«جام‌جم» در گفت‌وگو با کارشناسان ضرورت بازنگری محتوای کتب درسی را ‌بررسی کرده است

کتاب‌های درسی، خواندنی می‌شود

کتاب‌های درسی، خواندنی می‌شود
کتاب درسی، قلب تپنده نظام آموزشی است؛ ابزاری که نه فقط دانش را منتقل می‌کند، بلکه هویت، ارزش‌ها و آرمان‌های یک ملت را نیز به نسل آینده می‌سپارد. اما وقتی با محتوای غیرجذاب، متن سنگین و روش‌های سنتی خود را نمایان کند، چگونه می‌توان انتظار داشت دانش آموزان با شوق به‌سوی یادگیری گام بردارند؟ در دیدار هزاران معلم و فرهنگی با رهبر معظم انقلاب نیز ایشان فرمودند: «کتاب درسی باید از لحاظ محتوا شیرین و جذاب باشد، به گونه‌ای که مباحث سنگین علمی با زبان ساده و شیرین به دانش آموز منتقل شود و از لحاظ قالب و شکل ظاهری نیز منطبق با اصول زیباشناسی باشد، درحالی‌که اکنون این‌گونه نیست.»
کد خبر: ۱۵۰۵۰۰۹
کتب درسی به عنوان ستون‌فقرات نظام آموزشی، نقش کلیدی در تربیت فکری و فرهنگی دانش‌آموزان دارد. این کتب نه‌فقط ابزار انتقال دانش، بلکه بستری برای تقویت هویت ملی و ارزش‌های دینی است. بااین حال، مشکلات متعددی ازجمله محتوای غیرجذاب و عدم انطباق با نیاز‌های روز، اثرگذاری آن‌ها را کاهش داده است. این درحالی‌است که رهبر معظم انقلاب نیز تاکنون بار‌ها در بیانات‌شان بر ضرورت بازنگری در کتب درسی تاکید کرده‌اند. به‌این‌ترتیب این پرسش مطرح می‌شود که چه موانعی کتب درسی کشور را از جذابیت دور کرده و چگونه می‌توان آن‌ها را به ابزاری مؤثرتر برای پرورش نسل آینده تبدیل کرد؟
 
ضرورت به‌روزرسانی‌کتاب‌ها 
بسیاری از کتب درسی با متون طولانی و زبانی پیچیده تدوین شده که برای دانش آموزان خسته کننده است. نبود تصاویر جذاب و مورد علاقه نبودن محتوای کتاب درسی برای آنها، انگیزه مطالعه را کاهش داده و یادگیری را به فعالیتی کسل‌کننده تبدیل کرده است. حجت‌الاسلام‌والمسلمین محی‌الدین بهرام‌محمدیان، رئیس مرکز مطالعات فقهی تعلیم و تربیت در گفتگو با جام‌جم با اشاره به این‌که کتاب‌های درسی باید براساس برنامه درسی مصوب تولید شود، می‌گوید: «برنامه‌های درسی، بازتابی از نیازها، علایق، سلیقه‌ها و نظرات کارشناسی است. در فرآیند تولید کتاب‌های درسی، باید هم به نیاز‌های کشور و هم به دیدگاه‌های کارشناسی بین‌بخشی توجه شود. علاوه‌براین، در تدوین این کتاب‌ها علاقه و سلیقه مخاطبان یعنی دانش‌آموزان نیز باید لحاظ شود. به‌همین‌دلیل، کتب درسی ثابت و تغییرناپذیر نیستند، بلکه حداکثر هر پنج سال، باید مورد بازنگری و اصلاح قرار گیرند تا متناسب با تحولات آموزشی و نیاز‌های جدید، به‌روز شود.»
آن‌طور که او توضیح می‌دهد هر کتابی، پس از انتشار باید طی هر پنج سال مورد بازنگری قرار گیرد و در این فرآیند، لازم است به علایق جدید، تغییرات محتوایی، برنامه‌های آموزشی و نیاز‌های جامعه توجه شود. درصورتی‌که در هریک از این حوزه‌ها تغییراتی به‌وجودآید، برنامه درسی نیز باید به‌طور متناسب اصلاح شود، تا بتواند پاسخگوی نیاز‌های آموزشی جدید باشد.
 
اولی‌ها در انتظار یک تغییر آزمایشی 
با وجود این‌که علیرضا کاظمی، وزیر آموزش‌وپرورش چندی پیش گفت که ما امروز با یک برنامه درسی خشک، حافظه‌محور، کتاب‌محور، بی‌روح و محصور در کلاس درس‌ها مواجهیم و اکنون تغییر برنامه درسی مهم‌ترین ماموریت است؛ اما گویا همچنان اقدامات در این زمینه کافی نیست. بااین‌حال حجت‌الاسلام علی لطیفی، رئیس سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی وزارت آموزش‌وپرورش به‌تازگی اعلام کرده که اگر عناوین دروس دوره اول ابتدایی به موقع در شورای عالی آموزش‌وپرورش تصویب شود، می‌توانیم برای مهر ۱۴۰۴ اجرای آزمایشی محدود این دوره جدید را آغاز کنیم. طبق گفته لطیفی، در سال جاری کتاب‌های نونگاشتی همچون کتاب دینی «از من تا خدا» پایه هشتم، کتاب «کار و فناوری» پایه‌های هفتم و هشتم و کتاب کار «آموزش خط تحریری» پایه پنجم به صورت آزمایشی اجرا شدد. این درحالی‌است که از تولید و انتشار کتاب‌های جدید، به ویژه در مقطع ابتدایی، با هدف همسوسازی با برنامه درسی، بیش از ۱۰ سال گذشته است.
 
 زیست مجازی دانش‌آموزان را جدی بگیرید
به‌هرحال برای جذاب‌تر شدن کتب درسی، باید محتوای آن‌ها با زبانی روان و داستان گونه بازنویسی شود. کتب درسی باید با گنجاندن موضوعاتی مانند فناوری‌های نوین، مهارت‌های زندگی و سواد رسانه ای، دانش آموزان را برای زندگی در دنیای مدرن آماده کند، چراکه این امر به آن‌ها کمک می‌کند تا با چالش‌های شغلی و اجتماعی آینده بهتر مواجه شوند.
محمدیان معتقد است که در تدوین محتوای کتب درسی، باید از افراد متخصص و برجسته بهره‌گرفت. وی همچنین بر اهمیت تغییرات اساسی در کتاب‌های درسی تاکید کرده و توضیح می‌دهد: «جذابیت‌های بصری در این فرآیند، نقش مهمی ایفا می‌کند؛ از نوع طراحی کتاب گرفته تا جنس کاغذ مورد استفاده، همگی باید متناسب با گروه سنی دانش‌آموزان انتخاب شود.» 
آن‌طور که او توضیح می‌دهد کاغذ کتب درسی نباید مشابه کتاب‌های عمومی یا کاغذ روزنامه‌ای باشد، زیرا برخی از مقاطع تحصیلی نیاز به چاپ تصاویر رنگی دارد و کاغذ کاهی توانایی نمایش کیفیت لازم را ندارد. رئیس مرکز مطالعات فقهی تعلیم‌وتربیت می‌افزاید: «با گذشت بیش از ۱۰ سال از آخرین تغییرات در کتب درسی، اکنون بازنگری جامع در برنامه، محتوا، روش نگارش، تصویرگری و کتاب‌سازی ضروری است. علاوه‌بر‌این، باید به فضای زیستی، آموزشی و نوین به ویژه فضای مجازی نیز توجه شود. درحال‌حاضر، یک زیست بوم مجازی برای دانش‌آموزان شکل گرفته است. به همین دلیل، کتاب‌ها و محتوای الکترونیکی موجود نیز باید مورد بازنگری قرار گیرد تا با تحولات دیجیتال و نیاز‌های آموزشی روز هماهنگ شود.» تغییراتی که نه تن‌ها موجب ارتقای کیفیت آموزش می‌شود، بلکه دسترسی دانش آموزان به منابع متنوع و شیوه‌های یادگیری نوین را نیز تسهیل می‌کند. بااین‌حال شاید کتب درسی با مشکلات متعددی مواجه باشد، اما رهنمود‌های رهبر معظم انقلاب مبنی بر ضرورت جذابیت و شیرینی بیان، فرصتی برای تحول در نظام آموزشی است.
newsQrCode
ارسال نظرات انتشار یافته: ۸
ناشناس
Iran (Islamic Republic of)
۲۱:۳۳ - ۱۴۰۴/۰۳/۰۹
کتاب های درسی دهه های قبل از ۶۰ خیلی بهتر بودند
سیما
Iran (Islamic Republic of)
۱۲:۱۶ - ۱۴۰۴/۰۳/۱۰
اول یه فکری به حال کتاب هایی که میدید بچه ها مثل کاروفناوری وتفکر وپژوهش بچه های شسم ما که مدارس دولتی هستند هیچ این دو کتاب با بچه ها کار نشد دست نخورده تمیز از کاروفناوری الویه گفتن پسرا درست کنید بیارید ماشین با کش هم بچه ها بلد نبودن درست کنند واقعا مدارس دولتی شرم آور
بی نام
Iran (Islamic Republic of)
۱۵:۲۲ - ۱۴۰۴/۰۳/۱۰
جزاکم الله خیرا
خدا خیرتون بده کتاب‌ها خیلی افتضاحه
علیرضا شهیدی‌فرد
Iran (Islamic Republic of)
۰۸:۲۰ - ۱۴۰۴/۰۳/۱۲
خدا رو شکر که پس از ۵ سال، بالاخره به‌این نتیجه رسیدند که کتاب‌ها نیاز به به‌روزرسانی دارند. کتاب‌های فنی‌وحرفه‌ایِ ما هنوز هم همان مطالب خشک و قدیمی را تدریس می‌کنند. روی کتاب نوشته چاپ هفتم ۱۴۰۳؛ ولی هنوز، حتی در درس هوش مصنوعیِ ما، هنوز هیچ حرفی از ChatGPT زده نشده. بیشتر غلط‌های املائی و اشتباهاتی که از زمان چاپ اولیه کتاب بوده هم هنوز بعد از "چاپ هفتم ۱۴۰۳" پابرجا هستند. از فصل زبان تخصصیِ درس "دانش فنی تخصصی" رشته الکتروتکنیک برایتان نگویم که نمی‌دانم چگونه از مرحلهٔ اعتبارسنجی تضمین کیفیت، جان سالم به‌در بُرد!
بهمن
Iran (Islamic Republic of)
۰۹:۵۲ - ۱۴۰۴/۰۳/۱۲
وزارتآموزش وپرورش باید از تحصیلکرده های دهه های 70 وقبل از آن برای آموزش فرزندان این مملکت استفاده کنند که دارای بار علمی کافی هستند وبا میل ورغبت درس خوانده اند اینکه یک آزمون برگزار می شود ویکنفر با داشتن یک امتیاز معلم می شود نتیجه اش می شودبی سوادی دانش آموزان چون این آقای معلم با میل ورغبت وعلاقه به این سیستم واردنشده وبودن دانش آموز در کلاس برای او اهمیتی ندارد درگذشته نظام آموزشی ایران سرآمد بود اما از دهه 80 به اینطرف این وزارتخانه روبه تباهی وبدبختی رفت .دانش آموز علاقه ای به درسخواندن ندارد وفقط به دنبال گذراندن عمرخود است وبدتر از همه اینها گسترش مدارس غیرانتفاعی وهیئت امنائی هستند که پددر دانش آموزان را درآورده وبا دریافت پول بیشتر نمره بیشتر داده می شود ودانش آموز هم شاد وشنگول که معدلش 20 شده وخیالش راحته درس خواندن را کنار می گذارد .خدالعنت کند کسانی که مجوز اینگونه مدارس را رواج دادند .بهترین دانش آموزان همیشه در مدارس دولتی وشهرهای بودند که در مناطق محروم بودند که نمونه آن را می توان در مسئولین کشوری ملاحظه کرد .ای کاش مسئولین این وزارتخانه لایحه ویا طرحی را به مجلس می دادند که تحصیکرده های بیکاری که علاقه مند به شغل معلمی هستند را بصورت آزمایش انتخاب می کردند بعد از نتیجه گیری آنها را جذب می کردند اما متاسفانه افرادی جذب این سیستم آموزشی شده اندکه هیچ میل ورغبتی به این شغل ندارند واخلاق ورفتار یک فرهنگی را هم کل از یاد برده اند دولت باید بدون در نظرگرفتن شرایط سنی افراد تحصیکرده ای که علاقه به این شغل دارند را جذب این سیستم آموزشی کند تا فرق بین دانش آموزش گذشته وحال را بفهمد.حق نگهدارتون
فاطمه ذبیحی
Iran (Islamic Republic of)
۱۱:۰۴ - ۱۴۰۴/۰۳/۱۲
کل کتابهاتون باید باز نگری وخلاصه ومفید بشه کازی که شما نمیکنید دبیران میکنند و خلاصه میکنند و جزوه میدهند در ضمن برخی کتابهادحتی در کلاس روخوانی هم نمیشه و تدریس نمیشه من مادری هستم که دو بچه با اختلاف سنی یکسال دارم و همه پایه ها دوبار برام تکرار میشه به نظرم برخی کتابها باید کمتر جذابتر بشه به جای اینکه تاکید همیشکی بر نوشتن باشه از طراحی در جذب دانش آموز کمک بگیرید
ناشناس
Iran (Islamic Republic of)
۲۲:۳۹ - ۱۴۰۴/۰۳/۱۲
خواهشامحتوای کتابهارو.اسون به چاپ برسونیداینقدرمباحث کتابهاسنگین وسخت وفهمش خیلی مشکل شده که واقعاخواندش وفهمش وخفظ کردنش سخته بادانش اموزان راه بیایید
حسین
Iran (Islamic Republic of)
۰۳:۰۹ - ۱۴۰۴/۰۳/۱۶
خدا کنه روزی کتابهایی به دست دانش آموزان داده شود که بچه‌ها با دیدن کتاب سر شوق بیایند و مطالب آن دانش آموزان را سر ذوق آورد.نه اینکه با دیدن کتاب خوابش ببرد.

نیازمندی ها