خواننده سالاری در سریال های تلویزیونی
ساخت مجموعه های تلویزیونی برای مناسبت های خاص و ویژه همچون ماه رمضان ، محرم ، عید نوروز و دهه فجر اینک به یک سنت تبدیل شده است.
این مجموعه ها که به لحاظ موقعیت مکانی زمانی ، می توان آنها را سریال های آپارتمانی نامید ، اغلب (و شاید همگی) از مضامین ، مفاهیم و موضوعات تقریبا مشابه با ساختاری بسیار نزدیک به هم تبعیت می کنند.
این موضوع آنقدر جنبه عام یافته که به قول منتقدی اگر اتفاقی کانال تلویزیون تغییر کند و بیننده متوجه نشود و همان زمان کانال دیگر مجموعه ای را نمایش دهد ، بیننده گمان می کند ادامه سریال قبل را نگاه می کند. (مگر آن که از بازیگران به شک و تردید بیفتد!) به هر روی این رویه که مورد خطاب مستقیم ما نیست و منتقدان بسیاری پیرامون آن گفته و نوشته اند ، در مورد ساخت موسیقی در این مجموعه ها نیز مصداق می یابد.
پس از انقلاب ، ساخت موسیقی برای مجموعه های تلویزیونی از جمله راههای ارائه موسیقی بود. نمونه مشخص آن ، موسیقی به یاد ماندنی سریال سربداران است. موسیقی تیتراژ این سریال توسط فرهاد فخرالدینی نوشته شده است . به نقل از خود فخرالدینی ، این موسیقی مستقل و به منظور دیگری نوشته شده بود اما چون آن زمان (اوایل دهه 60) امکان اجرا و ضبط آن نبود ، در این سریال و به عنوان تیتراژ مورد استفاده قرار گرفت . جالب آن که این موسیقی آنچنان با مجموعه سربداران گره خورد که اینک به مهمترین شاخصه و شناسه آن سریال بدل شده است . موردی که در بسیاری از مجموعه های دیگر همچون روزی روزگاری ، امام علی ، سلطان و شبان و... تکرار شد. این موسیقی ها که اغلب برای ارکستر نگاشته شده اند ، حجم وسیعی از سازها را در کنار هم قرار داده و یک موسیقی کاملا آهنگ سازی شده و تنظیم یافته را ارائه می نمایند.
از اواخر دهه 70 و اوایل 80 که ساخت مجموعه های تلویزیونی مناسبتی با غیرمناسبتی روندی رو به شتاب گرفت ، ساخت و اجرای موسیقی در تلویزیون نیز علاوه بر شتاب ، مسیر و شکلی دیگرگونه یافت . آهنگسازان جوان تر و اغلب کم تجربه تر و گاه با دانش محدودی از علم آهنگسازی ، به پشتوانه امکانات آهنگسازی کامپیوتری و برنامه های آهنگسازی و استفاده از سینتی سایزر ، براساس امکان آزمون و خطا به این عرصه وارد شدند.
آنچه این طیف از آهنگسازان فیلم را به هم مرتبط ساخته است ، همان روندی است که در ساخت خود مجموعه ها نیز به کار می رود.
بهره گیری از موسیقی الکترونیک و سینتی سایزر ، افکت های صوتی ، تلفیق موسیقی و استفاده از یک ساز یا آواز سنتی یا محلی ، آواخوانی بخصوص کاربرد صدای زن به عنوان هم آوا و ساخت یک ترانه عامه پسند در تیتراژ ، مجموعه این همانندی ها را شکل می دهد.
در این میان هر چند برخی از این آهنگسازان تجربه و دانش موسیقی را نیز به همراه دارند اما بسیاری از آنان تنها با استفاده از همان امکانات پیش گفته و به مدد رابطه با سازندگان یا هر مورد دیگر ، نه تنها امکان ساخت موسیقی برای یک سریال را می یابند که بتدریج با کسب تجربه به یک آهنگساز حرفه ای و مشهور تلویزیونی هم بدل می شوند!
1- موسیقی مجموعه اغمائ توسط کارن همایونفر ساخته شده است. همایونفر چند سالی است که در عرصه موسیقی فیلم و سریال های تلویزیونی فعال است. او در سالیان گذشته نیز برای مجموعه های مناسبتی موسیقی ساخته است . در میان خیل آهنگسازان این برنامه ها ، همایونفر از ذوق و ایده های پربارتری برخوردار است و در میان کارهای او ، گاه آثار موفق و جالب توجهی به چشم می خورد. با وجود آن که این آهنگساز نیز از بیشتر الگوهای پیش گفته بهره می برد اما گاه ایده ها و خلاقیت آهنگساز را می توان رویت کرد. تیتراژ مجموعه اغمائ مجموعه ای از صداهای کولاژ شده است . کوبه ای ها، زهی ها، آوای انسانی در پس زمینه ای از صدای الکترونیک به عنوان پدال ، در نسبت با سایر موسیقی های مجموعه های ماه رمضان از اعتدال و آرامش بیشتری برخوردار و جنبه های عامه پسندانه آن بسیار کمرنگ تر است . در تیتراژ پایانی ، آوازی برگرفته از موسیقی ایرانی (آواز ابوعطا توسط اسکندری) ، فضای پیشین و تیتراژ آغازین را همراهی می کند.
شاید مهمترین مشکل موسیقی این مجموعه ، فضای یکنواخت و همانندی و همسانی در بافت و ساختار موسیقی متن در اغلب فضاها و بخشهای متن و داستان باشد.
2- میوه ممنوعه که احتمالا پرمخاطب ترین و پرطرفدارترین سریال تلویزیونی ماه رمضان بوده است ، از موسیقی عامه پسند و شاید هم جذاب برای تماشاگران رنج می برد.موسیقی این مجموعه را احسان خواجه امیری ساخته است البته در تیتراژ آغازین نام خواجه امیری و در تیتراژ پایانی علاوه بر او ، نام میثم مروستی هم ذکر شده است .حضور یک خواننده آهنگساز در مقام یکی از شخصیت های داستان ، به آهنگساز کمک کرده تا هر چه ترانه که دوست دارد و می خواهد ، بخواند. موسیقی این مجموعه ، به نوعی برای بسیاری از تماشاگرانش جذاب و شنیدنی است با این حال چند ترانه عامه پسند راه گریز مناسبی برای آهنگسازی است . در متن سریال استفاده از سه تار به وفور مشاهده می شود. این روند گاه به فضای دراماتیک و کنش عاطفی فیلم کمک می کند و موسیقی متناسبی را هم شکل می دهد. اما گاه آنچنان به چشم می آید و از فضای متن داستان بیرون می زند که به نظر می رسد شاید بیننده مشغول تماشای کلیپ است. تیتراژ پایانی نیز یک ترانه عامه پسند مشابه اغلب آثار این خواننده است.
3- موسیقی مجموعه یک وجب خاک با تیتراژ آغازین مجید اخشابی همراه است. صدای مجید اخشابی روی سریال ها، اینک به یک سنت دائمی بدل شده است.
یک موسیقی عامه پسند با نغمه ها و ملودی های نسبتا تکراری و به گوش آشنا که شاید برای مردم جذاب یا شنیدنی هم باشد اما در مقام موسیقی فیلم یا سریال جای اما و اگر بسیار باقی می گذارد.
در پایان این سریال نیز یک ترانه دیگر با صدای مدرس و زاهدی اثر حمیدرضا صدری را سامان می دهند. صدری از جمله پرکارترین آهنگسازان مجموعه های تلویزیونی است . در آثار او همه نوع کار موفق ، نسبتا موفق و ناموفق به چشم می خورد. جنبه های فانتزی گونه در این سریال (یک وجب خاک) در متن سریال گاه ایده پردازی موفق صدری را می نمایاند اما به هر حال شاخص ترین موسیقی این سریال یعنی تیتراژ را شاید باید به حساب تهیه کنندگان گذاشت که حتما یک ترانه عامه پسند و صدای اخشابی را هم طلب می کنند!
4- شکرانه عنوان مجموعه ای است که از شبکه 5 پخش شده است. موسیقی این سریال توسط علیرضا کهن دیری ساخته شده است. کهن دیری نیز همانند کسانی چون صدری ، همایونفر، خلعت بری ، انصاری و... از جمله کسانی است که با ساخت موسیقی برای مجموعه های تلویزیونی ، موقعیت خود را تثبیت کرده است. مهمترین مشخصه این افراد و این موسیقی ها، تشابه در ساختار و نحوه برخورد با عناصر موسیقی و شیوه کاربری آن است . در مجموعه شکرانه با استفاده از ملودی های تاجیکی این رویه ، سمت و سوی سانتی مانتال هم یافته است. تیتراژ آغازین را دولتمند خالف و تیتراژ پایانی را محمد اصفهانی خوانده اند.
اصفهانی از خوانندگان شناخته شده پاپ و از جمله کسانی است که تهیه کنندگان تلویزیونی میل و رغبت فراوانی به استفاده از صدای او دارند. این مساله که چندان به موضوع و ساختار سریال هم ارتباط ندارد گاه تمهیدی است برای جذب مخاطب اما همین تمهید ، گاه هم می تواند مضر و نتیجه عکس داشته باشد. به هر روی موسیقی این مجموعه آنچنان عناصر و ویژگی خاص ندارد که در مورد آن بیشتر بگوییم.
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
