ماجرای تلخ یک خانواده بیمار

قربانی باید تحت نظر روانپزشک باشد

ماجرای مردی که قبل از ورود به اتاق و حبس طولانی مدتش، جوانی 26 ساله و به گفته خانواده‌اش پرخاشگر بود و بعد از نجاتش از حبس به فردی میانسال و خموده تبدیل شد، نیاز به بررسی‌های دقیق دارد تا رازهایش برملا شود.

ناصر قاسم‌زاد، مشاور معتقد است آنچه قربانی ماجرا بیش از هر چیز به آن احتیاج دارد، فوریت‌های روانپزشکی است. او توضیح می‌دهد: این فرد دوران پر تنش و سختی را پشت سر گذاشته است. 15 سال زمان کمی نیست، اگر قرار باشد این فرد 60 سال عمر کند یک چهارم عمر خود را در شرایطی اسفبار گذرانده است و قطعا اضطراب، پریشانی و فشار عصبی بالایی دارد.

پس باید تحت فوریت‌های روانپزشکی قرار گیرد و پزشک معالج ببیند که به چه دارویی احتیاج دارد. بعد از درمان با دارو و بهبود وضعیتش از نظر بازگشت به آرامش و کم شدن استرس، باید به فکر خدمات روان درمانی و مددکاری بود.

او با تاکید بر این‌که برای بهبود این فرد یک تیم کامل روانشناختی لازم است، ادامه می‌دهد: 15 سال زمان کمی نیست. این فرد آسیب زیادی دیده است و باید تحت درمان‌های طولانی مدت قرار گیرد. 15 ماه حداقل زمان مورد نیاز برای درمان این فرد است.

وی اعضای خانواده قربانی را هم بیمار می‌داند و توضیح می‌دهد: کسی که این کار را کرده (فردی را مورد حبس 15 ساله در چنین شرایطی قرار داده) بیمار است و در کنار بزهکار بودن، روانپریش هم هست.

این مساله باعث شده قربانی آسیب‌های شدیدی ببیند و احتمالا آسیب‌های روانی فرد را می‌توان در ظاهر او نیز دید. به محض این‌که درمان روان‌پزشکی تمام شد و اضطراب فرد کاهش پیدا کرد، کار روان‌درمانگر شروع می‌شود.

به گفته او، روان درمانگر یا روان شناس با خدمات مشاوره‌ای عمیق به فرد کمک می‌کند که بتواند با محیط سازگار شود، بر خشم خود غلبه کند و گذشته را به فراموشی بسپارد. قاسم‌زاد می‌گوید: این فرد بعد از درمان وارد محیط‌های جدیدی می‌شود، مانند گروه دوستان یا بازار کار. در این مرحله است که مددکار اجتماعی وارد کار می‌شود.

اما این فرد چقدر شانس دارد تا به زندگی عادی برگردد؟ این روان‌شناس پاسخ می‌دهد‌: عوامل بسیاری موثر هستند. مهم‌ترین عامل خانواده و آشنایانی است که این فرد قرار است به سوی آنها برگردد. این‌که اطرافیان چقدر حمایتش کنند، بسیار مهم است. تخصص گروه درمانی و توانایی آنها در درمان فرد نیز مهم است. میزان اراده خود فرد نیز تعیین‌کننده است.

قاسم‌زاد تاکید می‌کند: این‌که در کشور ما خدمات روان شناسی گران قیمت است و تحت بیمه درمانی نیز قرار نمی‌گیرد، می‌تواند آسیب‌زننده باشد. قشر کم‌درآمد نمی‌تواند از این خدمات بسیار مهم استفاده کند. شاید ماجراهای اینچنینی هشداری برای مسوولان باشد که کم کم خدمات روان شناسی را تحت پوشش بیمه‌های درمانی قرار دهند و دست کم تا زمان پیدا شدن یک راه حل، خدمات روان درمانی را با تخفیفات ویژه در اختیار بیمار قرار دهند.

حبس طولانی مدت در انتظار مجرمان

صفر خاکی قاضی داد گستری در گفتگویی کوتاه به پرسش های ما در باره این پرونده پاسخ داد .

در ماده 621 قانون مجازات اسلامی که در بخش آدم ربایی آمده است، به مخفی کردن افراد نیز اشاره و گفته شده اگر کسی آدم ربایی یا فردی را مخفی کند به حبس از 6 ماه تا 15 سال محکوم می‌شود.

نیازی به شاکی خصوصی نیست. اگر مسلم شود که این جرم اتفاق افتاده، مجازات نیز در پی خواهد آمد.

طبق قانون اگر مدت مخفی نگه داشتن کمتر از 5 روز باشد، قاضی می‌تواند تخفیف قائل شود اما اگر بیشتر از 5 روز باشد جزو جرایم جنایی آدم ربایی است و تا 15 سال حبس دارد.

در قوانین اگر آدم ربایی همراه با آزار و اذیت جسمی باشد، مثلا آثار جراحت روی بدن مشخص شود، متهم علاوه بر 15 سال حبس به حبس تا 2 سال و پرداخت دیه نیز محکوم می‌شود.

اما اگر خسارات وارده روحی باشد، منوط به نظر پزشکی قانونی برخورد می‌شود و همان مجازات تعیین می‌شود. البته قانون درباره جراحت‌های روانی صراحت ندارد. اما معمولا آسیب‌های روانی روی جسم نیز تاثیر دارند و رساندن آسیب روانی به قربانی نیز مجازاتی جداگانه دارد.

هر سه عضو این خانواده اختلالات روانی دارند

دلایل زیادی را می‌توان برای اتفاقی که افتاده برشمرد. از دلایل فرهنگی گرفته تا محدودیت‌های مالی اما مهم‌ترین مساله فرهنگ نادرست و عدم آموزش به خانواده‌هاست. این‌که پسری تا 26 سالگی پرخاشگر باشد، عادی نیست. بدیهی است که چنین فردی از نوعی اختلال روانی رنج می‌برد یا جامعه‌ستیز است یا پرخاشگر و یا افسرده است. حتی ممکن است اختلال دو قطبی داشته باشد. به این معنی که گاهی ناراحت و گاهی پر انرژی باشد. اما مشکلات این فرد به احتمال زیاد ریشه در کودکی او دارد.

با رفتاری که خانواده این فرد نسبت به او داشته‌اند، مشخص می‌شود که مشکلات فرد قربانی، ریشه خانوادگی دارد. کاری که خانواده با او کرده‌اند نوعی دیگر آزاری است که ریشه در خشم درونی این خانواده دارد. خود برادر و مادر اختلال عصبی، دگر آزاری و رفتاری پرخاشجویانه داشته‌اند. به بیان ساده‌تر از بیماری روانی رنج می‌برند که ناشی از مشکلات قبلی است. همه اعضای این خانواده باید تحت درمان روانشناختی قرار بگیرند.

اما گاهی دیده می‌شود که چنین رفتاری البته نه به این شدت از سوی خانواده‌های عادی نیز صورت می‌گیرد. در مورد این خانواده‌ها به جرات می‌توان گفت آموزش حرف اول را می‌زند. بعضی از این خانواده‌ها به جای حل مساله صورت مساله را پاک می‌کنند. به خیال خودشان می‌خواهند آبرویشان را حفظ کنند اما چون راهکاری پیش پای خود نمی‌بینند صورت مساله را پاک می‌کنند. مردم نمی‌دانند با فرد پرخاشگر چه کنند.

متولیان رفاه روانی و اجتماعی جامعه وظیفه دارند به خانواده‌ها آموزش بدهند که با فرزندان ناهنجار خود چه رفتاری داشته باشند. صدا و سیما، رسانه‌های گروهی، شهرداری، معاونت پیشگیری سازمان بهزیستی، سازمان ملی جوانان و ... باید به خانواده‌ها یاد بدهند چه رفتاری با فردی که اختلال روانی دارد، داشته باشند.

اما چطور باید از خدمات روان‌شناسی استفاده کرد؟ متاسفانه در جامعه ما از تخصص روان‌درمان‌ها استفاده نمی‌شود. بیشتر مشکلات روانی برای رفع شدن به زمان سپرده می‌شود حال این‌که گذر زمان می‌تواند مشکلات روانی را تشدید کند. باعث تاسف است که روان درمان‌ها در چارچوب گروه درمانی خانواده قرار نمی‌گیرند. در حالی که این موضوع بسیار مهم است. همان‌طور که پزشک خانواده وجود دارد، روانپزشک یا مشاور خانواده هم باید وجود داشته باشد.

سارا لقایی