در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
سر شاخه های بیماری را می زنم
در ایام ماه رمضان ، در کنار انواع سریال های داستانی ، برنامه ترکیبی نمایشی «شبانه » از شبکه 2پخش شد؛ برنامه ای که می خواست در طرحی نو نگاهی نقادانه به مسائل اجتماعی داشته باشد.
محمد نوری زاد، تهیه کننده شبانه ، معتقد است زمان آن رسیده که برخی مسائل را شفاف با مسوولان جامعه مطرح کرد.
نوری زاد، 2سال گذشته را صرف ساخت سریال «چهل سرباز» کرد، او در پرونده کاری خود سریال «پروانه ها می نویسند» و فیلم سینمایی «انتظار» را دارد. با او درباره «شبانه » و انگیزه ساخت او از این اثر که به گفته خودش متفاوت نیز هست ، به گفتگو نشستیم.
طرح و ایده اولیه «شبانه» چگونه شکل گرفت؛
من فکر می کنم تاکنون ما کمتر به فهم مردم مراجعه کرده ایم. من سعی کردم در «شبانه» به فهم مردم توجه کنم.
طرح اولیه «شبانه» از خودم بود که با مشارکت مدیر گروه معارف آن را پرورش دادیم ، اما ابتدا قرار بود در طول سال هر شب پخش شود، یعنی (365) برنامه که این تعداد به 90 برنامه رسید و خود دکتر پورحسین آن را تبدیل به 30برنامه کردند که از ابتدای ماه رمضان پخش شود.
اما نگاه دوستان در شبکه بیشتر معارفی بود و من پیشنهاد کردم معارف را وسیع تر ببینیم ، چون معتقدم همه چیز در جامعه و هستی به معارف مربوط می شود، جنگل ، مرتع ، ظلم ، عدالت ، دزدی ، قوه قضاییه ، خدمت و... از اینجا ساختار برنامه شکل گرفت که استقبال هم شد.
از همان ابتدا آیا قصد داشتید برنامه ای بسازید که در آن معضلات و مشکلات از زبان خود مردم مطرح شود؛
بله ، مشکلاتی که ریشه اش در فقر اندیشه است ، و هر جا از اندیشه فاصله گرفتیم ، معضلات بیشتر شده و این فقر را می توان در مسائل اجتماعی ، سیاسی ، اقتصادی و فرهنگی و... هم دانست.
مثلا احزاب سیاسی هر وقت بخواهند مطامع و منافع خودشان را تعقیب کنند، از فقر اندیشه مخاطبان بهره می برند. البته این برمی گردد به جوامعی که مسوولان با مردم ارتباط ندارند، ولی ما که از مردم برخاسته ایم ، دامنه مسوولیت ما هم باید متعلق به مردم باشد، این بود که «شبانه» شکل گرفت و دوست خوبم آقای گیلانی نژاد (مدیر گروه معارف شبکه2)تمام موانع را برداشتند و شوق فراوان ما را باور کردند.
ساختار جدید شبانه از تیتراژ آن شروع می شود تا این که بوضوح به طرح مشکلات می پردازد. حضور پرسشگری جوان، با آن شکل و شمایل در آیتم 16سال بعد، وجود گزارش های مستند، چگونه به این شکل برنامه سازی رسیدید؛
من غصه مردم را می خورم ، غصه بینندگان را که مجبورند برنامه هایی را تحمل کنند که کشدار و خنثی است. ما متاسفانه چه در برنامه های داستانی ، چه گزارشی به مطول گویی با ضرباهنگی کند عادت کرده ایم و من فکر کردم یک برنامه متنوع باید ضرباهنگی تند و معقول داشته باشد تا بیننده مشتاق ترغیب آیتمهای مختلف آن شود و وقتی بیننده را در دقایق اول جذب کردیم ، از او دعوت می کنیم برنامه را پیگیری کند.
همیشه نگران این بودم که به دلیل پخش سریال های ماه مبارک رمضان نکند مخاطب سراغ سریال شبکه دیگر بروند؛ اما خوشبختانه چنین نشد و شبانه مخاطبان زیادی جذب کرد.
سوالها را طوری مطرح کردید که خود مردم را جای یک مقام مسوول مثل رئیس جمهور قرار دادید، که اگر او یک مقام مسوول بود، چه می کرد؛
بله ، فکر کردم مردم گاهی اوقات مشتاق هستند رئیس جمهور را ببینند و راهکارهایی را که به ذهنشان می رسد، با او در میان بگذارند؛ اما وی در دسترس نیست.
به همین دلیل روی یک برگه کاغذ نوشتیم که اگر من یک رئیس جمهور بودم ، چه می کردم؛ و این برگه ها را می دادیم دست مردمی که مشتاق سخن گفتن بودند، البته این را بگویم که مطالب و حرفهای مردم که در جایگاه وزیر یا مسوول گفته می شد کمتر از خود آنها نبود. اشرافی که مردم ما در اغلب حوزه ها دارند، اشراف فرهیختگی است.
این صراحت بیان ، یا به تعبیری زیرسوال بردن مسوولان ، شما را در مواجهه با خط قرمزها قرار نداد یا شرایط برای نوری زاد فرق می کند؛
خب ، من هم سرباز این نظام هستم، هیچ وقت تبر برنمی دارم به ریشه درخت نظام بکوبم ، بلکه سرشاخه های بیمار را می زنم.
تاکنون هیچ کدام از برنامه های من خنثی نبوده اند و حتما به یک هنجار یا ناهنجاری پرداخته ام و اگر در برنامه ای مساله ای را به نقد می کشیدم ، لاجرم در کنارش راهکاری هم ارائه می کردم ، نه این که تنها به تاریکی ها بپردازم ، ما در آیتم 16سال بعد مردانی را از یخچال بیرون آوردیم و آنها را مورد سوال قرار دادیم ، این تمهید زیرکانه ای بود که به کار بردیم ؛ برای این که مدیران ناکارآمد و افراد نابجا را 16سال بعد مورد مواخذه قرار دهیم. می بینید که ما مقام خود را 16سال بعد در شرایط بهینه و مطلوب ترسیم کرده ایم.
و نزدیکی به خط قرمزها؛
اگر توازن و ترازوی متوازن ایجاد کنید، می توانید وارد خط قرمزها شوید. ما از این تمهید بهره بردیم. مثلا اگر بخواهیم وارد خط قرمزی شویم ، با یک مسوول شدنی تر است.
ما نمی توانستیم در شبانه با یک روحانی خاطی حرف بزنیم و خیلی تند با او برخورد کنیم. خیلی صمیمی با آنها حرف زدیم و از آنها سوال کردیم که مثلا درخشش یا شکست یک روحانی در چیست ؛ توامان دیدن مسائل بسیاری از راهکارهای خوب را در اختیار ما می گذارد. به تصور من ، ما در شبانه وارد خط قرمزها شدیم ؛ اما نقاط تاریک و روشن را هم ارائه دادیم . در کل تا زمانی که این تنگنای اقتصادی وجود دارد، کار فرهنگی کردن بسیار سخت تر و گاه ناشدنی است.
ما نمی توانیم بر پیکره ای زخمی که از مفاسد اقتصادی و اجتماعی رنج می برد، بارانی از مسائل فرهنگی ببارانیم. وقتی مردم به حالت اورژانسی می رسند، نمی توانیم انتظار داشته باشیم بنشینند و به توصیه های ما گوش کنند. در شبانه سعی کردیم وقتی فریاد مردم را منعکس می کنیم ، به سمت مسوولان هم برویم.
در حال حاضر هم آن حالت اورژانسی را از لحاظ اقتصادی داریم. آیا شرایط برای شنیدن سخن مردم، با توجه به تاثیر فرهنگی ای که شما می گویید، مهیاست؛
من معتقدم شبانه 2سال پیش امکان پخش نداشت ، ولی وقتی فردی مثل احمدی نژاد می آید و شعارهایش همین است که ما می گوییم امکانش وجود دارد؛ این که پول نفت را وارد زندگی مردم کنید تا مردم از افت و خیز قیمت نفت چیزی حس کنند، فقر ریشه کن شود، مافیای دارو، مواد مخدر و غیره برچیده شود....
یکی دیگر از تفاوت های شبانه حضور بازیگران و مطرح کردن معضلات و مشکلات از زبان آنهاست ، حتما خواستید به جذابیت آن بیفزایید که هنرمندان را وارد برنامه کردید؛
حتما همین طور است. فرض کنید در آیتم 16سال بعد به مافیای دارو می پرداختم. خب در حالت غیر نمایشی باید مقاله ای می نوشتم و مجری می آمد و آن را می خواند؛ اما فکر کردم که به آن شکل نمایشی و دراماتیک بدهم.
این بود که مثلا یک فرد سیاسی حزبی را از داخل یخچال بیرون کشیدیم و با او گفتگو کردیم. یا این که یک مسوول خوب و دردمند را بیرون کشیدیم که وقتی با بازی بازیگر همراه می شد، برای بیننده جذابیت پیدا می کرد.
چگونه به آن جوان پرسشگر رسیدید؛ انگار او به نوعی تاریخ است که گذشته را به یاد می آورد. او نماد و سمبل چیست؛
آن جوان پرسشگر در اصل سمبل مردم است ، خود انقلاب است که طلبکارانه از مسوولان و خلافکاران سوال می کند.
ولی ظاهرش را امروزی در آورده اید؛
خب انقلاب ما امروزی است و جوان 24 ساله است ، روح پرسشگر دارد و طالب حق است. اگر این برنامه تداوم داشته باشد سعی می کنیم همه جا دوربین ما نفوذ کند، از مسائل سیاسی گرفته تا اقتصادی و فرهنگی تا مردم قدر و قیمت صدا و سیما را باور کنند.
شبانه از اواسط برنامه کمی افت کرد. ریتم برنامه به هم ریخت و مستندهای بیشتری به آن اضافه شد؛ آیا دچار خط قرمزها شدید یا محدودیت زمان و تولید برنامه این ریتم را به هم ریخت؛
صادقانه بگویم ، ما خواستیم فشار را از شانه صدا و سیما برداریم چون برای پخش و تولید این برنامه شهامت زیادی به خرج دادند.
احساسم این است که فشار زیادی بر مدیران صدا و سیما بود، از طرفی خودمان هم باید به آرامشی می رسیدیم. شبهای قدر را با آرامش سپری کردیم ، اما بعد از آن برنامه دوباره ریتم خود را به دست آورد.
آیا تاکنون شبانه تاثیری بر عملکرد مدیران و مسوولان داشته است؛
بله زیاد. با پخش این برنامه مدیران ناکار آمد و نفوذی و غیر مردمی آسیب دیدند و یک مسوول مردمی تشویق شد.
نفوذ و کارکرد این برنامه در بین مردم از عملکرد 20 10نماینده مجلس بیشتر است و شاهد بودیم که این برنامه مسوولی را سرشوق آورد و مسوول دیگری را که خطا کار بوده به عکس العمل واداشت و این خیلی زیباست.
شاید در ادامه تولید، دیگر محدودیت زمان نداشته باشید. آیا این برنامه قرار است ادامه پیدا کند؛
نمی دانم ، اما متاسفانه همیشه این مشکل هست. ما 2ماه پیش از ماه رمضان شروع به ضبط کار کردیم. هیچ فرصتی نداشتیم. در یک ماراتن شبانه روزی کار را نوشتم و دوستان من هم خسته شدند.
ما از فرصت 2ماهه به اندازه 4ماه بهره بردیم ، اما اگر من 4ماه وقت داشتم با آرامش بیشتری کار می کردم. در هر حال ، امیدوارم صدا و سیما مثل سالهای گذشته در آخرین روزها به صرافت ساخت یک کار نیفتد.
جایگاه ماه رمضان از 1400سال پیش و جایگاه دهه فجر از 27سال پیش مشخص شده است.
مریم درستانی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
