در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
کلاویخو، سفیر پادشاه اسپانیا که در قرن هشتم هجری سفری به ایران داشت از ورامین دیدن کرده و در کتاب خود درباره این شهر مینویسد: «ورامین شهر بزرگی است که قسمت اعظمش خالی از سکنه شده، این شهر بسیار پهناور است، برگرداگرد آن هیچ دیواری نیست. این شهر در محوطهای واقع است، اینجا مقر آن بزرگ تاتار یعنی داماد تیمور بود. در قرنهای 5 و 6 هجری، ورامین آبادترین دوران حیات خود را میگذرانده....»
شهرستان ورامین از نظر بناهای تاریخی و قدیمی بسیار غنی است و در صورت مهیا شدن بسترهای لازم و امکانات گردشگری میتواند پذیرای گردشگران و بازدیدکنندگان بسیاری باشد. از جمله آثار مهم تاریخی آن هم میتوان به قلعه ایرج (وارنای چهارگوش)، مسجد جامع ورامین، نارین قلعه، قصر بهرام، کاروانسرای عین الرشید، میدان کهنه گل، برج علاءالدوله، آب انبار علیآباد، آب انبار حصارگلی، یخچال حصار کوچک، یخچال علیآباد، پل باقرآباد، کاروانسرای دیرگچین و... اشاره کرد. این شهرستان با توجه به موقعیت جغرافیایی خود که در نزدیکی پایتخت قرار دارد از امکان دسترسی و جادههای مناسبی هم برخوردار است و از سوی دیگر نزدیکی آن به کویر مرکزی ایران از نظر جغرافیای طبیعی ویژگیهای منحصربهفردی را برای این شهرستان فراهم کرده است.
شهرستان ورامین از نظر گردشگری مذهبی نیز دارای پتانسیل بالایی بوده و گواه این موضوع وجود مرقد امامزادگان بسیاری در این شهر است که برخی از آنها عبارتند از: امامزاده جعفر بن موسی کاظم، امامزاده علی، امامزاده یحیی، امامزاده عبدالله، امامزاده زید، امامزاده هادی، امامزاده طاهر و مطهر خیرآباد، امامزاده شاه حسین و...
از مهمترین و با ارزشترین صنایع دستی مردم ورامین هم قالیها و فرشهایی است که توسط اهالی ورامین و اطراف آن بافته میشود. بهطور معمول این قالیها و فرشها در طرحهای هندسی تکرار شونده، دارای رنگهای قهوهای و قرمز تیره روی زمینه خاکی یا آبی تیره هستند.
در جریان سفری که برای بازدید از شهرستان ورامین و آثار تاریخی آن رفتم، مشاهده کردم ورامین با همه زیباییها و آثار بینظیرش از جمله مناطقی است که کمتر مورد توجه قرار گرفته و در صورت معرفی مناسب میتواند پذیرای گردشگران بسیاری باشد.
مسجد جامع ورامین
این بنا در خیابان شهید بهشتی شهرستان ورامین واقع شده است. ایوان ورودی مسجد بسیار مرتفع و وسیع است. شبستان غربی هم بازسازی شده است. در داخل طاق نماهای مسجد به خط کوفی عبارت «علی ولی الله» تکرار شده است و در بالای این طاق نماها یک قاب گچی در هر طرف که شامل کتیبه گچبری شده به خط ثلث است، دیده میشود. متن این کتیبهها شامل توضیح مرمت بنا در دوره شاهرخ تیموری است. در زیر گنبد مسجد هم با آجر و گچ کلمات: «الحمدلله، الله و محمد» نوشته شده است. در کاسه داخلی راس گنبد یک شمسه همراه با نقوش ستاره پنج پر به رنگهای سبز، سفید، اخرایی و خردلی دیده میشود. نمای بیرونی گنبد هم آجری و به صورت پلکانی است. سیاحانی مانند مادام دیولافوا که در دوره قاجاریه به ایران سفر کرده اند و این بنا را دیدهاند، در طرحها و نوشتههای خود آن را به صورت ساختمان مخروبهای وصف میکنند.
برج علاءالدوله
این بنا در میدان امام ورامین قرار دارد. ورودی آن از ضلع شمالی است و اطراف آن را با سنگ فرش و آجر فرش پوشانده شده است و در فضای داخلی آن توسط اداره ارشاد ورامین گالری انجمن هنرهای تجسمی تاسیس شده است.
گنبد این بنا مخروطی شکل است و یک ایوان ورودی در ضلع جنوبی و یک ایوان ورودی نیز در ضلع شمال غربی دارد. بنا بتازگی مرمت شده و در وضعیت خوبی به سر میبرد. در ضلع جنوبی کف بنا دریچهای به سمت یک سرداب میرود. در سفرنامه دیولافوا در قرن نوزدهم میلادی، دورنمایی از برج و شهر به تصویر کشیده شده است. دمورگان در کتاب خاطرات هیات علمی فرانسه در ایران، طرحی از برج علاءالدوله و فضای اطراف آن ارائه کرده است.
دونالد ویلبر در تاریخ می1939 از بنا بازدید کرده و در مورد آن مینویسد:« این ساختمان در سال 1289 میلادی (688 ه. ق ) بنا شده است. تزئین این مقبره از لحاظ تنظیم جزئیات در محل معین و تناسب آن با خود برج و ظرافت کار، بر عملیات دوره گذشته برتری دارد و استفاده از تزئین لعابدار را قبل از کاشیکاری، در اوج تکامل خود نشان میدهد.
قلعه حصار سرخ
در این منطقه، 3 قلعه نزدیک به هم به نامهای حصار سرخ یک، دو و سه داریم. قلعه شماره یک در غرب روستای حصار سرخ ورامین و حدود یک کیلومتری روستای علیآباد در 15 کیلومتری جنوب شرقی ورامین قرار دارد. در حال حاضر این قلعه به صورت تلی از خاک و سازههای نیمه ویران است. روی تپه آثار فراوانی از سفالهای لعابدار فیروزهای با نقوش سیاه و سفالهای ساده به رنگ نخودی و قرمز یافت شده است. دورتادور قلعه را زمینهای کشاورزی فراگرفته و به دلیل آبیاری آنها، پی بنا آسیب کلی دیده و بخشی از آن فروریخته است.
قلعه شماره 2 در جنوب شرقی روستای حصارسرخ قرار دارد.
بخش اعظم قلعه از بین رفته ولی در بخشهایی از اضلاع شرقی، غربی و شمالی آثار معماری مشهود است. مصالح عمده ساخت قلعه خشت خام است.
قلعه شماره 3 نیز در جنوب شرقی روستا و نزدیک قلعه دوم قرار دارد. قلعه تجره در جنوب روستای تجره واقع در شمال شرقی بخش جواد آباد ورامین، قلعه ایجدانک در 4کیلومتری جنوب شهر ورامین و قلعه آب باریک از دیگر دیدنیهای ورامین هستند.
امامزاده یوسف رضا
این بنا در فاصله 7 کیلومتری شمال ورامین در روستای قشلاق یوسف رضا و داخل قبرستان روستا واقع شده است.
بنا شامل یک اتاق ورودی و گنبد خانه است. گنبد بنا مخروطی و هشت وجهی بوده و 4 نورگیر در چهار جهت اصلی گنبد تعبیه شده است. ضریح بقعه، چوبی، مشبک و روباز است که در زیر گنبد قرار دارد. در چهار جهت اصلی آن چهار ورودی با طاق جناقی وجود دارد که گوری در میانه آن قرار گرفته است.
امامزاده یحیی
این بنا در خیابان شهید بهشتی، محله کهنه گل شهر ورامین و در کنار گورستانی قدیمی قرار دارد.
ایوان ورودی بنا در سمت شمال قرار دارد و پهن و کوتاه است که بتازگی مرمت شده؛ ایوان جنوبی نیز از نظر فرم مانند ایوان شمالی است و ساقه گنبد هشت ضلعی است. در هر ضلع ساقه گنبد یک نورگیر دیده میشود.
داخل بنا گچبریهای بسیار زیبایی انجام گرفته است. از کف بنا به ارتفاع 5/1 متر کاشیهای زرین فام بسیار زیبایی به رنگ لاجوردی و شیری با نقوش اسلیمی و گل و گیاه نصب شده است و در بالای آن یک ردیف کتیبه گچبری شده بنا را دور میزند و به تناسب موقعیتها مانند وجود محل محراب و در ورودی، ارتفاع میگیرد. متاسفانه محراب این امامزاده در دوران قاجار از ایران خارج شده و به فروش رفته است. سبک معماری امامزاده یحیی شباهت زیادی به مسجد جامع ورامین و برج علاءالدوله دارد.
کاروانسرای عین الرشید و قصر بهرام
اگر شما هم از علاقهمندان تورهای گردشگری کویر و داشتن تجربهای متفاوت و فراموش نشدنی هستید، به شما توصیه میکنم حتما از کاروانسرای عینالرشید و قصر بهرام که کنار آن قرار دارد، دیدن کنید. کاروانسرای عین الرشید به فاصله 79 کیلومتری ورامین و داخل کویر و در 2 کیلومتری غرب کاروانسرای شاه عباسی قصربهرام واقع شده است. بنا از آجر و دارای پی از لاشه سنگ است. دورتا دور حیاط مرکزی را حجرههایی برای اقامت مسافران ساختهاند. به دلیل موقعیت خاص بنا در میان بیابان، ساختمان و معماری آن بی شباهت به قلعه نیست. دیوارههای بنا شامل شش برج و باروهای میان آن است. از این شش برج، دو برج در ضلع غربی مرمت نشده و به همان شکل اولیه باقی ماندهاند.
شکیبا خندان
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
معاون وزیر بهداشت: