ثروتی که برای کتاب هزینه شد

این ساختمان و کتابخانه موقوفه حاج‌حسین‌آقای ملک است. آن مرحوم که بازرگانی موفق بود، در زمان زندگی‌اش تمهیداتی را چید تا سود وقفیاتش که زیر نظر آستان قدس رضوی اداره می‌گردد، خرج فعالیت‌ها و اقدامات این کتابخانه و موزه شود. پس هیچ بودجه دولتی به این مرکز وارد نمی‌شود و حتی پرداخت حقوق کارمندان این مرکز از محل سود موقوفات آقای ملک است. البته آستان قدس فقط به نگهداری کتابخانه و موزه ملک نپرداخته، بلکه با سودهای حاصل از موقوفات به توسعه و ارتقای آنها نیز کمر همت بسته است. در واقع اینجا پولی که آن مرحوم از راه تجارت کسب کرده بود، برای کتاب هزینه می‌شود.

اینجا یکی از مراکز مهم نگهداری نسخ خطی در ایران است، زیرا از 19 هزار عنوان کتاب خطی و 5000 عنوان کتاب چاپ‌سنگی و سربی نگهداری می‌کند. علاوه بر کتابخانه و موزه ملک، مهم‌ترین مراکز نگهداری نسخ خطی کشور ما عبارتند از کتابخانه مجلس، آستان قدس رضوی، کتابخانه ملی، کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی و کتابخانه دانشگاه تهران. البته کتابخانه ملک حدود 80 هزار عنوان کتاب امروزی نیز دارد.

برای انجام چنین کارهایی ما به فراهم‌سازی زیرساخت‌ها نیاز داریم. مثلا اعلام آمادگی همکاری با ناشران و جلب اعتماد آنان بسیار زمانبر است. ما در سال 88 فقط 5 مجلد توانستیم به چاپ برسانیم. البته با جلب اعتماد ناشرین این آمار به 30 جلد کتاب رسید و حتما رو به رشد خواهد بود.

یکی از دلایلش محدودیت تردد به این مرکز است. بخش عمده خیابان ملل متحد در اختیار وزارت خارجه است. وزارت خارجه به دلیل فعالیت‌های دیپلماتیک این محوطه را محصور کرده است. به همین جهت مخاطب به صورت آزادانه در این محل اجازه تردد ندارد. مثلا هر بار که وزیر محترم در اینجا سخنرانی یا جلسه دارد، درهای ورودی این محدوده بسته می‌شود. مخاطب نیز پشت در بسته می‌ماند. ما چطور انتظار حضور مخاطبان زیاد را در اینجا داشته باشیم، وقتی که حتی خودمان هم نمی‌دانیم در چه روزی و چه ساعتی سردرباغ ملی و دیگر ورودی‌ها به خیابان ملل متحد باز است و در چه زمانی بسته است.

در طرح‌های قدیم قرار بود محوطه باغ ملی با توجه به وجود موزه سکه بانک سپه، موزه پست، موزه عبرت، ساختمان قدیمی کتابخانه ملی ایران، موزه ملی ایران، موزه گمرک، موزه آبگینه، قدیمی‌ترین ساختمان ثبت احوال، محوطه باغ ملی، بیمارستان ابن‌سینا (اولین و قدیمی‌ترین بیمارستان پایتخت) به قلب تاریخی فرهنگی پایتخت تبدیل شود و ساختمان‌های کاری وزارت خارجه به جای دیگری منتقل شود. در هر صورت امروز ما ناگزیریم تابع برنامه‌ها و مراسم وزارت خارجه باشیم.

این امکان وجود ندارد که در کتابخانه و موزه ملک به سمت دیگری باز شود. تنها راه این است که ورودی‌های این محل هیچ‌گاه بسته نشود. مگر مردم شهر تهران از مقابل ورودی‌های وزارت فرهنگ و ارشاد، وزارت بازرگانی و... عبور نمی‌کنند؟‌ اگر این نرده‌ها برداشته شود، مردم حتی از این محوطه ملی می‌توانند استفاده کنند. وزارتخانه‌ها از دارایی‌های کشور ماست و همه مردم ایران به این مراکز احترام می‌گذارند. مسوولان وزارت امور خارجه نیز نباید به مردم ما جور دیگری نگاه کنند.

امروز همت ما بر این است که با تمام تلاش برای کتابخانه و موزه بتوانیم امکانات مقدماتی، ولی پایه را فراهم کنیم. ما طرح اصلاح وضعیت معماری این مرکز را آغاز کرده‌ایم. مثلا مخازن این ساختمان را که در طبقات 6، 5، و 4 تعبیه شده بود، به طبقات زیرزمین منتقل کردیم. طبقات مخازن را نیز با وسایل پیشرفته تهویه مناسب، اطفای حریق، اعلام حریق، قفسه‌بندی استاندارد به‌روز کردیم. فاز یک این طرح تمام شده است. سالن مرمت و آزمایشگاه را نیز راه‌اندازی کرده‌ایم. در حالی که تا پیش از این، کتابخانه ملک فقط بخش صحافی داشت. آمفی‌تئاتری را هم در زیرزمین برای برگزاری جلسات و تحقق اهداف واقف ایجاد کرده‌ایم.