چگونه یک شهر لیبی مرکز داعش شد

تصرف این شهر که با نزدیک‌ترین منطقه داعش در سوریه و عراق 1600 کیلومتر فاصله دارد، حاکی از توانایی این گروه تروریستی در گسترش دامنه فعالیت خود است. اخیرا فردی به محمد عبدالله (با عنوان ابو الارا العزدی) که اصلیتی یمنی دارد، از سوی داعش به عنوان امیر این شهر انتخاب شده است. از ابتدای سال جاری، تعدادی از اعضای عالی‌رتبه داعش در عراق و سوریه وارد درنه شده و پس از چند ماه، جایگاه خود را تثبیت کردند. بنا به گفته فعالان محلی، این افراد با کشتن شبه‌نظامیان رقیب توانستند راه را برای خود هموار کنند.

درنه می‌تواند یک مثال خوب برای اعضای داعش در مورد گسترش دامنه فعالیت‌هایشان باشد. اخیرا در لبنان نیز اعضای ارتش، گروهی از شبه‌نظامیان را دستگیر کردند که قصد داشتند با تصرف برخی از روستاها در شمال، این مناطق را تحت کنترل داعش درآورند. در سراسر منطقه، تعداد کمی از شبه‌نظامیان بیعت خود با ابوبکر البغدادی را اعلام کرده‌اند، اما هیچ کدامشان منطقه‌ای گسترده همچون درنه را در اختیار ندارند. اعلام بیعت درنه این فرصت را در اختیار داعش قرار داد تا در لیبی نیز حضور داشته باشد؛ کشوری غنی از منابع نفتی در شمال آفریقا که پس از انقلاب سال 2011 و سقوط حکومت قذافی، همچنان در آشوب و تنش به سر می‌برد.

البته این شهر سابقه طولانی در زمینه افراطی‌‌گری دارد. در دهه‌های 80 و 90 میلادی بود که این شهر به مرکز فعالیت‌های شبه‌نظامی علیه حکومت قذافی تبدیل شده بود. کوهستانی بودن این منطقه باعث شده در مقابل حملات تا حدود زیادی در امان بماند. پس از اشغال عراق توسط نیروهای آمریکایی، درنه به مرکز اصلی پرورش جهادی‌های لیبیایی تبدیل شد. با آغاز درگیری‌ها در سوریه نیز بخش زیادی از این افراد وارد این کشور شدند. در بهار امسال، تعدادی از جهادی‌های لیبیایی به همراه گروهی از اعضای داعش به درنه بازگشتند. این افراد که تحت عنوان «گروه بطار» شناخته می‌شوند، ساختار جدیدی موسوم به «شورای جوانان اسلام» را تشکیل دادند. آنها سپس جنگ با دیگر گروه‌های شبه‌نظامی باقیمانده در این منطقه را آغاز کردند. ماه سپتامبر بود که العزدی وارد درنه شد.

پس از چند ماه درگیری، تعداد زیادی از این شبه‌نظامیان با داعش اعلام بیعت کردند. بخشی از انصار الشریعه (یکی از قدرتمندترین گروه‌های افراطی در لیبی) به داعش پیوست و این در حالی است که بخشی از آن نیز این کار را انجام نداد. مهم‌ترین این گروه‌ها، شهدای گردان ابوسالم بود که زمانی یکی از قدرتمندترین گروه‌ها در درنه شناخته می‌شد و طی چند ماه درگیری‌های شدیدی میان این گردان و نیروهای بطار شکل گرفت. این درگیری‌ها زمانی شدت گرفت که بطار اعلام کرد شبه‌نظامیان ابوسالم یکی از رهبران ارشد آنها را به قتل رسانده است.

در بحبوحه این درگیری‌ها، حملاتی نیز علیه فعالان مدنی، قضات و وکلای این شهر از سوی این گروه‌های شبه‌نظامی صورت گرفت. در زمان برگزاری انتخابات سراسری در ماه مارس نیز شبه‌نظامیان بارها به صندوق‌های رای‌گیری حمله کرده و در این روند اختلال ایجاد کردند.

در ماه جولای، یکی از قانونگذاران سابق لیبی به نام فریحا البکاوی به دست همین نیروها کشته شد. کشته شدن او موجی از اعتراضات علیه شبه‌نظامیان را به همراه داشت. یکی از نزدیکان البکاوی می‌گوید مردم پس از این حادثه مصمم به مقابله با این گروه‌ها شدند.

آنهایی که در شهر باقی ماندند، تن به همزیستی با همین گروه‌ها دادند. برخی نیز با ارسال نامه‌های توبه به شبه‌نظامیان وابسته به داعش، از کمک‌های قبلی خود به دولت برائت کردند. صفحه فیسبوک این شبه‌نظامیان پر شد از توبه‌نامه‌هایی که از سوی ماموران راهنمایی و رانندگی، شبه‌نظامیان سابق و نظامیان رژیم قذافی فرستاده می‌شد.

در سایه سکوت مخالفان، گروه‌های شبه‌نظامی اولین تجمع رسمی خود را در روز پنجم اکتبر (سیزدهم مهر) برگزار و بیعت خود را با ابوبکر البغدادی اعلام کردند. پس از این تجمع، این شبه‌نظامیان با بیش از 60 خودروی خود، رژه پیروزی در شهر برگزار کردند.

هفته گذشته، دومین تجمع آنها در مقابل یک مرکز اجتماعی درنه برگزار شد که به مراتب شاهد حضور گسترده‌تر گروه‌های شبه‌نظامی بود. به گفته منابع محلی، العزدی شخصا در این مراسم سخنرانی کرد. اکنون ساختمان‌های دولتی در درنه در اختیار نیروهای داعشی است. ماشین‌های منقش به شعارهای داعش در سراسر شهر رفت و آمد می‌کنند. رفت و آمد زنان نیز در مقایسه با گذشته بسیار محدودتر شده است.

بنا به دستور این شبه‌‌نظامیان، تدریس تاریخ و جغرافی در مدارس و دانشگاه‌های این شهر ممنوع شده است. پلیس‌های شهری وابسته به داعش دائم در حال گشتزنی در شهر هستند و بشدت با مغازه‌دارانی برخورد می‌کنند که احکام شریعت را زیرپا بگذارند.

مخالفان این گروه‌ها نیز بشدت تهدید می‌شوند. در جریان تجمع نخست، اسامه المنصوری، یکی از استادان سرشناس در دانشکده هنرهای عالی درنه خطاب به شبه‌نظامیان فریاد زد: شما چه می‌خواهید؟ از کجا آمده‌اید؟

دو روز بعد، جنازه تیر خورده المنصوری در خودرو‌اش پیدا شد.

آسوشیتدپرس‌ /‌ مترجم: حسین خلیلی