معجزه عشق در زندانی خشن

بله. چون بعد از 3 سال که از ساخت فیلم سربازان اعدام می‌گذرد این فیلم چند روز قبل از تلویزیون پخش شد. این فیلم را ما سال 87 ساخته بودیم، اما بنا به شرایط 14 خرداد امسال پخش شد.

به نظر من همه ما باید به یک درد مشترک از فضای سیاسی برسیم. باید نگرانی‌ها را برطرف کنیم و واقع‌بینانه به مسائل کشور نگاه کنیم، چون همه ما کشورمان را دوست داریم و نسبت به مسائل سیاسی آن حساس هستیم. من بر این باورم که باید به تاریخ واقعی کشورمان نگاهی دقیق و درست داشته باشیم و از حوادث گذشته بسادگی نگذریم و به پیچیدگی‌های آن‌ دوران توجه کنیم. تاریخ عبرت است و باید این عبرت را به مردم نشان داد. فیلم سربازان اعدام را 6 ماه قبل از حوادث خرداد 88 ساختیم، اما این اتفاقات باعث شد پخش فیلم به تعویق بیفتد ولی من همیشه گفته‌ام که نباید جلوی پخش فیلمی مانند سربازان اعدام را گرفت، بلکه ما باید تلاش کنیم رفتارمان مانند گذشتگان نشود. راهنمای ما باید امام راحل باشد؛ امامی که به مردم احترام بسیار می‌گذاشتند و مردم را ولی‌نعمت خود می‌دانستند. بنابراین اگر امام الگوی ماست باید مراقب انقلابمان باشیم.

در زمان ساخت این فیلم وقایع امروز اصلا برایم مهم نبود، چون بر این باورم که بسیاری از اتفاقات دوره پهلوی که می‌تواند عبرت‌آمیز باشد برای مردم توضیح داده نشده و مردم از آنها اطلاع زیادی ندارند. مثلا مفهوم دموکراسی در زمان پهلوی برای مردم تعریف نشده است. در سربازان اعدام، دموکراسی شاهنشاهی را برای مردم باز می‌کنیم...

بله. ما در این فیلم تفکر شاهنشاهی و ابعاد آن را به چالش کشیدیم نه فقط یک زندان را. اگر مردم با این فیلم همذات‌پنداری می‌کنند به این دلیل است که برخی از مسائل امروز کشور ما کم‌کم دارد به دوران گذشته نزدیک می‌شود، مثلا اشرافی‌گری دارد به آن سمت می‌رود، بنابراین باید همه مراقب باشند تا اختلاف طبقاتی شبیه دوره شاهنشاهی نشود و خیلی از مسائل دیگر که ما تلویحا در فیلم سربازان اعدام به آنها اشاره کردیم.

سلول‌های زندان ساخته شده و دکور است اما فضاهای بیرونی زندان را در یک دامداری متروکه در جنوب شهر فیلمبرداری کردیم. برف‌ها همه مصنوعی بودند چون ما فیلم را در گرما فیلمبرداری کردیم، زمانی که از برف و بوران خبری نبود.

از هر دو روش استفاده کردیم. در رنگ‌آمیزی دکور از رنگ‌های گرم پرهیز کردیم. بعد از تصویربرداری در زمان اتانولاژ (تصحیح رنگ) هم رنگ‌های گرم را از فیلم گرفتیم تا فضای سرد بیشتر القا شود.

وقتی تعداد شاخص‌هایی که فیلم را برجسته کرده‌اند، زیاد می‌شود دیگر نمی‌توان گفت همه اینها در سرصحنه و فی‌البداهه اتفاق افتاده است. ما از همان زمان نوشتن فیلمنامه همه اتفاقات، میزانسن‌ها، نوع دکور، نوع بازی‌ها و... را طراحی کردیم. در اصل فیلم را یک‌بار روی کاغذ و در ذهنم ساختم و بعد آن را مقابل دوربین اجرایی کردیم.

همه فیلم قبل از تدوین ساخته شد، تابع ریتم تند هستم. در فیلم شکارچی شنبه هم که فیلمی سیاسی است در دکوپاژ از ریتم تند استفاده کردم. در هر دوی این فیلم‌ها تعداد نماها زیاد است. از گرفتن نماهای طولانی پرهیز می‌کنم و از نماهای حرکتی زیاد استفاده می‌کنم. نماها را از زاویه‌های مختلف می‌گیرم. بنابراین تعدد زوایا، نماها و حرکت‌های دوربین چیزی نیست که روی میز مونتاژ قابل ساخت باشد. اگر فیلم روی میز مونتاژ هم به نتیجه قابل قبولی برسد باید ابتدا مواد مناسبی تهیه کرده باشی تا تدوینگر بتواند با استفاده از این مواد اولیه فیلم خوبی را مونتاژ و تدوین کند. البته همان طور که قبلا گفتم ما همه چیز را در فیلمنامه در نظر گرفته بودیم. ضمنا این نکته را هم بگویم فیلمی که پخش شد، تدوین نهایی نبود. متاسفانه تهیه‌کننده بدون هماهنگی با من نسخه‌ اولیه را برای پخش داد. در تدوین نهایی ریتم فیلم تندتر است و نماهایی وجود دارد که در نسخه پخش شده، وجود نداشت.

من نمی‌توانستم همه ابعاد قضایی و سیاسی دوره شاه را در یک فیلم روایت کنم. به همین دلیل تصمیم گرفتم در یک فضای محدودتر، برخی از عناصر را نمادگونه به تصویر بکشم. عناصری که در شخصیت‌های مختلف متبلور می‌شود و در مجموع یک شخصیت و یک زندان بزرگ را می‌سازند.

درباره انتخاب امیریل ارجمند این را بگویم که خیلی‌ها با انتخاب او مخالف بودند اما من معتقد بودم که او می‌تواند از پس نقش برآید و خوشبختانه او توانست این نقش را بخوبی بازی کند. درباره میرطاهر مظلومی هم همین ذهنیت وجود داشت اما دیدیم که او بخوبی توانست از پس نقشش برآید. همه بازیگران این فیلم نشان دادند که اگر شرایط مناسب برای آنها فراهم شود، می‌توانند بازیگران خوبی باشند. گوش‌کوب در این فیلم نماد نهاد و فطرت پاک انسانی است. کسی که هیکل بزرگی دارد اما قلبش کوچک است. این‌جور آدم‌ها بیشتر از آدم‌های لایه لایه و چند وجهی تاثیر می‌گیرند. گوش‌کوب نماینده یک پتانسیل پرانرژی است که اگر کسی پیدا شود و دکمه اصلی را فشار بدهد و روی فطرت اصلی آنها دست بگذارد، می‌تواند این قدرت را بالفعل کند. فروغ تصمیم ندارد گوش‌کوب را متحول کند اما شخصیت گوش‌کوب ذات عاشق‌گونه‌ای دارد که با ذات پاک فروغ ارتباط برقرار می‌کند. فروغ شخصیت پاکی است که وارد آن زندان مخوف شده است. بقیه زندانیان همه گروهکی هستند و به نوعی خودشان در دام گرفتارند اما فروغ به هیچ گروهی تعلق ندارد به همین دلیل می‌تواند روی گوش‌کوب تاثیر بگذارد. در اصل بی‌گناه‌ترین افراد زندان، گوش‌کوب و فروغ هستند.

من اصلا نمی‌خواستم سراسر فیلم خشن باشد اما هر کاری کردم، نتوانستم خشونت را از فضای زندان بگیرم. مطالعاتی که درباره زندان‌های سیاسی داشتم چه درباره بزرگان دنیای سیاست و چه آدم‌های معمولی که به سیاست گرایش پیدا کرده بودند و اسیر زندان شده بودند، هیچ‌کدام از این افراد خاطره خوبی از زندان نداشتند. شاید فقط به شرایط عادت می‌کردند اما خاطره خوبی از زندان نداشتند. در فیلم سربازان اعدام تنها چیزی که می‌توانست این تلخی را کمتر کند عشقی بود که در دل گوش‌کوب شکل گرفته بود و همین عشق به نظرم برای مخاطب عام خوشایند بود و او را جذب می‌کرد.