در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
رویاهای کودکانه در جعبه جادو
آقای حکایتی ، اسم قصه گوی ماست ، زیرگنبد کبود شهر خوب قصه هاست. قصه گو قصه می گفت ، از کتاب قصه ها، قصه های بی ریا، قصه های آشنا. این اشعار زمزمه های کودکی ما بودند.
مجریان قدیمی تلویزیون که حالا گرد پیری روی موهایشان را پوشانده است با لحنی کودکانه این شعرها را برایمان می خواندند و ما با چه ذوقی آنها را تکرار می کردیم.
شاید بتوان گفت بچه ها تنها مخاطبانی هستند که همیشه و در همه حال مشتاقانه برنامه هایشان را دنبال می کنند و تلویزیون در نظر آنها همیشه جعبه جادویی باقی خواهد ماند.
در این میان ، کارتون های رنگارنگ در قالبهای مختلفی پخش می شود که به راحتی بچه ها را با تخیل و رویاهایشان پیوند می زند. اما کارتون ها همیشه در جذب کودکان موفق نیستند و گاهی مجریان برنامه های کودک از کارتون ها جذاب تر می شوند.
چرا که بچه ها ارتباط زنده تر و راحت تری با آنها برقرار می کنند و آن فرد تنها نقش یک مجری را ایفا نمی کند، بلکه ممکن است عهده دار چندین نقش از جمله مادر، پدر، معلم ، دوست و... را داشته باشد. بنابراین بچه ها براحتی می توانند با او همذات پنداری کنند.
این روزها در اغلب برنامه های کودک سیما شاهد پخش پلاتوهایی هستیم که اگرچه کوتاهند، اما در جذب مخاطب موفق بوده اند.
برنامه قلقلی که سالها پیش از شبکه 2سیما پخش می شد، شاید جزو یکی از اولین برنامه هایی بود که به پلاتو توجه کرد و کودکان به نوعی در اجرای آن سهیم شدند.
مجید قناد که حدود 20سال است برای مخاطبان کودک و نوجوان برنامه می سازد و برنامه قلقلی جزو اولین کارهای اوست در ارتباط با این موضوع که چرا پلاتوهای برنامه های کودک جذابتر از کارتون ها هستند، می گوید در ابتدا بچه ها خیلی بیشتر مجذوب کارتون ها بودند و به آیتم کمتر توجه می کردند و زحمت گروه واقعا به هدر می رفت.
بنابراین به این نتیجه رسیدیم که اگر آیتمها را به صورت نمایش در بیاوریم ، بهتر خواهد بود. چرا که بچه ها اصولا قصه و قصه پردازی را دوست دارند. ضمن این که می توانیم بخش آموزشی را هم به آیتمها اضافه کنیم.
بنابراین شاید یکی از مهمترین علل دیده شدن آیتمهای برنامه های کودک همین نمایشی بودن آنهاست. اما محسن آقاجان زاده تهیه کننده برنامه پربیننده عموپورنگ نظر دیگری دارد و می گوید: به نظرم این اتفاق از زمان پخش برنامه کلاه قرمزی و پسرخاله افتاده و از همان موقع این بخش مورد توجه بیشتری قرار گرفت.
به نظرم علت این مساله می تواند زنده بودن برنامه ها باشد و این که بچه ها را به نوعی با مسائل روز آشنا می کنیم و آنها را در برنامه مشارکت می دهیم. قمیشی که این روزها برنامه رنگین کمان را به عنوان تهیه کننده به روی آنتن شبکه تهران دارد، در این رابطه می گوید: این موضوع یک قاعده کاملا نسبی است.
مخاطبان کودک و نوجوان به فراخور فرهنگ غالب خانواده هایشان و محیط پیرامونشان ممکن است تنها به بخشی از پلاتوها توجه کنند. آن هم به فراخور سلیقه شان.
بنابراین ممکن است خیلی از کودکان علاقه بیشتری به کارتون ها نشان دهند تا آیتمهایی که مجریان برنامه حضور دارند.
مشارکت بچه ها در آموزش های غیرمستقیم
اما این که پلاتوها نظر بچه ها را بیشتر از کارتون ها جذب می کند شاید خوب باشد، اما قطعا حساسیت کار را چند برابر می کند و مسوولیت دست اندرکاران بیشتر از قبل خواهد بود.
آقاجان زاده در ارتباط با این موضوع می گوید، در پاسخ به این سوال از برنامه خودمان (عموپورنگ) مثال می زنم.
در تابستان سال گذشته ما سعی کردیم چگونه زیستن و درست زیستن را به بچه ها آموزش دهیم. و برای آموزش بهتر این مهارت ها از نظر کارشناسان مختلف استفاده کردیم. بنابراین بحث آموزش هدف اصلی ما در پلاتوهای برنامه است.
قناد نظر دیگری دارد او می گوید: نباید مستقیم با بچه ها حرف زد و مستقیم به آنها مساله ای را گوشزد کرد و یا آموزش داد. بلکه اگر آن آموزش غیرمستقیم باشد و حتی از طریق نمایش انجام شود، برای کودک قابل هضم تر است و راحت تر آن را می پذیرد. شاید بشود گفت که حضور خود بچه ها در برنامه ها یکی از علل های موفقیت بیشتر آیتمهاست.
تهیه کننده برنامه عموپورنگ در رابطه با این موضوع می گوید: وقتی بچه ها با ما تماس می گیرند، ما سوژه ای به آنها می دهیم و آنها براحتی از پشت تلفن برایمان بازی می کنند.
چه بسا در اکثر مواقع با کمک خود بچه ها به سوژه ها می رسیم چرا که به هر حال بچه ها دوست دارند به آنها توجه شود. قناد در این مورد عقیده دارد که بچه ها خیلی نسبت به مسائل دقیق هستند و وقتی از آنها نظر می خواهیم یا آنها را در برنامه شرکت می دهیم، بسیار به ما کمک می کنند. به جرات می توانم بگویم خود بچه ها هستند که با حضورشان گرمابخش آیتمهای برنامه ها می شوند.
دکور مجری ای که حرف نمی زند
بچه ها دنیای رنگین کمانی و زیبایی دارند. دنیای که رنگ ، شادی ، زیبایی ، موسیقی و... در آن حرف اول را می زنند. آنها مجذوب رنگهای شاد هستند و از شنیدن موسیقی لذت می برند و با شعرهای کودکانه زندگی می کنند و آموزش می بینند.
یکی از نکاتی که باید خیلی به آن دقت شود، وجود یک طراحی صحنه فوق العاده است. چرا که به هر حال مخاطب کودک در آن زمانی که مشغول به دیدن برنامه اش است در واقع با آن قضا درگیر می شود و به نوعی زندگی می کند.
حال اگر فضای برنامه و آن دکور مناسب نباشد، قطعا این مخاطب کوچک هم نمی تواند وارد آن دنیای جادویی شود و به رویاهایش دست یابد. مجید قناد که این روزها با برنامه فیتیله جمله تعطیله حسابی نه تنها بین بچه ها، بلکه بین بزرگترها هم گل کرده است ، نقش طراحی صحنه را کمتر از حضور یک مجری نمی داند و می گوید: کسی که این کار را انجام می دهد، باید بخوبی بچه ها را بشناسد و با روحیه آنها آشنا باشد تا بتواند آن قضای مطلوب را برایشان به تصویر بکشد.
آقاجان زاده معتقد است دکور برنامه به نوعی با بچه ها حرف می زند. بنابر این در مورد برنامه خودمان سعی کرده ایم دکور را با توجه به شخصیت هایی که بچه ها دوست دارند بسازیم.
برای مثال یک مدت عروسک سگ و گربه را ساختیم یا در حال حاضر دکور ما حالت یک پازل را دارد. قمیشی از این که از پرده آبی دهه 60فاصله گرفته ایم خرسند است و اعتقاد دارد: تاثیرگذاری دکور کمتر از بخشهای دیگر از جمله موسیقی و طنز نیست.
چه کسی حرف اول را می زند؛
رقابت ، مبحثی است که همیشه و در تمامی شغلها و کارها وجود دارد. اما این که این رقابت به چه شکل صورت گیرد مهم است.
در حال حاضر اکثر شبکه های تلویزیونی برنامه هایی را مخصوص کودکان و نوجوانان قرار داده اند که در آنها آیتم هم دیده می شود و شاید وجود این مساله رقابتی را بین برنامه سازان ایجاد کند. اما مساله اینجاست که این رقابت تا چه اندازه سالم است؛
مجید قناد وجود رقابت بین شبکه ها را از این نظر مفید ارزیابی می کند و می گوید: رقابت خوب است ، ولی به شرط آن که یکدیگر را خرد نکنیم. چرا که اگر رقابت ، یک رقابت ناسالم باشد، آن وقت چطور می توانیم توقع داشته باشیم بچه ها ما را بپذیرند و از ما حرف شنوی داشته باشند؛
اما قمیشی عقیده دارد بیشتر رقابت ها در زمینه آیتمهای برنامه های کودک بین شبکه های یک و دو سیماست. چرا که آیتمهای آنها بیشتر حالت نمایشی دارد.
عمو پورنگ که حقیقت دارد؛
عموپورنگ مجری ای است که پس از این همه سال اجرا برای بچه ها هنوز هم جذابیت خود را دارد و بچه ها همچنان برنامه اش را دنبال می کنند و دوستش دارند.
داریوش فرضیایی یا همان عموپورنگ محبوب در ارتباط با استقبال بچه ها از بخشهای آیتمی برنامه می گوید: ما به دنیای واقعی بچه ها خیلی نزدیک هستیم و باید تلاش کنیم از دریچه دید آنها به دنیای اطرافمان بنگریم.
اگر کارتون ها آن طور که باید دیده نمی شوند، به خاطر این است که کارتون حقیقت ندارد، ولی پورنگ که حقیقت دارد. بنابراین من هم تلاشم بر این است که با اجرایم به دنیای بچه ها نزدیک تر شوم.
عموپورنگ معتقد است اگر آیتمها به صورت تولیدی پخش می شدند هرگز به این اندازه موفق نبودند. چراکه برنامه زنده قطعا حس و حال دیگری دارد و مثل تئاتر است ، اما مساله ای که باید به آن دقت شود، این است که شاید تنها تا چند سال دیگر این گونه اجرا در تلویزیون (در بخش کودک) جواب دهد.
بنابراین باید از حالا به دنبال راههای جدید و پویا بود. پورنگ در این رابطه می گوید: باید این جوهره در مجری وجود داشته باشد که بتواند با شرایط روز جلو برود و باید دایم شخصیت های جدید خلق کند چون بچه ها با شخصیت ها ارتباط برقرار می کنند. بنابراین این دغدغه قطعا وجود دارد و باید به روشهای جدید فکر کرد.
کارشناسان چه می گویند؛
تلویزیون به خودی خود جذاب است و هر فردی به فراخور سلیقه و نوع نیازش با آن ارتباط برقرار می کند. اما در این بین شاید کودکان و نوجوانان به مراتب مجذوب تر از بقیه هستند و با اشتیاق بیشتری برنامه های آن را دنبال می کنند.
طیبه فخر، کارشناس ارشد و روان شناس کودکان در ارتباط با آیتمهای برنامه های کودک می گوید: شاید علت بیشتر دیده شدن آیتمها نسبت به کارتون ها زنده بودن آن و همین طور وجود شخصیت های محبوب بچه ها باشد. ضمن این که در برنامه های کودک به هر حال بار فرهنگی بیشتری وجود دارد.
برای مثال بچه های ایران خیلی راحت تر با کلاه قرمزی یا سنجد ارتباط برقرار می کنند تا تام و جری. ضمن این که موسیقی در آیتم بیشترین تاثیر را می تواند داشته باشد. چراکه اجرای موسیقی بچه ها را به فضایی که دوست دارند می برد و آنها را شاد می کند.
دکتر مرتضی دهقانی روانپزشک و رفتار درمانگر در ارتباط با این موضوع معتقد است : برنامه کودک با توجه به زنده بودنش ، به مراتب برای بچه ها جذاب تر است و حالت تئاتر را برای آنها دارد و به این دلیل بچه ها خیلی راحت می توانند با آن انس بگیرند.
اما مساله ای که باید به آن توجه کرد، این است که باید آنها را با موضوعات روز آشنا کرد و آموزش های لازم را به آنها داد. در هر حال نباید فراموش کرد که کودکان بخوبی همه چیز را درک می کنند و بسیار هم باهوشند پس نباید براحتی از احساسات ، افکار و دنیای آنها گذشت.
محبوبه ریاستی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
