کاهش ساعات کار زنان؛فرصت‌یا تهدید؟

شاید نخستین بار 5 سال قبل رئیس‌جمهور خبر داد که برای رفاه بیشتر زنان ساعات کاری آنان کاهش می‌یابد، اما به‌دلیل شبهات موجود، دولت از ارائه لایحه در این‌باره به مجلس خودداری کرد و بنا بر دلایلی که اعلام نشد، زوایای مثبت و منفی طرح مسکوت ماند. براساس آن طرح قرار بود تا دوساعت از زمان کاری زنان متاهل کم ولی حقوق کامل به آنان پرداخت شود. همچنین پیش‌بینی شده بود که با تولد فرزند اول، یک ساعت دیگر کاهش یابد و با آمدن فرزند دوم، ساعت کاری دوباره کاهش یابد. اما به نظر می‌رسد فشار مالی ناشی از اجرای این طرح بر دولت از جمله موانع اجرای آن باشد.

مریم بهروزی، دبیر کل جامعه زینب نیز با حمایت از این طرح، اجرای آن را ضروری خواند و با اشاره به مزایای مردان کارمند گفت: مردان به دلیل این که مسوول پرداخت نفقه هستند، مزایایی مانند حق عائله‌مندی دریافت می‌کنند، به‌نظر من باید برای زنان به تناسب زن بودنشان، تمهیداتی فراهم شود و این یکی از وظایف دولت است.

بهروزی درباره این‌که طرح کاهش ساعات کار زنان می‌تواند به عدم بهره‌وری آنان منجر شود نیز پاسخ منفی داد و گفت: همان‌طور که دولت برای حق‌ عائله‌مندی مردان هزینه می‌کند باید به زنان هم امتیاز بدهد تا قسمتی از روز را به خانواده و بچه‌ها برسند.

اما طرحی که شورای فرهنگی اجتماعی زنان در پی تصویب آن در مجلس است، هنوز جزئیات دقیقی ندارد و این شورا درصدد کاهش بار مالی بر دولت و رساندن طرح به مرحله اجراست.در این باره منیره نوبخت، دبیر کل شورای فرهنگی اجتماعی زنان به «جام‌جم» می‌گوید: در حال حاضر مجلس در حال بازنگری قانون کار است ما از این فرصت استفاده کردیم و به نفع زنان پیشنهادهایی را برای بهبود وضعیت شغلی زنان از طریق نمایندگان خانم ارائه کرده‌ایم.

نوبخت با تاکید بر این که باید منع قانونی کار زنان در شب به جز مشاغلی که در قانون استثنا شده مانند پرستاری تصویب و به اجرا درآید، گفت: هنوز جزئیات آن مشخص نیست، اجازه بدهید میزان کاهش ساعات کار را در جلسه بعدی شورا بررسی خواهیم کرد.

دبیر شورای فرهنگی اجتماعی زنان، همچنین با انتقاد از این‌که در حال حاضر قوانین حمایت‌کننده‌ای مانند کاهش ساعات کار روزانه برای زنانی که فرزند خود را شیر می‌دهند وجود دارد ولی زنان شاغل از آن مطلع نیستند، در مورد انتقاد برخی کارشناسان مبنی بر این که اجرای چنین طرح‌هایی منجر به حذف زنان از بازار کار می‌شود نیز توضیح می‌دهد: این مساله نگرانی ما و نگرانی بسیاری از کارشناسان است. اگر قانونی برای حمایت زنان تصویب می‌شود نباید عامل کاهش فرصت‌های شغلی آنان باشد. من معتقدم که در قانون کار باید تفاوت‌های طبیعی زن و مرد مورد توجه قانونگذار قرار بگیرد، مثلا زنان شاغل ما در شرایطی باردار می‌شوند، فرزندشان را شیر می‌دهند و بیشتر باید نزد فرزندانشان باشند، در حالی که آقایان چنین ملاحظاتی را ندارند، اگر به حضور زنان در خانواده تاکید می‌کنیم باید هزینه‌هایش را هم بپردازیم.

وی به طور صریح از مجلس می‌خواهد امنیت شغلی زنان را ضمن اجرای طرح کاهش ساعات کار تضمین کنند.

اگر چه طرح شورای فرهنگی اجتماعی زنان علاوه بر کاهش ساعات کار در پی زمینه‌سازی برای ارتقای علمی و فرهنگی زنان در محیط کار، امتیازات ویژه برای زنان سرپرست خانوار و مرخصی‌های زایمان است، اما کم شدن ساعات کار زنان مجرد و متاهل در عمل تنگناهایی را برای زنان شاغل بویژه هنگام گزینش نیرو از سوی کارفرمایان به وجود می‌آورد. مریم‌السادات ناجی‌پور، کارشناس ارشد مطالعات زنان که بخشی از کارهای پژوهشی خود را به بحث زنان و اشتغال اختصاص داده است، در مورد زوایای مختلف این طرح می‌گوید: در تمام نقاط دنیا زنان شاغل هنگام بارداری و دوران شیردهی امتیازات ویژه‌ای دارند، اما بنابر تجربه‌های موجود در کشورمان، بازار کار کاملا رقابتی است و کمبود فرصت‌های شغلی نمی‌تواند قائل به یک جنس باشد. در ایران زنان و مردان در هر صورت با دشواری‌های زیادی روبه‌رو هستند و معیار برای گزینش نیرو، تخصص اوست. زمانی که کافرمایان چه در بخش دولتی و چه خصوصی درپی حداکثر سود و بهره‌وری هستند، قطعا این طرح در گزینش نیروهای خانم تاثیر منفی دارد.

این کارشناس با اشاره به بار مالی گزاف برای سازمان‌های دولتی و غیردولتی تصریح می‌کند: در حال حاضر متاسفانه نابرابری شغلی بین زنان و مردان وجود دارد و امکان ارتقای شغلی برای زنان کمتر از مردان است، با اجرای چنین طرح‌هایی، تعداد زنان در مناصب و مشاغل مهم به حداقل می‌رسد.وی پیشنهاد می‌کند که به جای کاهش حضور زنان، بهتر است دولت با ابزارهای تشویقی و ارائه اعتبارات ویژه به سازمان‌ها برای جذب نیروهای متخصص زن کمک کند و در این راه به راه‌اندازی مهدهای کودک در مجاورت سازمان‌ها، بیش از کاهش ساعات کاری، امنیت شغلی زنان را تضمین خواهد کرد.به هر حال زنان برای شرایط ویژه خود در خانواده، دوران بارداری، زایمان و شیردهی به امتیازات خاصی نیاز دارند، اما به شرط این که این امتیازات آن‌قدر دست و پاگیر نباشد که به ضرر زنان تمام شود، در حال حاضر زنان 6 ماه مرخصی زایمان و تا دو سال به دلیل حق شیردهی می‌‌توانند تا دو ساعت دیرتر سر کار بیایند، هرچند در بسیاری از مراکز دولتی و غیردولتی حق شیردهی اجرا نمی‌شود، ولی آیا اعضای شورای فرهنگی اجتماعی زنان می‌توانند تضمین کنند که امتیاز دیگری برای زنان شاغل مجرد و متاهل، به سود آنهاست و از سوی مدیران و کارفرمایان قابل تحمل خواهد بود؟

کتایون مصری
گروه جامعه