در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
تلویزیون و نسلی به نام نوجوان
یکی از اصلی ترین مسائلی که همواره در مباحث روان شناسی و جامعه شناختی مطرح است، طرح مسائل ، مشکلات و معضلات فردی و اجتماعی نوجوان است؛ قشری که دامنه وسیعی از اجتماع را به شکلی بسیار آسیب پذیر و حساس به خود اختصاص داده است.
اگر نگاه عمیقی به کل مطالبات نسل نوجوان حاضر داشته باشیم ؛ بخوبی متوجه خواهیم شد که نسل نوجوان دختر یا پسر خواسته ها و توقعات متفاوتی از نسلهای گذشته دارد.
در واقع نسل گذشته بنا بر شرایط موجود در زمانه خود، راحت تر می توانست برنامه ای منسجم برای اوقات خود به لحاظ آموزشی و همچنین سرگرمی ترتیب دهد و در این میان از وسایل ارتباط جمعی بویژه تلویزیون استفاده می برده است ؛ اما امروز با وجود انواع و اقسام وسایل اطلاع رسانی و سرگرمی غیر از تلویزیون بسختی می توان مخاطب نوجوان را پای گیرنده های تلویزیونی نشاند و از او خواست براساس خواسته های خود، خوراک لازم را از تلویزیون بگیرد؛ چرا که نوجوان امروز با دنیایی از تنوع و رنگ به رنگ شدن آنچه در ذهن دارد، روبه روست و اکنون پرسش اینجاست که رسانه ملی چقدر توانسته مطالبات نوجوانان را پاسخ دهد و نیاز به چه برنامه هایی دارد تا بتواند این طیف وسیع را همراه خود کند.
رسول صدرعاملی فیلمساز که بیش از یک دهه از فعالیت حرفه ای خود در سینما را به بررسی و طرح بیان مسائل و مشکلات دختران نوجوان در 3فیلم دختری با کفشهای کتانی ، من ترانه پانزده سال دارم و دیشب باباتو دیدم آیدا اختصاص داده است، ابتدای صحبتهای خود به تعریف کودکی ، نوجوانی و جوانی اشاره می کند و می گوید: برای بررسی نوع مطالبات قشر نوجوان در ابتدا باید به تعریف مشخصی برسیم و این نکته را در نظر گرفت که تعریف کودکی و نوجوانی و جوانی در امروز تعریفی نیست که با مطالبات نوجوان 30سال پیش یا در 10سال گذشته یا حتی با یک سال گذشته همخوانی داشته باشد؛ چرا که نوجوان در سالهای بسیار دور راحت تر می توانست مطالبات و خواسته های خود را، هم از جنبه آموزش و هم از جنبه سرگرمی برطرف کند.
نوجوان آن روزها تقریبا به یک میزان، آگاهی و دانش از محیط اطراف داشت و این خود نوجوان بود که با فراهم کردن امکانات دیگر وسیله آموزش و سرگرمی خود را با کتاب خواندن ، فیلم دیدن و به سینما رفتن طراحی می کرد و چه بسا در همان سالها بسیاری از نوجوان ها و جوانها وسیله تفریحی مانند تلویزیون نداشتند و البته جوانی هم با همه هیجانات این دوران تعریف خاص خودش را داشت ، ولی در حال حاضر چنین نیست.
نوجوان امروز به دلیل این که در سیلی از آمار و اطلاعات به طور روزمره قرار می گیرد به نظر می رسد تا اندازه ای در بلاتکلیفی اطلاعات و پرسشهایی که از اطراف به او وارد می شود قرار می گیرد و در نتیجه مدام دنبال راهی است تا هم بیشتر بداند و هم پاسخ تمام پرسشهای خود را بگیرد و می دانیم تمام وسایل اطلاع رسانی اعم از شبکه های ماهواره ای ، اینترنت و البته برنامه های تلویزیونی و فیلمهای روز سینما در اختیار اوست و تنها بحث انتخاب ، استفاده از کدام وسیله برای نوجوان می ماند.
حمیدرضا سیفی ، تهیه کننده و مجری طرح مجموعه تلویزیونی نیم رخ که یکی از برنامه های گروه کودک و نوجوان شبکه اول سیماست نیز بحث انتخاب نوجوان از میان انواع و اقسام وسایل ارتباط جمعی را بحث درست و حق طبیعی مخاطب می داند و معتقد است تلویزیون در این میان به علت در دسترس بودن می تواند نقش تاثیرگذاری بر مخاطب نوجوان به لحاظ تامین مطالبات و خواسته ها در سلیقه های مختلف داشته باشد.
مساله نوجوانان فقط اوقات فراغت نیست
اگر نگاهی عمیق و درست به برنامه های تلویزیونی داشته باشیم ، این پرسش پیش می آید که آیا برنامه های تلویزیونی مانند نیم رخ ، دختران ، پسران و... که تعداد انگشت شماری از برنامه هایی است که مخاطب را راضی می کند کافی است و آیا همین تعداد ناچیز برنامه به لحاظ کیفیت سطح انتظار روح پرهیجان نوجوان را اقناع می کند؛
سیفی در این باره می گوید: اگر شرایط امروز تلویزیون را بررسی کنیم متوجه خواهیم شد برنامه های تلویزیونی بخصوص برای نوجوان به 10سال پیش برگشته و با همان مسائل روزمره و سنتی به نیاز مخاطب نگریسته می شود؛ به عنوان مثال حدود 10سال از عمر برنامه تلویزیونی نیم رخ می گذرد و ما به عنوان برنامه سازان در هر دوره ای طی این 10سال با سلایق مختلف از سوی مدیران و سیاستگذاران مواجهه بوده ایم.
مثلا در گذشته شرایط سیاستگذاری برای سفارش دهنده گروه کودک و نوجوان شرایط خوب و با تعریف همگانی درباره مخاطب نوجوان بود. در واقع درک و تعریف ملموس تری نسبت به نوجوان داشتند.
در گذشته تعریفی که از سن نوجوان می شد از 12تا 18سال بود و به دلیل این که رتبه سنی پایین تر بود، مسائل تاثیرگذارتری را می توانستیم بیان کنیم. در واقع تمرکز بر دغدغه های ذهنی و اجتماعی از سوی ما بیشتر بود و می توانستیم مانور بیشتری دهیم.
در حقیقت شرایطی به وجود آمد که دستمان برای بررسی موضوعات مختلف بازتر بود، ولی در حال حاضر به دلیل شیوه سیاستگذاری در بخشهای کلان و مدیریتی به نظر می رسد برنامه ها تنوع کمتری دارد و مانند 10سال پیش به سوی کلیشه های روزمره سوق پیدا کرده است.
محمدعلی طالبی فیلمساز که در ژانر سینمای کودک و نوجوان فیلم و سریال ساخته ، معتقد است توجه به نوجوان امروز، موضوعی ضروری است که باید هم از جانب سینما و هم از جانب تلویزیون یا حتی مطبوعات نیز با در نظر گرفتن جنبه های روان شناختی و جامعه شناسی مورد نقد و بررسی قرار گیرد.
این فیلمساز که سال گذشته مجموعه تلویزیونی ماه شب چهارده را با نگرش بر مشکلات نوجوان ساخته است ، در ادامه چنین می گوید: از گذشته تا حال در ژانر سینمای کودک و نوجوان فیلم ساخته ام ، اما در حال حاضر به نظر می رسد مشکلات و مسائل نوجوان تا اندازه ای است که باید تمرکز بیشتر روی این قشر از جامعه داشت و تلویزیون در این میان نقش بسزایی دارد که می تواند با طبقه بندی موضوعات و همراه کردن آن با تحقیق بر موضوعات مختلف به شکل منسجم تری به این موضوع بپردازند که متاسفانه چنین اتفاقی در کارهای تلویزیونی کمتر افتاده است.
به این معنی که تمام مشکلات و مسائل نوجوان بر چگونگی پر کردن اوقات فراغت نمی گذرد، بلکه باید توجه داشت که جوان امروز مسائل عمیق تر و ناشناخته تری چه به لحاظ ذهنی ، درونی و فردی و چه به لحاظ بیرونی و اجتماعی دارد؛ بنابراین شناخت این مسائل وظیفه من به عنوان فیلمساز یا دیگری به عنوان برنامه ساز است و طرح و بیان مسائل نوجوان باید جزیی از دغدغه های روزانه ما باشد تا بتوانیم با زندگی کردن کنار نوجوان دغدغه و مشکلات امروز او را به تصویر بکشیم.
در واقع مسائل نوجوان باید به طور مجزا و مستقل از باقی مسائل نقد و بررسی شود.
آرامش و روحیه تنوع طلبی
به نظر می آید برنامه سازان تلویزیونی باید وجوه مختلفی از مسائل و مشکلات نوجوان را بررسی کنند که هم جنبه سرگرمی و تنوع بیشتری داشته باشد و هم این که کار تازه ای ارائه کنند تا مخاطب پای گیرنده های خود بنشیند و با رغبت مسائل مطرح شده را ببیند و پس از آن نقد و نظر کنند که اگر این اتفاق صورت گیرد، خوشبختانه باید گفت آن برنامه تلویزیونی ، سینمایی یا هر نوع رسانه دیگر از موفقیت برخوردار بوده است.
در واقع همین که رسانه ای بتواند مخاطب خود را به لحاظ درونی و پاسخ به مسائل روانی خود به پرسش و چالش وا دارد یعنی برگ برنده در دست اوست و نوجوان هم اعتماد بیشتری به آن رسانه می کند.
باوجود تمام بحثهای کارشناسی ، این پرسش مطرح است که آیا بضاعت تلویزیون برای رسیدن به آنچه مورد نیاز نوجوان است ، کافی است؛ یا این که تا چه اندازه در سیاستگذاری های کلان و در پی آن برنامه سازی در تلویزیون پاسخگوی نیاز نوجوان است؛
محمدعلی طالبی در این باره می گوید: تصور می کنم نگرش سیاستگذاران و برنامه سازان تلویزیون به کودک و نوجوان در حد همان برنامه های عروسکی باقی مانده است، در حالی که نوجوان های امروز مسائل و مسیرهای دیگری را طی می کنند و جذب برنامه های دیگری می شوند؛ البته ناگفته نماند که در میان برنامه های تلویزیونی، برنامه نیم رخ در یک مقطعی توانست تا اندازه ای به این قشر از مخاطب نزدیک شود، ولی با گذر زمان خواست و مطالبات نسل جدید نوجوان با نسل گذشته بسیار متفاوت است.
نسل جدید، کار جدید می خواهد، چون مسائل و دغدغه های متفاوتی نیز دارد. این فیلمساز در پاسخ به این که ساختن فیلمهای سینمایی تا چه اندازه راهگشاست چنین ادامه داد: تلویزیون باید تعامل میان فیلمساز در سینما و تلویزیون را فراهم کند که متاسفانه این اتفاق کمتر صورت گرفته است؛ به عنوان مثال سال گذشته فیلم سینمایی سرخی سیب کال با نگرش به معضل اعتیاد میان نوجوانان برای گروه کودک شبکه اول سیما ساختم، اما متاسفانه نه تنها این فیلم پخش نشد بلکه تشخیص داده شد که این فیلم در سینما نمایش داده شود بهتر است که در نتیجه این نوع برخوردها باعث دلسرد شدن فیلمسازهایی مثل من و دیگر فیلمسازانی که برای این قشر فیلم می سازند، می شود؛ بنابراین ترجیح می دهم تمرکزم را روی فیلم در سینما بگذارم.
همنوایی تحقیق و تولید
از سوی دیگر حمیدرضا سیفی تهیه کننده ، افت کیفی برنامه های تلویزیونی و عدم ساخت این نوع برنامه ها برای نوجوان را نبود بودجه لازم برای برنامه سازی می داند و می گوید: کمبود بودجه یکی از عوامل اصلی است چرا که برای ساختن چنین برنامه هایی باید معضلات نوجوان را تحقیق کرد و این تحقیق را همنوا و همساز با تولید کرد.
متاسفانه چنین اتفاقی در روند برنامه سازی هنوز نیفتاده است. رسول صدر عاملی هم بحث کارشناسی درست و تحقیق علمی را در شناخت مشکلات نوجوان ،مهم و ضروری می داند و می گوید: در همه جای دنیا بویژه در فرانسه جشنواره هایی وجود دارد که فقط مخصوص نوجوان است.
تاکید می کنم برای نوجوان نه کودک و نوجوان و فیلمساز با پشتوانه های تحقیقی فیلمی برای نوجوان می سازد که متاسفانه این مساله در تلویزیون کمتر صورت می گیرد، ولی در سینما به هر حال بیشتر مورد توجه است؛ به عنوان مثال زمانی که روی هر یک از سه فیلم تداعی، ترانه و آیدا کار می کردم درباره ریز مسائل نوجوان بویژه دختران که موضوع اصلی فیلمها بودند تحقیق کردم و اکران شد، اما زمانی که خواستم این فیلمها را در تلویزیون نمایش دهم با مخالفت مدیران مواجه شدم اما 3سال بعد تلویزیون به این نتیجه رسید که باید این فیلم پخش شود و در ترانه هم به همین منوال بود و کمترین اطلاع رسانی برای فیلم آیدا انجام شد و شاید مدیران و سیاستگذاران در پاسخ به این انتقاد متذکر شوند که خواسته و مطالبات نوجوان در کلانشهری مثل تهران با دیگر نوجوانان با دیگر نقاط کشور متفاوت است، اما باید گفت میان شبکه های ماهواره ای و انواع و اقسام سی دی و دی وی دی تفاوت آنچنانی وجود ندارد، بنابراین براحتی می توان تنوع و جذابیت را در دل برنامه های تلویزیونی جا داد.
در ضمن فراموش نکنیم که فیلمسازانی چون کیومرث پوراحمد، مجید مجیدی ، محمدعلی طالبی و من همیشه آماده بودیم که در تلویزیون برنامه یا فیلمهای سینمایی داشته باشیم کما این که حرکتهایی هم انجام شد، ولی متاسفانه به سرانجام نرسید و حالا گمان می کنم اگر من به عنوان فیلمساز شرایط برنامه سازی در تلویزیون را در نظر بگیرم و از طرفی دست اندرکاران در تلویزیون نیز خواسته ها و شرایط فیلمساز را درک کنند؛ تعاملی دوسویه برقرار می شود و می توان در سایه همکاری سینما و تلویزیون برنامه هایی جذاب و متنوع تولید کرد.
پریسا ساسانی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
