به گزارش
جام جم آنلاین؛ آمرا در دشت‌های مغولستان بزرگ شده است؛ جایی که گله‌داری، رفت‌وآمد میان سکونتگاه‌های دور از هم و پیوند با طبیعت، بخشی از زندگی روزانه خانواده اوست. پدرش، ارنه، علاوه بر کار مکانیکی، با فعالیت شرکت‌های استخراج طلا مخالفت می‌کند؛ شرکت‌هایی که با حفاری در استپ‌ها، محیط زندگی کوچ‌نشینان را تغییر می‌دهند. آمرا در کنار این زندگی، رؤیای دیگری هم دارد: خوانندگی و حضور در مسابقه «استعداد‌های مغولستان». مرگ ناگهانی پدر در یک سانحه رانندگی، خانواده را با آینده‌ای نامعلوم روبه‌رو می‌کند و آمرا را در موقعیتی می‌گذارد که باید میان خواسته‌های شخصی و مسئولیتی که بر دوشش افتاده، راهی پیدا کند.
«رگ‌های دنیا» ساخته بیامباسورن داوا، فیلم‌ساز مغولستانی، محصول مشترک آلمان و مغولستان در سال ۲۰۲۰ است. این درام خانوادگی از یک سو به سوگ و بزرگ‌شدن یک نوجوان می‌پردازد و از سوی دیگر، پیامد‌های اقتصادی و محیط‌زیستی استخراج طلا را به زندگی یک خانواده پیوند می‌زند. فیلم به‌جای آنکه از ابتدا مسئله را در قالب یک بحث اجتماعی توضیح دهد، اجازه می‌دهد مخاطب ابتدا با جهان آمرا آشنا شود و بعد تغییراتی را ببیند که آن جهان را تهدید می‌کنند.
فراتر از یک منظره زیبا
در «رگ‌های دنیا»، دشت‌های وسیع مغولستان تنها پس‌زمینه‌ای برای اتفاقات داستان نیستند. خانواده آمرا از راه دامداری زندگی می‌کند و ارتباطش با زمین، به معیشت، سنت‌ها و روابط خانوادگی گره خورده است. مادر خانواده از گله مراقبت می‌کند و پدر، در کنار کار مکانیکی و فروش محصولات محلی، تلاش دارد دیگر کوچ‌نشینان را برای مقاومت در برابر شرکت‌های معدنی همراه کند.
در چنین شرایطی، استخراج طلا فقط فعالیتی اقتصادی نیست. ورود ماشین‌آلات و گسترش حفاری، محیطی را تغییر می‌دهد که زندگی خانواده به آن وابسته است. پیشنهاد‌های مالی شرکت‌ها نیز تصمیم‌گیری را دشوارتر می‌کند؛ زیرا ترک زمین می‌تواند به معنای دسترسی به درآمدی تازه باشد، اما در عین حال، شیوه زندگی آشنای خانواده را از آنها بگیرد.
بیامباسورن داوا این تعارض را با نمایش جزئیات زندگی روزمره پیش می‌برد. رفت‌وآمد آمرا، نگهداری از دام‌ها و مناسبات خانوادگی، پیش از آنکه فیلم به پیامد‌های معدن‌کاری بپردازد، تصویری ملموس از آنچه در معرض تغییر قرار دارد به دست می‌دهد. به همین دلیل، وقتی نشانه‌های تخریب محیط طبیعی وارد قاب می‌شوند، مخاطب فقط با منظره‌ای آسیب‌دیده مواجه نیست؛ می‌بیند که تغییر زمین چگونه می‌تواند زندگی آدم‌های ساکن آن را نیز دگرگون کند.
پسری که باید پس از فقدان، مسیرش را پیدا کند
آمرا یازده‌ساله است و هنوز در مرحله‌ای از زندگی قرار دارد که رؤیاهایش بیشتر از مسئولیت‌های بزرگسالانه‌اش به چشم می‌آیند. او به خوانندگی علاقه دارد و می‌خواهد در مسابقه «استعداد‌های مغولستان» شرکت کند. مرگ پدر، اما، شرایط خانواده را تغییر می‌دهد. مادرش به ترک زندگی کوچ‌نشینی و رفتن به شهر فکر می‌کند؛ تصمیمی که از نگرانی درباره آینده خانواده سرچشمه می‌گیرد، اما برای آمرا به معنای فاصله‌گرفتن از خانه و شیوه زندگی آشنایش است.
فیلم در این بخش، سوگ را به‌صورت اتفاقی محدود به لحظه مرگ نشان نمی‌دهد. فقدان پدر در تصمیم‌های بعدی خانواده و تلاش آمرا برای کنارآمدن با شرایط تازه ادامه پیدا می‌کند. او می‌خواهد راه پدر را دنبال کند، اما ابزارهایش با توانایی‌های یک بزرگسال تفاوت دارد. همین محدودیت، موقعیت او را از یک قهرمان‌پردازی ساده دور می‌کند: آمرا نه قدرتی خارق‌العاده دارد و نه می‌تواند به‌تنهایی همه مشکلات را حل کند؛ او باید از راه‌هایی که می‌شناسد، برای ادامه مسیر تلاش کند.
رؤیای خوانندگی نیز در دل همین کشمکش معنا پیدا می‌کند. مسابقه تلویزیونی، در ظاهر مسیری شخصی برای دیده‌شدن استعداد آمراست، اما آواز در فیلم به بخشی از حافظه خانوادگی و سنت‌های جمعی نیز ارتباط دارد. ترانه‌ای که او برای اجرا انتخاب می‌کند، موضوع طلا و طمع را به داستان پیوند می‌زند. این انتخاب، فاصله میان دنیای شخصی یک کودک و بحرانی بزرگ‌تر را کم می‌کند؛ هرچند بیان مستقیم پیام در ترانه ممکن است برای برخی مخاطبان بیش از اندازه صریح به نظر برسد.
بیامباسورن داوا؛ از مستند تا درام خانوادگی
بیامباسورن داوا پیش از «رگ‌های دنیا» با فیلم مستند «داستان شتر گریان» شناخته شده بود؛ اثری که نامزد جایزه اسکار بهترین مستند بلند شد. او در این فیلم داستانی نیز به زندگی مردم مغولستان بازمی‌گردد و به‌جای تکیه بر توضیح‌های مستقیم، از مشاهده محیط، مناسبات خانوادگی و جزئیات زندگی روزانه برای پیش‌بردن روایت استفاده می‌کند.
«رگ‌های دنیا» در سال ۲۰۲۰ در بخش نسل‌های جشنواره فیلم برلین به نمایش درآمد. این بخش به آثاری اختصاص دارد که تجربه کودکان و نوجوانان را در مرکز توجه قرار می‌دهند. فیلم در سال ۲۰۲۱ جایزه فیلم کودک آلمان را دریافت کرد و به‌عنوان نماینده مغولستان برای رقابت در بخش فیلم بین‌المللی اسکار معرفی شد، اما به فهرست نامزد‌های نهایی راه نیافت.
نگاه نزدیک داوا به زندگی کوچ‌نشینان، از ویژگی‌های مهم فیلم است. قاب‌های باز از دشت و کوهستان، در کنار صحنه‌های مربوط به خانواده و دامداری، به مخاطب فرصت می‌دهند پیش از آشکارشدن کامل بحران، با محیط زندگی آمرا آشنا شود. در این شیوه، طبیعت عنصری تزئینی نیست؛ حضورش در داستان به این معناست که تخریب محیط زیست، هم‌زمان تهدیدی برای معیشت، خاطره و هویت شخصیت‌هاست.
البته این رویکرد بر ریتم فیلم هم اثر می‌گذارد. داوا برای نمایش زندگی روزمره و چشم‌انداز‌های طبیعی زمان صرف می‌کند و داستان با شتاب پیش نمی‌رود. این انتخاب به ساختن فضای اثر کمک می‌کند، اما ممکن است برای تماشاگرانی که انتظار کشمکشی سریع و پرحادثه دارند، کند به نظر برسد.
تحسین تصویر‌ها و تردید درباره سادگی روایت
وندی آید، منتقد اسکرین دیلی، فیلم را در نمایش زندگی کوچ‌نشینان و فشار‌هایی که محیط طبیعی آنها را تهدید می‌کند، اثری صمیمی و متکی بر نگاه کودک می‌داند. او بازی بات‌ایریدویی باتمونخ در نقش آمرا را از نقاط اتکای فیلم معرفی می‌کند و به توانایی تصاویر عریض در نمایش وسعت دشت‌های مغولستان اشاره دارد. با این حال، آید معتقد است ریتم فیلم گاهی بیش از اندازه با آرامش زندگی کوچ‌نشینی هماهنگ می‌شود و روایت از حرکت بازمی‌ماند. او همچنین به صراحت پیام فیلم اشاره می‌کند و معتقد است بعضی بخش‌ها برای مخاطبان کم‌سن‌وسال مناسب‌ترند.
فوانگ له در روزنامه گاردین نیز چشم‌انداز‌های فیلم و نمایش آیین‌ها و سنت‌های کوچ‌نشینان را از نقاط قوت آن می‌داند. به ارزیابی او، بازی بازیگر نوجوان به داستان نیروی عاطفی می‌دهد و مانع می‌شود فیلم صرفاً به نمایش زیبایی طبیعت محدود بماند. در عین حال، له معتقد است پرداخت فیلم به سازوکار‌های گسترده استثمار اقتصادی چندان پیچیده نیست؛ نکته‌ای که از نظر او، در کنار صداقت عاطفی اثر، یکی از محدودیت‌های آن به شمار می‌رود.
این دو نقد، به تفاوت میان موضوع فیلم و شیوه پرداخت آن اشاره دارند. «رگ‌های دنیا» قرار نیست تصویری جامع از اقتصاد معدن‌کاری ارائه دهد؛ تمرکز آن بر تجربه یک خانواده و مواجهه یک کودک با پیامد‌های این فعالیت است. محدودماندن روایت به این زاویه، به فیلم امکان می‌دهد مسئله‌ای گسترده را ملموس کند، اما در عین حال، فرصت پرداختن به پیچیدگی‌های اقتصادی و اجتماعی آن را کاهش می‌دهد. همچنین، ریتم آرام و تأکید آشکار بر پیام محیط‌زیستی، ممکن است برای مخاطبانی که روایت فشرده‌تری می‌پسندند، نقطه ضعف باشد.
«رگ‌های دنیا» برای چه مخاطبی دیدنی است؟
اگر به درام‌های خانوادگی علاقه دارید که مسائل اجتماعی را از خلال تجربه شخصیت‌ها روایت می‌کنند، «رگ‌های دنیا» می‌تواند انتخاب مناسبی باشد. فیلم با تمرکز بر آمرا، موضوع‌هایی، چون سوگ، مسئولیت‌پذیری، حفظ سنت‌ها و تخریب محیط زیست را به هم پیوند می‌دهد. چشم‌انداز‌های مغولستان و بازی بازیگر نوجوان نیز به روایت کمک می‌کنند تا از یک پیام صرف فراتر برود و بخشی از تجربه زیسته شخصیت‌ها را نشان دهد.
در مقابل، نباید از این فیلم انتظار یک درام پرحادثه یا تحلیلی جامع درباره فعالیت شرکت‌های معدنی داشت. روایت آرام است و پیام آن گاهی به‌صراحت بیان می‌شود. ارزش فیلم بیشتر در پیوند میان یک داستان خانوادگی و مسئله‌ای فراتر از محدوده جغرافیایی آن قرار دارد: اینکه تصمیم‌های اقتصادی چگونه می‌توانند زندگی روزمره جوامعی را تغییر دهند که رابطه‌شان با زمین، بخشی از هویت و معیشت آنهاست. فیلم سینمایی «رگ‌های دنیا» جمعه هشتم آبان ساعت ۲۰:۳۰ از شبکه چهار سیما پخش می‌شود و بازپخش آن شنبه نهم آبان ساعت ۹ صبح خواهد بود.
