در دوبله فقط راه نمی‌روم

همه می‌دانیم بازیگری برای شما مثل بسیاری از گویندگان دیگر، دروازه ورود به دوبله بود. چه شد که تصمیم گرفتید به موازات بازیگری، کار دوبله را هم دنبال کنید؟

حکایت بازیگر شدن و به دنبال آن ورودم به عرصه دوبله تا حدی مفصل و البته پیچیده است. راستش را بخواهید من از کودکی شیفته حرف زدن آن هم برای جمع بودم و این علاقه من هم تا جایی پیش رفت که در مقطعی تصمیم گرفتم به شغل دبیری روی بیاورم تا از این طریق بتوانم برای عده‌ای صحبت کنم، اما وقتی به دانشگاه رفتم و با هنر تئاتر آشنا شدم، فهمیدم از طریق این هنر می‌توانم از صدایم استفاده کنم و در نهایت، پیشرفت خوبی داشتم. چند نقش به نسبت مهم را در تئاتر تجربه کردم و حتی در بعضی نمایش‌ها، ایفاگر نقش اصلی بودم تا این‌که روزی دوستی به من گفت چرا از صدایت در دوبله استفاده نمی‌کنی. این حرف او، پنجره جدیدی به رویم باز کرد. گویی کسی راه را به من نشان داده بود. البته باید بگویم در آن مقطع، آن‌طور که باید نسبت به این حرفه آشنایی نداشتم تا این‌که همان دوست، من را با خودش به یک استودیو برد و از همانجا سرنوشت من تغییر کرد.

یعنی وقتی برای اولین بار به استودیو رفتید، امکان گویندگی برای شما فراهم شد؟

بله، من این شانس را داشتم که در اولین کارم به جای دو کاراکتر حرف بزنم. اتفاقی که برای کمتر گوینده‌ای تا به حال رخ داده است. از طرفی در کمال تعجب بابت چند روز کار، پول نسبتا خوبی دریافت کردم و خب همه این عوامل، دست به دست هم داد تا در این حرفه فعالیت کنم.

یعنی تمرین یا دوره خاصی برای یادگیری این حرفه پشت سر نگذاشتید؟

در حرفه دوبله، استعداد و جوهره اصلی که همان صداست، حرف اول را می‌زند، ولی خب این بدان معنا نیست که شما احتیاج به تمرین و آموزش ندارید. به عبارتی دیگر، آموزش برای من در طول کار رخ داد. مرحوم کسمایی که بسیاری از صداپیشگان مدیون ایشان هستند برای من زحمت زیادی کشید تا با ریزه‌کاری‌های این حرفه آشنا شوم و از پس دوبله نقش‌های مختلف برآیم.

جالب است پس از گذشت سال‌ها، همچنان با عشق و احترام از استادتان یاد می‌کنید؟

اگر چیزی غیر از این باشد، جای تعجب دارد. من مطالب بسیاری را از استادانم در این حرفه یاد گرفتم و احترام گذشتن به آنها، کمترین کاری است که از دستم برمی‌آید.

با توجه به این که جای تیپ‌های مشهوری در سینما و تلویزیون صحبت کرده‌اید، تا چه حد با این کار موافق هستید؟

به نظرم اگر این اتفاق بیفتد، مخاطب با آن نقش بیشتر ارتباط برقرار می‌کند، چون آن بازیگر را صرفا با آن صدا می‌شناسد و دیگر دوبله آن کار برایش غریب نیست. در دوبله، هر وقت به این قانون نانوشته پایبند بوده‌ایم، نتیجه بهتری گرفته‌ایم.

در هنر دوبله، چقدر از هنر بازیگری استفاده می‌کنید؟

بسیار زیاد. مگر می‌شود یک گوینده به جای بازیگری حرف بزند و نسبت به اکت‌های آن، بی‌اعتنا باشد و آن نقش را بازی نکند. من در دوبله، فقط راه نمی‌روم وگرنه به لحاظ حسی، تمام اکت‌های یک بازیگر را می‌گیرم. شاید به همین علت است که گاهی فکر می‌کنم من هم مثل مارلون براندو در همه آن فیلم‌ها بازی کرده‌ام، چون به اندازه او برای رسیدن به نقش‌های مختلف زحمت کشیده‌ام. در گذشته، گویندگان برای رسیدن به نقش‌هایشان زحمت می‌کشیدند و این طور نبود که صرفا وارد یک استودیو بشوند و چند نقش را بگویند و بروند.

شما یک فیلم را پیش از این که دوبله کنید چند بار می‌بینید؟

برای دوبله همیشه فیلم‌ها را دو بار می‌بینم و سعی می‌کنم در مرتبه اول، شخصیتی را که قرار است به جای او حرف بزنم، از هر نظر تجزیه و تحلیلش کنم و ارتباط او را با دیگر نقش‌ها در نظر بگیرم و بعد، صدای آن کاراکتر را با دقت گوش ‌دهم تا اگر نیاز باشد، روی صدای بازیگر مورد نظر بازی‌سازی کنم. البته به ندرت پیش می‌آید در اتاق دوبله، با کسی حرف بزنم، چون هیچ وقت نمی‌خواهم از قالب نقشم بیرون بیایم.

به نقش صداسازی در دوبله اشاره کردید. پیشتر هم از شما خوانده بودم یک دوبلور زمانی می‌تواند به موفقیت دست یابد که بخوبی بتواند صداسازی کند. به نظر می‌رسد مهم‌ترین بخش دوبله را صداسازی می‌دانید.

بله، به نظرم این موضوعی نیست که بتوان بسادگی از کنارش عبور کرد. یک دوبلور زمانی موفق است که بتواند از همه توانایی‌های صدایش بهره بگیرد. اگر همیشه ما از یک گوینده، صدای خوب و ایده‌آل بشنویم، او هنر نکرده است. گاهی چشمم را روی زیبایی صدایم می‌بندم و صرفا به تکنیک صداسازی توجه می‌کنم تا مثلا بتوانم به جای یک پیرمرد حرف بزنم.

ارزیابی شما از وضع فعلی دوبله چیست؟

دوبله در ایران سه دوره به نسبت متفاوتی را پشت سرگذاشت. در روزهای شروع فعالیتش بسیار پر قدرت ظاهر شد و این روند را سال‌ها ادامه داد، ولی در مقطعی دچار افت و رکود شد، چرا که با شرایط جدیدی مواجه شد و باید خودش را با آن تطبیق می‌داد، اما پس از گذشت مدتی، دوبله در سینما و تلویزیون دوباره در حال جان گرفتن است، هر چند با روزهای اوج خود هنوز فاصله دارد. به نظرم برای اوج‌گیری دوباره دوبله در سینما و تلویزیون باید بر معضلاتی چون شتابزدگی و محدودیت دستمزدها غلبه کرد تا مدیر دوبلاژها بتوانند از گویندگان مورد نظر خود در کارها استفاده کنند. در نهایت همین معضلات است که باعث می‌شود در بسیاری از موارد، صدای گوینده با شخصیتی که می‌بینیم، چندان همخوانی نداشته باشد و به اصطلاح از کار بیرون بزند. با این حال، از همان روزهای نخست بازگشتم به ایران پس از مدت‌ها دوری حس کردم بارقه‌های امید در این حرفه وجود دارد.

نگار حسینی