تصور مصر بدون حسنی مبارک

اشرف نقیب یکی از اعضای حزب حاکم دموکراتیک ملی در این زمینه می‌گوید: چندین ماه تا انتخابات مانده و ما هنوز نمی‌دانیم چه کسی از طرف ما نامزد حضور در این انتخابات می‌شود؟ تنها چیزی که می‌دانیم این است که حزب دموکراتیک ملی از بین نمی‌رود و البته تغییر قریب‌الوقوعی در پیش است. احتمال وجود چنین تغییر و میراث به جای مانده از مبارک از جمله سوالاتی است که در ذهن بسیاری از مصریان وجود دارد.

سعدالدین ابراهیم، از مخالفان سیاسی دولت در روز تولد مبارک در سال 2006 در دانشگاه آمریکایی قاهره یک سخنرانی انتقادی ایراد کرد. وی سخنان خود را اینگونه شروع کرد: رامسس دوم طولانی‌ترین دوران حکومت در مصر را داشت. وی برای 67 سال کشور را اداره کرد و در آن زمان توانست مصر باستان را در مقابل لیبیایی‌ها تقویت کند. پس از او محمد علی بود که با 47 سال بیشترین دوران حکومت در تاریخ مصر مدرن را داشت. او نیز توانست در این مدت مصر را با مدرنیته آشنا کند. اما حالا از شما یک سوال دارم و آن این است که حسنی مبارک با نزدیک به 30 سال حکومت چه کاری انجام داده است؟ پس از این سوال بود که سالن کنفرانس در سکوت کامل فرو رفت. اما این تنها گوشه‌ای از انتقادات وارده به حکومت مبارک است و شاید با خروج او از عرصه سیاست این انتقادات روند شدیدتری به خود بگیرد.

حسام الحمالاوی یکی از روزنامه‌نگاران و منتقدان اصلی حکومت در این زمینه می‌گوید: تصور نمی‌کنم مبارک برای مصر قدم مثبتی برداشته باشد. بعدها از مبارک به عنوان فردی یاد می‌شود که قدرت بی‌سابقه‌ای به نیروهای نظامی دولتی داد تا بدینوسیله هزاران مصری را دستگیر یا شکنجه کنند. او با دریافت سالانه 5/1 میلیارد دلار از آمریکا تصویری از یک خدمتگزار مطیع نسبت به خود در ذهن مصری‌ها باقی خواهد گذاشت. او کسی بود که افراد مجرم و سابقه‌دار را از زندان‌ها آزاد کرد تا علیه قاضی‌های مستقل دست به شورش و آشوب بزنند. علاوه بر این مصریان فراموش نمی‌کنند که مبارک با سرمایه‌گذاری بر روی پروژه‌های بیهوده سرمایه ملتش را به آسانی هدر داد.

اما تمام مردم این‌گونه تصور نمی‌کنند و بسیاری از عوام مصر با دادن لقب «ابن الناس» به معنی فرزند مردم از او یاد می‌کنند. آنها از فردی سخن می‌گویند که در سال 1981 پس از قتل انور سادات، بدون انجام انتخابات به عنوان رئیس‌جمهور این کشور آفریقایی انتخاب شد. مردم عادی مصر به دلیل آن‌که وی در خانواده‌ای سطح پایین به دنیا آمده و رشد کرده، او را یکی از خودشان می‌دانند. احمد ابوخلیل که خود یک راننده تاکسی در یکی از مناطق فقیرنشین قاهره است، می‌گوید: نمی‌دانم چرا مردم مصر پیوسته می‌گویند مبارک رئیس‌جمهور خوبی نیست؟ او تمام تلاش خود را می‌کند تا همه چیز را در سطح پایینی نگه دارد و این همان چیزی است که مصر پس از جمال عبدالناصر و انور سادات به آن نیاز داشت. در کشوری که حداقل دستمزد 6 دلار است و این میزان از سال 1984 بدون تغییر باقی مانده، دریافت حقوق ماهیانه 80 دلاری برای افرادی همچون ابوخلیل امری بسیار رضایت‌بخش و خوشحال‌کننده است.

اما منتقدان دولت عقیده دارند نیازهای مصر تنها محدود به این موارد نمی‌شود. وائل عباس یکی از آنهاست که می‌گوید: از سقوط اتحاد جماهیر شوروی و فرو ریختن دیوار برلین تا تظاهرات میدان تیان‌آن‌من و فروپاشی رژیم‌های کمونیستی، مردم این کشورها نوعی استبداد و ستمگری را تجربه کرده‌اند اما نکته مهم این است که توانسته‌اند در آن زمان‌ها نیز چیزی برای خود بسازند.

اما مصر پس از رسیدن مبارک به مقام ریاست جمهوری آرام و بدون تغییر باقی مانده است. او با هدردادن زمان باعث شده تا مصریان نتوانند پتانیسل و نیروی دورنی خود را بشناسند. عباس اعتقاد دارد افزایش نارضایتی و مخالفت‌ها در خیابان‌های قاهره هیچ‌گاه به معنای رفتن به سمت یک انقلاب نیست چرا که این روند 28 سال است در مصر ادامه دارد و تقریبا 2 نسل از آنها تمامی این شرایط را تجربه کرده‌اند.

شادی حمید، قائم‌مقام مرکز بروکینگز در دوحه اعتقاد دارد که شکست‌های مبارک تنها محدود به سیاست‌های داخلی نمی‌شود. او می‌گوید: راهکارهای منطقه‌ای مبارک هیچ موفقیتی را به همراه نداشته است. مصر تحت‌الشعاع میانجیگری در خاورمیانه قرار گرفته است و همین امر باعث شده تا همانند کشور کوچکی چون قطر با او رفتار شود که این یک فاجعه برای دولت و ملت مصر به شمار می‌رود.

اما اشرف نقیب از اعضای حزب حاکم و رئیس یک اتاق فکر در زمینه سیاست اقتصاد جهانی با انتقادات وارده به مبارک کاملا مخالف است. وی اینگونه اظهار می‌دارد: او زمینه را برای تغییر آماده کرده است و مسوولیت را روی دوش جوانان و نسل‌های بعدی گذاشته تا این تغییر را انجام دهند. انتخابات آزاد در دوره او به وجود آمد؛ در زمان حکومت او می‌توان به وضوح، آزادی بیان را مشاهده کرد و با این شرایط است که همگی ما باید برای رسیدن به کشوری بهتر در کنار یکدیگر تلاش و فعالیت کنیم. در این کشور وزرا و مقاماتی را داریم که نسبت به لزوم اصلاحات سیاسی و اقتصادی آگاهی کاملی دارند و فضا برای نسل‌های بعدی آماده است تا نقشی فعال و موثر در اداره کشور داشته باشند . وی اعتقاد دارد که در یک کشور 80 میلیونی وجود احزاب و گروه‌های مخالف امری اجتناب‌ناپذیر است ولی تنها راه برای تغییر سیستم متحد شدن با یکدیگر و آنگاه ایجاد تغییر از درون ساختارهاست.

او می‌گوید: چگونه می‌توان بدون داشتن شناخت کامل نسبت به ساختارهای موجود، نتایج مثبت و موثری را در آینده ایجاد کرد؟ این ساختار تنها ابزار ما برای تغییر است پس باید از درون خود سیستم شروع به اصلاح و تغییر کنیم.