سونامی شرق در تلویزیون‌های جهان

هنوز هم بسیاری سریال‌های سال‌های دور از خانه، داستان زندگی و از سرزمین شمالی و جنگجویان کوهستان را به خاطر دارند.

اما پخش سریال‌های کره‌ای که از نظر ساختار و محتوا، نزدیکی بسیاری با سریال‌های ژاپنی دارد، یاد این سریال‌ها را در اذهان زنده کرد. شاید کمتر کسی استقبال از سریال جواهری در قصر را تا این حد پیش‌بینی می‌کرد. جواهری در قصر که در میان مردم به سریال یانگوم معروف شد، حدود یک سال روی آنتن شبکه 2 سیما بود و مخاطبان نیز با علاقه داستان این پزشک کره‌ای را دنبال کردند.

این استقبال موجب شد تا بار دیگر توجه به سریال‌های آسیای شرقی البته این بار از نوع کره‌ای آن افزایش پیدا کند. البته این استقبال جنبه جهانی داشت. آنچه رسانه‌های جهان از آن به عنوان «موج کره‌ای» نام می‌برند و تقریبا از دهه 90 آغاز شد، تلاش مسوولان این کشور برای صدور فرهنگ و آشنا کردن مردم جهان با آداب و رسوم کشورشان است که بخشی از آن در قالب ساخت سریال‌های کره‌ای انجام می‌شود.

کشور کره که تا چند سال گذشته، سابقه چندانی در ساخت آثار تصویری نداشت، اکنون به یکی از تولیدکنندگان مهم سریال‌های تلویزیونی در جهان تبدیل شده و شبکه‌های معروف جهانی نه‌تنها در آسیا بلکه در آمریکا و اروپا میزبان سریال‌های کره‌ای هستند.

شاید در این میان، بیشترین مقاومت را کشور‌های آسیای شرقی بخصوص ژاپن داشته باشند که بشدت با روند رو
به رشد موج کره‌ای مقابله می‌کنند.

کشور ویتنام با این روند مبارزه کرد و در صورتی که تعداد سریال‌های کره‌ای از سریال‌های ویتنامی فراتر می‌رفتند پخش آنها ممنوع می‌شد.

تایوان نیز همین محدودیت‌ها را تعیین کرد و چین حتی تا مرز ممنوعیت پخش هر نوع سریال کره‌ای پیش رفت.

ژاپنی‌ها در این زمینه تا حدی پیش رفتند که با چاپ کتاب‌های تنفر از موج کره‌ای به مقابله با سریال‌های کره‌ای بخصوص سریال‌های تاریخی پرداختند.

این در حالی است که در کشور آمریکا چند سالی است پای جشنواره‌های فرهنگی کره‌ای به این کشور باز شده است.

طی 10 سال گذشته، محصولات فرهنگی کره محبوبیت فوق‌‌العاده‌ای در آسیا به دست آورده‌اند. اکنون دیگر آمریکا نیست که بر فرهنگ کشور‌های آسیای شرقی حکومت دارد، آسیایی‌ها اکنون فرهنگی نزدیک‌تر به فرهنگ خود را انتخاب کرده‌اند. بیشتر آسیایی‌های در شرق این قاره کهن، فیلم‌های کره‌ای می‌بینند، به موسیقی کره‌ای گوش می‌دهند و سریال‌های کره‌ای را دنبال می‌کنند. آنها حتی به کره می‌روند تا از لوکیشن‌های سریال‌های محبوب خودشان دیدن کنند.

رشد محبوبیت محصولات فرهنگی کره در سال‌های اخیر ناگهانی، دور از انتظار و عجیب است. این رشد فرهنگی همان چیزی است که اکنون به آن موج کره‌ای می‌گویند.

موج کره‌ای این روزها به موضوع بحث‌برانگیزی تبدیل شده است. بسیاری از پژوهشگران و روزنامه‌نگاران در مقالات متعدد به آن پرداخته‌اند. مهم‌ترین نکته‌ای که در بسیاری از مقالات به آن توجه شده، این است که با وجود رشد جهانی شدن، هویت آسیایی‌ها همچنان قوی و با تاثیر عمیق مانده است.

البته همه این استقبال و تاثیر را نمی‌توان از ویژگی‌های فرهنگ و محصولات فرهنگی کره دانست. برخی کارشناسان معتقدند: به دلیل رشد کیفیت محصولات فرهنگی دیگر کشور‌های آسیای شرقی ازجمله محصولات فرهنگی ژاپن که از دهه 1990 به دلیل رکود اقتصادی کیفیت خود را از دست داده‌اند، محصولات کره‌ای جایگزین خوبی محسوب می شوند.

در میان کشور‌های آسیایی، تایوان بیشترین استقبال را از محصولات فرهنگی کره جنوبی داشته است. در اروپا نیز بسیاری از آسیایی‌های ساکن در این کشورها، مدام محصولات فرهنگی کره‌ای را می‌بینند.

موج کره‌ای به پدیده‌ای گفته می‌شود که با اوج استقبال از محصولات فرهنگی کره‌ای در کشور‌های جهان آغاز شد. این محصولات فرهنگی شامل سریال‌های داستانی، فیلم‌های سینمایی، بازی‌های رایانه‌ای، مد و موسیقی است. محبوبیت سریال‌های کره‌ای از سال 1997 با پخش سریال داستانی تلویزیونی «ستاره در قلب من است» آغاز شد. این سریال در چین،هنگ کنگ، تایوان و سایر کشور‌های آسیایی روی آنتن رفت.

شبکه تلویزیونی فونیکس تی‌وی که برنامه‌های آن در تمام آسیا قابل دریافت است، پخش این سریال را به عهده داشت.این سریال با استقبال فوق‌العاده‌ای همراه شد و بازیگر نقش سریال آن یائه ووک طرفداران بسیاری پیدا کرد.

بینندگان چینی سریال بیشتر جذب تصویر مدرنی بودند که در این سریال ارائه شده است. تصویر و آیتم‌هایی که در این سریال به نمایش گذاشته شده‌اند، ازجمله ساختمان‌های بلند و خودرو‌های جدید و زندگی در استاندارد‌های بالای زندگی تصویر متفاوت و جدیدی از زندگی مردم کره را نشان می‌داد. پیش از این، تصویری که آسیایی‌ها از مردم کره می‌دیدند، تصویری خشن و بی‌رحم و بدون نشانی از فرهنگ و انسانیت بود.با دیدن این تصاویر جدید، نگاه آسیایی‌ها از جمله مردم تایوان که بیشتر از همه تحت تاثیر آن قرار گرفته بودند تغییر کرد.به این ترتیب، کره‌ای‌ها با تصویری مدرن و متفاوت پا به عرصه رقابت فرهنگی گذاشتند.

سریال «ستاره در قلب من است» آغاز موفقیت‌های چشمگیر کره‌ای‌ها بود. پس از آن، پای سریال‌های خانوادگی و سوپ اپرا‌ها به کانال‌های تلویزیونی کشور‌های آسیایی باز شد.

اما این روند با رکود اقتصادی شدید در کشور‌های آسیایی همراه شد.این موضوع باعث شد تا تولیدات ارزانقیمت کره‌ای نسبت به تولیدات گرانقیمت ژاپنی، بازار بیشتری پیدا کنند.

سال 2000 قیمت سریال‌های داستانی کره‌ای یک چهارم قیمت سریال‌های ژاپنی و یک دهم قیمت سریال‌های تایوانی بود.

به این ترتیب، شرکت‌ها و شبکه‌های تلویزیونی به خرید محصولات فرهنگی کره‌ای رو آوردند و موج کره‌ای آغاز شد. ناگهان موسیقی کره‌ای نیز محبوبیت فوق العاده‌ای پیدا کرد و گروه‌های آهنگساز کره‌ای محبوبیت فوق‌العاده‌ای در سراسر آسیا به دست آوردند. به اعتقاد کارشناسان، علت عمده این امر این بود که موسیقی جدید کره تلفیقی از موسیقی پاپ غربی و موسیقی شرقی و کره‌ای بود.

سینمای کره نیز با پرداختی متفاوت بخشی از موج کره‌ای را تشکیل می‌داد. این فیلم‌ها متفاوت از روند هالیوودی در سینما بودند و کاملا با فرهنگ خاص مردم شرق آسیا ساخته شدند، به همین دلیل مورد استقبال زیادی قرار گرفتند.

فیلم شیری محصول 1999 را می‌توان شروع روند جدید سینمای کره دانست. این فیلم در ژاپن، هنگ‌کنگ و سنگاپور فروش فوق‌العاده‌ای داشت. فیلم شیری فیلمی با مضمون سیاسی بود که به موضوع اختلاف کره شمالی و کره جنوبی می‌پرداخت و به همین دلیل برای کشور‌های همسایه دیدنی بود. شخصیت‌های اصلی فیلم، یک افسر زن کره شمالی و افسر کره جنوبی بودند که به هم علاقه‌مند می‌شدند.

به این ترتیب، کره‌ای‌ها جای محصولات ژاپنی را که سال‌ها یکه‌تاز بازار آسیای شرقی بودند گرفتند.

اوایل دهه 2000 و پس از کم شدن آثار بحران اقتصادی دهه 1990، دولت کره جنوبی ابتکار جدیدی را آغاز کرد. آنها با سرمایه‌گذاری روی محصولات فرهنگی به این کالاها به عنوان جایگزینی برای محصول صادراتی پرسود نگاه کردند. رئیس‌جمهور وقت کره جنوبی «کیم دائی جانگ» که او را رئیس‌جمهور فرهنگی کره جنوبی می‌نامند، برای تبلیغ فرهنگ کره بودجه 5/148 میلیون‌دلاری را
تعیین کرد.

با وجود این پیشرفت‌ها این سوال به وجود می‌آید که چرا در میان کشور‌های آسیای شرقی، محصولات فرهنگی کره‌ای با چنین محبوبیتی روبه‌رو شدند؟ دلیل عمده‌ای که بیان می‌شود این است که محصولات فرهنگی کره جنوبی دارای ارزش‌ها و علایم فرهنگی هستند که بیشتر از محصولات ژاپنی و محصولات غربی مورد توجه قرار می‌گیرند .

ویژگی محصولات فرهنگی کره‌ای این است که از اصول فلسفه کنفسیوس سرچشمه می‌گیرند و شاخصه‌های بیشتری از زندگی مردم آسیای شرقی دارند. برخی نیز معتقدند که در سریال‌های کره جنوبی ارزش‌های خانوادگی آسیایی‌ها و رابطه سنتی زن و مرد بهتر از سایر محصولات آسیایی نشان داده می‌شود و این دقیقا همان چیزی بود که در تولیدات فرهنگی سایر کشور‌های آسیایی کمتر دیده می‌شد.دلیل دوم همان طور که پیش از این گفته شد، رکود اقتصادی و مجبور شدن کشورهای دیگر برای خرید محصولات ارزان‌تر است. محصولات کره‌ای در مقایسه با محصولات ژاپنی و هنگ‌کنگی ارزان‌تر بودند و حتی در مواردی، کیفیت آنها بیشتر از محصولات دیگر آسیایی‌ها بود.

سومین دلیلی که درباره محبوبیت محصولات کره‌ای عنوان می‌شود، اعتماد به نفس بالا در محصولات فرهنگی کره‌ای و روحیه ناسیونالیستی کره‌ای‌هاست که بخوبی در محصولات آنها دیده می‌شود. به نظر می‌رسد کره‌ای‌ها به فرهنگ و ارزش‌های خود افتخار می‌کنند. به عنوان نمونه در سریال «جواهری در قصر» که محبوبیت جهانی پیدا کرد، می‌توان کاملا این موضع را حس کرد. آنها به لباس، غذا و تاریخ گذشته خود با افتخار نگاه می‌کنند.

10 سال از آغاز موج جدید کره‌ای در آسیا می‌گذرد. برای پیش‌بینی آینده موج کره‌ای باید همچنان منتطر ماند و دید آیا این میدان بی‌رقیب خواهد ماند؟