هایی را نیز به همراه داشته است. این که اصولا بازسازی این بناها می تواند ارزش تاریخی آنها را حفظ کند یا این که از چه مصالحی باید برای مرمت و بازسازی بناهای باستانی استفاده کرد. یکی از نظریاتی که در این زمینه مطرح می شود به کارگیری مصالحی مشابه با مصالح اصلی است . نکته ای که در بازسازی آثار قدیمی شهر یزد بخوبی به کار گرفته شده است ، نماهای کاهگلی خانه های بازسازی شده ، ما را تا حدی به فضای واقعی سالهای رونق اثر نزدیک می کند. در کوچه پس کوچه های منتهی به زندان اسکندر ما شاهد این گونه مرمت ها هستیم. مدرسه ضیاییه بنا بر قولی روی زندان اسکندر ساخته شده است . بعضی تاریخ نگاران ساخت شهر یزد را به اسکندر مقدونی نسبت می دهند. نظری که چندان مورد تایید کارشناسان نیست . مشهورتر آن است که بنای شهر یزد به دوران یزدگرد اول پادشاه ساسانی مربوط می شود. یزد به معنی شهر پاکی و تبرک شده و پاکنهاد است. زندان اسکندر را برخی قدیمی ترین بنای شهر یزد می دانند و معتقدند اسکندر مقدونی آن را ساخته است . بعدها شریف الدین بنای مدرسه ضیائیه را در این محل بنا می کند. در کنار این مجموعه فروشگاه هایی ایجاد شده اند که انواع صنایع دستی و سرامیک را عرضه می کنند اما اینجا هم از هجوم اجناس چینی در امان نمانده است.فرصتی دست می دهد تا بتنهایی در کوچه پس کوچه های اطراف قدم بزنم . اینجا هیچ سرو صدا و دود ماشین ها اذیت نمی کند. قبل از سفر به یزد شنیده بودم در این شهر انسان احساس آرامش می کند و من این را کاملا حس می کنم. سری هم به دفتر اطلاع رسانی جهانگردی می زنم . این دفتر می تواند اطلاعات خوبی در اختیار مسافران و گردشگران قرار دهد.واقعیت این است که آثار دیدنی شهر یزد به قدری زیاد است که در یک فرصت دوروزه مجال بازدید از همه آنها پیش نمی آید. بادگیرها، قناتها، باغهای مختلف ، مساجدی که ویژگی عمده آنها سقف های بسیار بلند و معماری بسیار زیبای آنها است ، موزه های متنوع ، بازارها، زیارتگاه های مختلف مسلمانان و زرتشتیان و بسیاری اماکن دیدنی دیگر که ما تنها موفق به دیدن تعداد محدودی از آنها شدیم . در پایان تحفه سفر را نیز نباید فراموش کرد. از سوغات معروف یزد می توان به ترمه معروف یزد، حلواارده ، روغن کنجد و شیرینی هایی نظیر باقلوا، قطاب و پشمک اشاره کرد که هر کدام می تواند رهاوردی برای دوستان و بستگان باشد.

سعیده کافی