حقیقت را از آقای دروازه بان بپرس

پس به این ترتیب می توان از طریق تعداد زیاد دروازه بانان به جستجوی معیارهای عبور خبر از دروازه هابرآمد. عبور یا عدم عبور یک مقوله خبری از دروازه هانتیجه عوامل گوناگون است . پیشینه دروازه بانان از نظر طبقه و لایه اجتماعی ، روزآمدی ، سطح تحصیلات و طرز تلقی آنان از جهان ، ارزشها، هنجارها و برداشت سازمانی که دروازه بانان برای آن کار می کنند، از آن جمله اند. دکتر معتمدنژاد، استاد علوم ارتباطات در مقاله ای با عنوان تحقیقی درباره تصویر خبری انقلاب اسلامی ایران در جهان به بررسی اخبار روزنامه ها و رادیو و تلویزیون کشورهای غربی پرداخته و چگونگی گزینشگری از وقایع مهم ایران را به طور بسیار گسترده بیان کرده اند. در این مقاله می خوانیم ممالک پیشرفته غربی در حال حاضر در تمام مراحل تهیه ، تولید، انتقال و دریافت ، پیامهای کشورهای جهان سوم را تحت وابستگی درآورده اند. بازار جهانی تولید و پخش اخبار در انحصار 4 خبرگزاری بزرگ غربی است . این خبرگزاری هابیش از 90 درصد خبرهای دنیا را تهیه و پخش می کنند و طبیعی است که در شرایط خاص انحصار خبرگزاری ها، محتوای این اخبار با منطق خاص بازار و ضرورت های اقتصادی و سیاسی آن انطباق داده می شوند به همین دلیل اخبار جهانی به صورت کالاهای قابل عرضه به بازار، تولید می شوند و در میان این اخبار، نه تنها سهم اختصاص یافته به رویدادهای جهان سوم بسیار محدود است ؛ بلکه تصویر ارائه شده از جهان سوم هم بر اثر خط مشی های مشخص گردانندگان و بخصوص دروازه بانان خبری خبرگزاری ها در تحریف های عمدی ، سانسور و سکوت و یا تحریف غیر عمدی ناشی از دیدگاه های غرب مدارانه و معیارها و ضابطه های خاص خبری جوامع غربی ، تصویری قلب شده و مسخ کننده است . استوارت هود معتقد است بیشتر دروازه بانان رسانه ها، سیاست های دلخواه طبقات میانه را اجرا می کنند و در حقیقت اجماع و وفاقی که ایجاد می کنند، معطوف به طبقه میانی است و گزینش و دروازه بانی آنان از همین منظر صورت می گیرد، البته مساله دروازه بانی خبر از دیرباز مطرح بوده است و موضوع تازه ای در ادبیات روزنامه نگاری به حساب نمی آید. دروازه بانی خبر در حقیقت پا به پای خبر از همان هنگام که خبر از سوی فرد، نهاد یا مجموعه ای از عوامل اقتصادی ، سیاسی ، فرهنگی ، نظامی و اجتماعی در مجاری و کانال های خبری جاری شده ، مطرح بوده است اما فردی که این مقوله را تدوین کرد و وجه علمی به آن داد، کورت لوین روان شناس بود. مناطق دروازه ابتدا از سوی او شناسایی شدند. او در مقاله ای با عنوان مجاری زندگی گروهی ، به بررسی تصمیم های خانمهای خانه دار در خصوص خرید مواد غذایی پرداخت و آن را با جریان خبر در وسایل ارتباط جمعی مقایسه و این نکته را مطرح کرد که در مناطق ، دروازه ای وجود دارد که در آنجا تصمیم عبور اطلاعات گرفته می شود. مطابق با بسیاری از گزارش ها، در مدرسه ژاپنی ها حمله عجیب پرل هاربر آموخته نمی شود. بعضی ژاپنی ها در ملت خود نوعی فراموشی جمعی مشاهده می کنند. یک استاد تفکر و تاریخ اجتماعی ژاپن در توکیو گفته بود: به طور کلی ژاپنی ها میل دارند گذشته را فراموش کنند و فکر می کنند باید آن را شست و از آن خلاص شد. یک ناشر کتابهای درسی ژاپنی در پی اعتراض سیاستمداران ، توصیفی از خشونت ژاپنی ها را در جنگ جهانی دوم حذف کرد. هنگامی که فیلم حماسی «آخرین امپراتور» در ژاپن نشان داده شد، قسمتی از فیلم که نشاندهنده شقاوت سربازان ژاپنی در نانجینگ در سال 1938 و 6 هفته میگساری و عیاشی ، جنایت ، تجاوز و ضرب و شتم معروف تجاوز به نانجینگ بود، حذف شده بود. بزرگان دانشگاهی در امریکا بیشتر مدعی اند که راجع به جنگ ویتنام ، اسناد پنتاگون و یا واترگیت ، در مدارس یا دانشگاه های امریکا چیزی گفته نمی شود یا آنچه گفته می شود اندک است و همه اینها پیش از تولد یا هنگام کودکی دانشجویان رخ داده و ظاهرا همه آنها فراموش شده است . اما مهمترین مورد این است که آیا فلان خبر ارزش چاپ دارد؛ که در این خصوص پژوهش های ارزنده ای انجام گرفته است .

آقای دروازه

آنچه در این پژوهش ها به دست آمد، نهایتا در شخصیت فردی موسوم به آقای دروازه (اصطلاحی که وایت به کار گرفت) خلاصه شد. وایت یک دبیر خبر را انتخاب کرد که با اخبار خبرگزاری های یونایتدپرس ، آسوشیتدپرس و خبرگزاری اخبار بین المللی سر و کار داشت . وایت از آقای دروازه خواست به مدت 7روز علت تایید نکردن هر خبری را که برای چاپ مناسب تشخیص نمی دهد توضیح دهد. نتیجه از این قرار بود: یک سوم انتخاب های آقای دروازه تمام و کمال بر اساس ذهنیت صورت گرفته بود. دو سوم بقیه نیز به دلیل کمبود جا و تکراری بودن موضوع رد شده بود. آقای دروازه یک بار دیگر هم پس از سال 1949 (تحقیق وایت) مورد آزمایش قرار گرفت . این بار سال 1966 بود. یعنی آقای دروازه 16سال بیشتر تجربه کسب کرده بود، اما محقق این دفعه فرد دیگری به نام پاول اشنایدر بود. اما باید به این نکته اشاره کرد که نقش آقای دروازه در سال 1977 در پی پژوهش های مک کامب ، شاو ، و هیرش کمرنگ شد. اینان ثابت کردند که همه چیز زیر سر آقای دروازه نیست و خبرگزاری ها نقش مهمتری در فرآیند دروازه بانی خبری ایفا می کنند. اکنون باید این را هم افزود که همه چیز هم به خبرگزاری ها ختم نمی شود. اگر بپذیریم تالار تحریریه هر روزنامه مانند یک کارگاه یا کارخانه صنعتی عمل می کند و سلسله مراتب متخصصان خاص خود را دارد، بحث روشن تر می شود. درون هر تحریریه بخشهایی به نامهای سرویس خارجی ، سرویس ورزشی ، سرویس فرهنگی ، سرویس حوادث امروز و مانند اینها وجود دارد و در درون همین تحریریه ها، دبیران سرویس ها و سردبیر یا سردبیران هم بر روال کارها نظارت می کنند. اعضای سرویس ها با گزینش برخی خبرها و با کنار گذاردن بخشی دیگر، عملا مانند خبرگزاری ها(که آنها هم دروازه بانی کرده و برخی خبرها را مخابره نکرده اند) دست به دروازه بانی می زنند. دبیران سرویس ها و سردبیران نیز به برخی خبرها اجازه عبور نمی دهند و دروازه را روی آنها نمی گشایند. خوانندگان هم برخی خبرها را برای خواندن انتخاب نمی کنند و وستلی و مک لین چگونگی کارکرد آن را در نمونه خود شرح داده اند. با این توضیحات می توان گفت واژه دروازه بان به کسانی اطلاق می شود که عملا درباره درج و پخش خبرها و یا کنار گذاشتن آنها تصمیم می گیرد. در اینجا می توان به طبقه بندی زد. باس به عنوان یک طبقه بندی محدود اشاره کرد. بر اساس نظر او که در واقع آمیزه و جمع بندی آرای وایت و مک نلی درباره دروازه بانی خبر است ، 2گروه دروازه بان وجود دارد:
1- گرد آورندگان خبر.
2پردازشگران خبر.
گروه اول را روزنامه نگاران و گزارشگرانی تشکیل می دهند که به جستجوی خبر می روند و آن را تهیه می کنند. آنان در این مسیر برخی خبرها را قابل ارائه و برخی را غیر قابل ارائه ارزیابی می کنند. گروه دوم مشتمل بر همه کسانی است که قضاوت آنان فیلتر یعنی صافی یا غربال عبور یا توقف خبر می شود . گفتنی است که چامسکی و ادوارد هرمن پژوهشگران ارتباطی رادیکال امریکا، 5فیلتر را در رسانه های امریکا شناسایی کرده اند و معتقدند که این 5فیلتر منافع طبقه حاکم بر امریکا را حفظ می کنند و عبارتند از: مالکیت رسانه ها، تبلیغات ، منبع ، شرکتهای بزرگ و جناح راست و ایدئولوژی ضد کمونیسم .

فیلتر اول : اندازه ، مالکیت و سودجویی وسایل ارتباط جمعی

شرکتهای ارتباطی غالب ، شرکتهای بزرگ تجاری هستند که به وسیله افراد بسیار ثروتمندی یا مدیرانی که بشدت تحت فشار سرمایه گذاران برای سودآوری هرچه بیشتر هستند، کنترل می شوند و به طور کلی ، رسانه ها به دلایل اقتصادی متعدد، دارای منافع مشترک فراوانی با دیگر شرکتهای بزرگ تجاری ، بانکها و دولت هستند. ساختار و تمرکز مالکیت ، اولین فیلتر قدرتمندی بوده که انتخاب اخبار را تحت تاثیر خود قرار می دهد.

فیلتر دوم : آگهی های تبلیغاتی مجوز ادامه فعالیت

سیستمی که متکی بر آگهی های تبلیغاتی باشد به آسانی رسانه هایی را که در موضع مخالف سیستم حاکم جهانی قرار دارند به ورشکستگی کشانده و یا به رسانه های کوچک با مخاطبانی محدود و تیراژهای پایین تبدیل می کند. بنابراین نمی توان ادعا کرد سیستم متکی بر آگهی های تبلیغاتی ، سیستمی است که خواسته عموم مردم از طریق بازار آزاد بر آن حکمفرماست . وسایل ارتباط جمعی رادیکال ، از تبعیض سیاسی تبلیغ کنندگان آسیب می بیند. تبعیض سیاسی خود را به شکل پرداخت پول به بعضی وسایل ارتباط جمعی و عدم پرداخت آن به بعضی دیگر برای خرید فضای تبلیغاتی نشان می دهد. بسیاری از شرکتها حاضر به پرداخت هیچ پولی به دشمنان ایدئولوژیک خود نیستند.

فیلتر سوم : منابع خبری وسایل ارتباط جمعی

وسایل ارتباط جمعی در همزیستی با سازمان ها، شرکتها و افراد قدرتمند جامعه به عنوان منبع اطلاعات قرار دارند. این ارتباط زاییده ضرورت های اقتصادی و منافع دوجانبه است . دولت و بخش خصوصی برای تحکیم موقعیت خود، به عنوان منابع موثق خبری در سطح جامعه همه گونه امکانات را برای تهیه هرچه آسان تر خبر ، در اختیار سازمان های خبری قرار می دهند. منابع قدرتمند همچنین از موقعیت اجتماعی و امکانات خود به عنوان اهرمی برای جلوگیری از نشر افکار و نظریه های انتقادی استفاده می کنند.

فیلتر چهارم : مواخذه شدید

مواخذه اشاره به واکنش های منفی به محتوای وسایل ارتباط جمعی دارد. مواخذه می تواند به شکل های گوناگون انجام گیرد. نامه ، تلگراف ، تلفن ، طومار، پرونده های قضایی ، سخنرانی و اگر مواخذه در سطح وسیع به وسیله اشخاص یا گروههایی با منافع و امکانات پرقدرت سازمان یابد می تواند دردسرهای بسیار جدی و حتی پرخرج برای وسایل ارتباط جمعی فراهم آورد. قدرت برپایی مواخذه تنها به وسیله قدرتمندان امکانپذیر است .