آب هم می‌تواند مشکل‌زا باشد!

آب آشامیدنی با مواد معدنی بالا برای سلامت زیان‌آور است.

یکی از موادی که می‌تواند برای بدن مضر باشد، کلر است که برای ضدعفونی کردن به آب آشامیدنی اضافه می‌شود. تحقیقات نشان داده که کلر می‌تواند با مواد ارگانیک طبیعی مانند میوه‌ها، سبزیجات، محصولات سویا و چای که حاوی مواد مغزی فیتوشیمیایی هستند، ترکیبات خطرناک و سرطانزایی ایجاد کند. همچنین این مساله در مورد ویتامین‌ها، مکمل‌ها و برخی داروها نیز صدق می‌کند. این ترکیبات خطرناک که موسوم به MX و THMS (تری هالومتان‌ها) هستند، می‌توانند به غده تیروئید آسیب برسانند و باعث ایجاد تومورهای سرطانی شوند. همچنین کلر می‌تواند به سیستم ایمنی و هورمونی نیز آسیب برساند و باعث ایجاد نقص‌های مادرزادی شود. ضمن این که بسیاری از میکروب‌ها توسط کلر از بین نمی‌روند. وجود آرسنیک در آب آشامیدنی نیز می‌تواند باعث تولد نوزادان کم‌وزن، سقط خودبه‌خود جنین و مشکلات دیگر شود.

همچنین نیترات با نقص‌های مجرای عصبی مرتبط است و می‌تواند باعث سیانوزیس یا کاهش ظرفیت حمل اکسیژن خون شود که برای نوزادان زیر 6 ماه بسیار خطرناک است. سرب نیز با جدا شدن از لوله‌های انتقال و ورود به آب آشامیدنی، بسرعت جذب بدن می‌شود و می‌تواند منجر به مسمومیت شود.

فلوراید نیز از جمله فرآورده‌های جانبی آلومینیوم است که می‌تواند موجب آلزایمر شود. تحقیقات نشان داده است فلوراید زیاد در خمیردندان‌ها و آب آشامیدنی می‌تواند باعث آسیب‌دیدگی سیستم‌های اسکلتی ماهیچه‌ای و عصبی شده و در نتیجه به محدودیت حرکتی، پوکی استخوان و مشکلات عصبی منجر شود. امروزه بهترین روش برای حذف یا کاهش کلر و فلوراید آب، استفاده از فیلتر اسمزی معکوس شناخته شده است. سایر ترکیبات آلی مانند دی‌اکسین نیز اثرات سویی بر رشد جنین دارد. گفتنی است مقادیر زیاد مواد معدنی در آب آشامیدنی می‌تواند بروز بیماری‌های تنفسی حاد و مزمن مانند کلوسیستوپاتی، نفروپاتی، بیمار‌ی‌های معده‌ای روده‌ای و پوسیدگی‌های دندانی را افزایش دهد و نیز اثرات نامطلوبی بر محتویات فیزیکوشیمیایی و بیوشیمیایی ادرار بگذارد و با دفع مواد کریستال شکل و شاخص‌های تجزیه غشای سلولی همراه باشد.

در مورد استفاده از آب مقطر به عنوان آب آشامیدنی، باید گفت، از آنجا که آب مقطر عاری از مواد معدنی محلول است به طور فعال، خاصیت جذب مواد سمی و از بین بردن آنها را دارد. به همین علت نوشیدن آن به صورت چند هفته یک بار، برای بدن مفید است. اما مصرف روزانه این نوع آب به دلیل از دست دادن سریع الکترولیت‌ها (سدیم، پتاسیم و کلراید) و مواد معدنی مانند منیزیم خطرناک است، زیرا کمبود این عناصر می‌تواند باعث بی‌نظمی در ضربان قلب و فشارخون بالا شود. پخت غذاها با آب مقطر، مواد معدنی را از آنها خارج می‌کند و ارزش مواد مغذی را پایین می‌آورد.

همچنین آب مقطر، بسرعت دی‌اکسیدکربن را از هوا جذب می‌کند و باعث اسیدی شدن آب می‌شود. بسیاری از فلزات نیز می‌توانند در آب مقطر حل شوند. نوشیدنی‌های گازدار و سایر نوشیدنی‌هایی که از آب مقطر ساخته شده‌اند (با شکر یا بدون شکر)، مقادیر زیادی از کلسیم، منیزیم و مواد معدنی نادر را وارد ادرار می‌کنند. این در حالی است که کاهش مواد معدنی، خطر افزایش پوکی استخوان، آرتریت، کم‌کاری تیروئید، بیماری‌های قلبی ـ عروقی و فشارخون بالا و تعداد زیادی از بیماری‌های جدی را در نوزادان نارس به همراه دارد. بسیاری از متخصصان معتقدند انواع بیماری‌ها در نتیجه تجمع مواد زائد اسیدی در بدن ایجاد می‌شوند. در واقع آب ایده‌آل برای بدن باید اندکی قلیایی باشد و موادی مانند کلسیم و منیزیم داشته باشد.

آب تصفیه شده از طریق اسمز معکوس، همراه با مواد معدنی اضافه شده، به PH خنثی نزدیک بوده و در نتیجه برای مصرف مداوم، قابل قبول است. آب تصفیه شده با یک فیلتر جامد ذغالی، کمی قلیایی است که با ازوناسیون این آب برای نوشیدن روزانه کاملا ایده‌آل می‌شود. رابطه معناداری میان طول عمر و مصرف مرتب آب‌های سخت (دارای کلسیم و منیزیم) وجود دارد در حالی که احتمال خطر بیماری و مرگ زودرس، با نوشیدن مرتب آب مقطر افزایش می‌یابد.

از خطرات دیگری که آب‌های آشامیدنی را تهدید می‌کند، انواع آلودگی‌های میکروبی است. به عنوان مثال، وجود باکتری کلی فرم که به طور طبیعی در روده انسان و سایر حیوانات دیده می‌شود، در آب آشامیدنی، نشان‌دهنده ورود آلودگی از یک منبع آب سطحی مانند هرزآب‌های مزرعه‌ای است. همچنین لژیونلا باکتری‌ای است که در آب راکد با دمای 30 و 40 درجه، رشد می‌کند. این باکتری می‌تواند با تبخیر آب و استنشاق وارد بدن شود و نوعی آنفلوآنزا به نام تب پانتیاک را ایجاد کند و نیز باعث بیماری خطرناک‌تر و مرگباری به نام لژیونلوزیس شود. کپک‌ها و ویروس‌ها نیز می‌توانند آب آشامیدنی را به خطر بیندازند. سایر میکروارگانیسم‌ها مانند ژیاردیا باعث علائم گوارشی می‌شوند و کریپتوسپوریدیوم انگلی نیز بیماری شبه‌وبا را ایجاد می‌کند و باعث اسهال، استفراغ، دردهای شکمی و تب می‌شود.

دسته‌ای دیگر از مشکلات مربوط به آب آشامیدنی، به کمیت و نحوه مصرف آن بازمی‌گردد. نوشیدن بیش از اندازه آب می‌تواند منجر به اختلال کشنده‌ای در عملکرد مغز موسوم به مسمومیت آبی شود که در نتیجه به هم خوردن تعادل طبیعی الکترولیت‌ها در بدن اتفاق می‌افتد. این وضعیت اغلب در مسابقاتی مانند بوکس و کشتی که مدت زیادی به طول می‌انجامد، دیده می‌شود.

لازم به ذکر است که نوشیدن حداقل یک تا 2 لیتر آب در روز (بسته به توده بدن) همچنان توصیه می‌شود و مسمومیت آبی در مقادیر بالاتر از آن رخ می‌دهد. دونده‌های دوی ماراتون نیز چنانچه در حین دویدن، آب زیادی بنوشند، مستعد ابتلا به این مسمومیت می‌شوند.

با کاهش غلظت سدیم، دوندگان پس از مدتی دچار سرگیجه می‌شوند و از حال می‌روند. به طور کلی کار کردن در هوای بسیار گرم و مرطوب و عرق کردن زیاد که متعاقب آن آب زیادی نوشیده می‌شود و نیز مصرف داروهایی مانند MDMA (قرص‌های اکستازی) (به دلیل فعالیت و فشار زیادی که وارد می‌کنند) نوشیدن زیاد آب و به هم خوردن تعادل الکترولیت‌ها می‌تواند به مسمومیت آبی منجر شود. گفتنی است قرص‌های اکستازی سطح هورمون آنتی‌دیورتیک (ADH) را افزایش می‌دهند و باعث دفع بیشتر آب از طریق ادرار و ایجاد تشنگی می‌شوند.

به طور کلی، نوشیدن آب بیش از حد نیاز، به دو دلیل باعث فشار زیاد بر بدن می‌شود، نخست آن که حجم خون افزایش می‌یابد و فشار زیادی بر قلب و رگ‌های خونی وارد می‌شود و دیگر این که، کلیه‌ها برای تصفیه آب اضافی از سیستم گردش خون، باید بیش از حد کار کنند، در نتیجه گلومرول‌ها (بسترهای مویین کلیوی) در اثر تجمع زیاد آب، آسیب می‌بینند. وجود این فشار اضافی بر سیستم گردش خون و کلیه‌ها یک فرآیند نامحسوس است و می‌تواند در درازمدت به سلامتی آسیب برساند. چراکه با رقیق شدن خون، به منظور حفظ تعادل الکترولیت‌ها بین خون و سلول‌ها، آب از خون به درون سلول‌ها تراوش می‌کند و باعث تورم سلول‌ها می‌شود. اگر این تورم در مغز رخ دهد، باعث افزایش فشار در داخل جمجمه می‌شود که با علائمی از سردرد خفیف تا اختلال در تنفس همراه است. مساله دیگر نوشیدن آب سرد بعد از غذا است که به عقیده برخی از متخصصان، می‌تواند باعث مشکلاتی برای دستگاه گوارش و سیستم ایمنی، سندروم روده تحریک‌پذیر (ایجاد اسهال یا یبوست)، افزایش ضربان قلب و حتی سرطان شود.

فروغ فلاح‌زاده