شبکههای برونمرزی، تاثیرگذار شدهاند
اواخر سال گذشته بود که خبر حذف شدن شبکههای برونمرزی ایرانی از چند ماهواره جهانی، تیتر یک خبرهای مهم ایران شد. تا آنروز دیگر همه فهمیده بودند که شبکههای ایرانی خبرهایی را منتشر میکنند که شبکههای دیگر آنها را پخش نمیکنند یا اگر پخش کنند، با تفسیر و تحلیل خودشان ارائه میدهند
بررسی میزان پیشرفت کمی و کیفی شبکههای برونمرزی صدا و سیما
به نظر میرسید این شبکهها تهدیدی برای کشورهای غربی به حساب میآمدند، شبکههایی که بهخوبی توانسته بودند در میان مردم کشورهای منطقه و همینطور قارههای دیگر برای خودشان جا باز کنند. این شبکهها در حالی راهاندازی شدند که بودجه کافی از طرف دولت برای تامین اعتبار لازم، به سازمان صدا و سیما اختصاص داده نشده بود و این همت عالی مسئولان وقت سازمان بود که باعث راهاندازی و برپایی این شبکهها بود،شبکههایی که شاید به تعبیری رگ حیاتی اطلاعرسانی ایران در خارج از مرزهای جغرافیاییاش باشند.
تا ابتدای دهه ۷۰ تنها دو شبکه تلویزیونی داشتیم. در آذرماه سال 72 شبکه سه با رویکرد جوانان به جمع شبکههای تلویزیونی پیوست. شبکه چهار هم در فروردین ۱۳۷۵ با هدف جذب مخاطبان خاص و با شعار شبکه فرهیختگان افتتاح شد. اما جالب است که شبکه 5، چند ماه قبل از شبکه 4 یعنی در آذرماه سال 74 راهاندازی شد و فقط هم برای تهرانیها بود. اما پربینندهترین شبکهای که طی این سالها تاسیس شد، شبکه خبر بود که با هدف ورود به حوزه اطلاعرسانی در 2 آبان ماه سال 78 بهطور آزمایشی فعالیت خود را آغاز و در 2 آذر همان سال با میانگین 6 ساعت پخش در روز، بهطور رسمی افتتاح شد. از این سالها به بعد، مسئولین وقت تصمیم گرفتند شبکههای فارسی زبان ایرانی را به خارج از مرزهای ایران هم بکشانند. این تصمیمگیری مسبب راهاندازی چند شبکه برون مرزی در ایران شد. سرویسهای تلویزیونی برونمرزی ایران در ۲۵ آبان ماه ۱۳۷۶بهصورت رسمی و با عنوان «شبکه جهانی سحر وارد میدان شدند. شبکه سحر اولین و با سابقهترین شبکه تلویزیونی برون مرزی ایران محسوب میشود. بعد از آن شبکههای جام جم در 26 آذرماه سال 1376 تأسیس شدند. این شبکه برنامههای خود را به زبان فارسی و با هدف گسترش ارتباط ایرانیان خارج از کشور با وطن پخش میکرد. اولین شبکه از سری شبکههای جام جم، یعنی همان شبکه جام جم 1، برای فارسی زبانان ساکن اروپا آماده و پخش شد. موفقیت چشمگیر جامجم 1 باعث شد در سال 1378 یعنی دوسال پس از راهاندازی کانال اروپا، در 19 بهمن ماه سال 1378 کانال 2 (آمریکا) هم به حیطه مدیریتی شبکه جهانی جام جم اضافه شود. در 8 خرداد ماه سال 81 ساکنان قاره آسیا و اقیانوسیه نیز تحت پوشش شبکه جهانی جام جم قرار گرفتند. بعد از آن یعنی در سال 82 شبکه العالم آغاز به کار کرد. شبکه بینالمللی العالم در فوریه 2003 میلادی همزمان با تجاوز نیروهای آمریکایی و انگلیسی به کشور عراق فعالیت خبری خود را به زبان عربی و با شعار سرعت، صحت و دقت شروع کرد. این شبکه، 4 دفتر در تهران، بیروت، بغداد و دمشق و همچنین چند دفتر غیر رسمی در نقاط مختلف دنیا دارد. این شبکه یکی از شبکههای پیشتاز در خبررسانی وقایع اشغال عراق و جنگ 33 روزه بود. بعد از آن، شبکه پرس تی وی راه افتاد، شبکهای که با بودجه ۲۵ میلیارد تومانی در ۱۷ تیر ۱۳۸۶ افتتاح شد. این شبکه برای مدتی طولانی برنامههایش را به صورت آزمایشی پخش میکرد تا اینکه بالاخره به صورت رسمی در تیرماه راهاندازی شد. پایگاه اصلی این شبکه در تهران است. این شبکه خبرنگاران مقیم بسیاری در نقاط استراتژیک و مهم جهان مستقر کرده است. شبکه آی فیلم هم در 27 تیرماه سال 1389 شروع به کارکرد. شبکهای که بعدها میان مردم داخل هم بسیار طرفدار پیدا کرد. این شبکه به دلیل پخش سریالها و فیلمهای مختلف به زبان انگلیسی و عربی یکی از پرطرفدارترین شبکههای برون مرزی ایران است. رسالت این شبکه، ارائه برنامهها، فیلمها و سریالهای متنوع برپایه رعایت اخلاق و با تاکید برتحکیم نهاد خانواده است.
کمبود بودجه و ادامه راه!
نکته قابل تاملی که درباره شبکههای برون مرزی وجود دارد این است که این شبکهها به دلیل فعالیتهای برونمرزیشان نیاز به بودجه زیادی برای ادامه فعالیت خود دارند. اما با توجه به کمبود بودجه که در دو سه سال اخیر شاهد آن بودیم، این شبکهها همچنان رو به جلو در حال فعالیت هستند. «مجید رجبی معمار رئیس شبکه بازار سیما، که تا پیش از راهاندازی این شبکه در مهرماه سال گذشته (سال 91) رئیس شبکه جام جم بود در گفتوگو با تهران امروز معتقد است که شبکههای برون مرزی در جنگی که علیه ایران به راه افتاده است به خوبی در حال فعالیت هستند. او میگوید: «جدیترین جنگی که بعد از جنگ تحمیلی علیه مردم ایران و نظام ایران بوده جنگ رسانهای است. کاملا جدی و مشهود است؛ هر روز شبکههای جدیدی علیالخصوص فارسی زبان راه میافتند که ظاهرا شبکههای خصوصیاند ولی مشخص است قریب به اتفاقشان وابسته به بودجهای هستند که از طریق کشورهای غربی در اختیارشان قرار میگیرد. این شبکهها مرتب در حال سمپاشی علیه ایران هستند و به نحوی که خودشان میخواهند در حال القای مفاهیم سیاسی یا ترسیم الگوهای جدید زندگی برای مردم ایران هستند. رجبی معمار میگوید با وجود چنین حملهای مسئولان کشور هم باید در حال برخورد باشند: «با وجود چنین حملهای، مسئولان کشور علیالخصوص مسئولان رسانه ملی به این نتیجه رسیدند که با تمام محدودیتها و مشکلاتی که هست باید تقابل رسانهای کرد و ما باید بتوانیم از ظرفیت رسانهها استفاده کنیم و پیام ملت ایران و بخش عمدهای از حقایق و واقعیتهای اجتماعی و سیاسی را برای دنیا فراهم کنیم. این بود که همت رسانه در سالهای گذشته به خصوص در دهه هفتاد و هشتاد در این قضیه جدی شد. دردوران مدیریت آقای ضرغامی تلاش جدیتری در این زمینه صورت گرفت. شبکههای گستردهتر و اثرگذاری مثل شبکه العالم و پرس تی وی خیلی موثر بودند. غربیها مخصوصا در این دو سه ساله مرتب تلاش میکنند به بهانههای مختلف جلوی امواج این شبکهها را بگیرند و این بدون اغراق نشاندهنده تاثیری است که این شبکهها روی مخاطبان گذاشتهاند.
شبکههای برونمرزی، شبکههای تاثیرگذار
اما اینکه چقدر این شبکهها توانستهاند تاثیرگذار باشند را میشود از قطع شدنشان از روی ماهوارههای دنیا فهمید. گرچه هنوز هم با همان قدرت قبل به کارشان ادامه میدهند ولی مسئله این است که تاثیرشان به گفته رجبی معمار آنقدر زیاد بوده باعث واکنش شدید غربیها شده است. رجبی معمار میگوید: «این مقابله جدی که با العالم و پرستی وی وجود دارد نشان میدهد این شبکهها توانستهاند تاثیر خوبی در دنیا داشته باشند. به نظر من این رسانهها در تحولات منطقه بهخصوص در تحولات کشورهای شمال آفریقا خیلی موثر بودند. به گمانم اینهمه تحریم و فشاری که روی شبکههای ما میکنند دقیقا نشاندهنده تاثیری است که روی افکار عمومی ملتها داشته باشند.
ایران در همه جا!
«شبکههای جام جم هم در طول ۱۸ سالی که از شکلگیریشان میگذرد توانستند مخاطبان ایرانی خارج از کشور را اغنا کنند. شاید امروز چیزی نزدیک به ۵ میلیون ایرانی در قسمتهای مختلف جهان داریم و لازم بود رسانهای داشته باشند که هم از اخبار و رویدادهای ایران با خبر شوند و هم آخرین وضعیت کشور از معیشت مردم گرفته تا اوضاع و احوال زندگی را بدانند. به نظرم این شبکهها توانستند تا حدودی جلوی گسست فرهنگی بین ایرانیان داخل و خارج را بگیرد. اینها توضیحاتی است که رجبی درباره توسعه شبکههای فارسی زبان برونمرزی در میان فارسیزبانان دنیا میدهد. علاوه بر شبکههای فارسی زبان برای ایرانیان خارج از کشور و همینطور فارسی زبانان کشورهای دیگر، شبکههایی با زبان عربی و انگلیسی و اسپانیولی و زبانهای دیگر هم راهاندازی شدهاند: «شبکه اسپانیولی ما خیلی موثر بود؛ چون ۸۰۰ میلیون اسپانیولی زبان در اروپا و خصوصا در آمریکای مرکزی و آمریکای جنوبی داریم.
بهبود کیفی بهتر از بهبود کمی
ایران که زمانی تنها 2 شبکه تلویزیونی داشت، امروز با 25 شبکه سراسری و برونمرزی پیشرفت چشمگیری در زمینه شبکههای تلویزیونی داشته است. تنها در دو سال گذشته، 8 شبکه به مجموعه شبکههای صدا و سیما اضافه شد. شبکههایی که از معرفی کالای مورد نیازمردم گرفته تا فیلم و سریال و اخبار، همه برنامهای را به مردم عرضه میکنند. اما آیا ما هنوز ظرفیت افزایش کیفی این شبکهها را داریم؟ رجبی معمار در پاسخ به این سوال میگوید: «در مورد ایرانیهای خارج از کشور به نظرم باید همین شبکههای موجود را تقویت کنیم و افزایش شبکههای دیگر شاید چندان ضرورت نداشته باشد. شاید بهتر باشد روی رساندن امواج شبکههای مختلفی مثل آی فیلم و نمایش و تماشا کار کنیم تا بتوانند ایرانیان خارج از کشور بیشتری به این شبکهها دسترسی داشته باشند. این شبکههای داخلی موجود غالبا روی ماهواره هستند. اگر بتوانیم امکاناتی فراهم کنیم که روی نیمکره غربی و شرقی را با هم پوشش دهند، ایرانیهای همه جا میتوانند از این شبکهها استفاده کنند. من تصورم این است که اگر ظرفیت و مقدوراتی که وجود دارد بیشتر روی شبکههای جام جم و در رادیو روی شبکه آشنا قرار دهیم، برد بیشتری کردهایم. به نظر من حداقل در مورد شبکههای فارسی زبان مان برای ایرانیان خارج از کشور توسعه کمی خیلی ضرورت ندارد و ما باید توسعه کیفی به آنها بدهیم. سیگنال رسانی را باید تقویت کنیم. ما باید بتوانیم فرستندهها و ماهوارههای مطمئنی داشته باشیم که در معرض حذف از روی ماهوارههای کشورهای دیگر قرار نگیریم.
مدیران آینده باید پویاتر باشند
اما مشکل اینجاست که با تمام این پیشرفتها اگر تامین بودجه کافی نشود، ادامه راه این شبکهها با مشکل مواجه خواهد شد. طبق آمارهای منتشر شده، دولت موظف شده بود ماهیانه ۱۴ میلیارد تومان به صدا و سیما پرداخت کند. دولت ماه اول پس از این ابلاغ رسمی ۷ میلیارد تومان و در ماه بعدی تنها ۳ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان به صدا و سیما پرداخت کرد. در قانون بودجه سال ۹۱قید شده بود ۷۲ میلیارد تومان بودجه ویژه هم برای تحقق هدفهای استراتژیک مانند توجه به سال «تولید ملی و حمایت از سرمایه ایرانی باید پرداخت شود ولی اطلاعات تکمیلی نشان میدهد تا ماه دهم سال ۹۱ هنوز این بودجه پرداخت نشده بود.
با توجه به این کمبود بودجه به نظر میرسد صداو سیما با مشکل روبه رو شود اما رجبی معمار میگوید با تصمیمات مدیران کلان در دوره بعد امیدواریم چنین اتفاقی نیفتد: «ما خیلی امیدوار هستیم که با برنامهریزیهایی که در سطح مسئولین کلان کشور صورت گرفته و انشاءالله تحولات جدی که در عرصه سیاسی خواهیم داشت شاهد یک حماسه اقتصادی هم باشیم. به نظر من سهم بخش فرهنگ در بودجه کشور خوب ادا نشده. مخصوصا فرهنگ رسانه ملی. رسانه ملی سهم کلیدی در فرهنگ جامعه دارد، این اصلا شعار نیست. همه میدانند تاثیری که رسانه در نقل و انتقال اطلاعات و اخبار و گزارشها و به روز کردن آگاهیهای مردم دارد چه اندازه است. این در اولویت اول قرار دارد که دولت حاضر هم در این زمینه صحبت زیاد کرده ولی ما با مشکلاتی روبهرو بودیم مخصوصا در سال قبل. البته بخشی از اینها طبیعی است که ناشی از مشکلات عمومی است ولی به هر حال در اولویتبندیها، رسانه جایگاه حیاتی دارد.
منبع: تهران امروز
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
