داروهای گیاهی متولی می‌خواهد

این در حالی است که ایران، 11 اقلیم از 13 اقلیم جهانی را دارد و شرایطی مانند دامنه تغییرات دمایی بالا (50 درجه)، شرایط متفاوت اکولوژیک ، زیست محیطی و 300 روز آفتابی در سال سبب شده 22.6 درصد از 7500 گونه گیاهی فلات بزرگ ایران، دارویی و صنعتی باشد.

به طور کلی داروهای گیاهی 2 دسته هستند ؛ یک دسته، داروهایی که در عطاری‌ها هستند و گیاهان دارویی نام دارند و دسته دیگر ، داروهای گیاهی که شبیه داروهای شیمیایی هستند، ولی ریشه و منشأ گیاهی دارند.

طبق آمار وزارت بهداشت مصرف این نوع داروها در ایران 3 درصد و داروهای شیمیایی 97 درصد است و از نظر اقلام هم 150 قلم داروی گیاهی و 4200 قلم داروی شیمیایی در بازار موجود است.

معاون سلامت وزیر بهداشت با تایید سهل‌انگاری در حوزه تولید و مصرف داروهای گیاهی به «جام‌جم» می‌گوید: سرعت پیشرفت علم نوین پزشکی در کشور بسیار خوب بوده اما رشد پزشکی نوین با پیشرفت در حوزه طب سنتی و از جمله داروهای گیاهی برابر نبوده و پیوند بین این دو قطع شده است.

دکتر حسن امامی به استفاده از گیاهان در تولیدات دارویی جدید کشور با اشاره به بها دادن به آنها اظهار می‌کند: در زمینه داروهای جدید تولید شده از جمله آیمود به گیاهی بودن منشأ آنها توجه شده و در این زمینه اقدامات خوبی صورت گرفته است، اما در حوزه استفاده از گیاهان دارویی و تولید دارویی گیاهی در حال انجام اقداماتی هستیم.

او تشکیل دانشکده طب سنتی و پذیرش این رشته در سطح تخصص در 4 دانشگاه علوم پزشکی کشور را مناسب می‌داند و می‌گوید: خوشبختانه با تشکیل مرکز تحقیقات گیاه پزشکی در حال حاضر کارهای پژوهشی و تحقیقی خوبی در این زمینه در حال انجام است.

امامی تاکید می‌کند: استقبالی که بین مردم نسبت به مصرف داروهای گیاهی و طب قدیمی وجود دارد، ضرورت بها دادن بیشتر به این مساله را نشان می‌دهد.

تجارت جهانی گیاهان دارویی سهم ایران 7 صدم درصد

به گفته رئیس مرکز آموزش عالی امام خمینی(ره) وزارت جهاد کشاورزی، تولید و مصرف داروهای گیاهی در ایران سابقه‌ای‌ طولانی دارد، اما متاسفانه به دلیل آشنا نبودن مردم دیگر کشورهای جهان با ایران، جایگاه کشور‌ما برای مردم جهان ناشناخته است و باید تلاش شود با شرکت در نمایشگاه‌ها و همایش‌های بین‌المللی این جایگاه برای مردم جهان تبیین شود.

عبدالله مخبر ادامه می‌دهد: در جهان بویژه در کشورهای توسعه‌یافته با روشن شدن زیان‌های داروهای شیمیایی، گرایش به مصرف‌ داروهای گیاهی در حال افزایش است ولی در ایران پیشرفت چشمگیری در تولید و مصرف آنها دیده نمی‌شود.

به گفته او، ایران با بیش از2300 گونه گیاهی با ظرفیت بالقوه گیاهی بسیار بالا که حدود 800 گونه آنها دارویی است و از این تعداد نیز 100 گونه از اقلام قابل توجه در امر تولید دارو، لوازم آرایشی و غیره است که البته چنین وضعیتی قابل قبول نیست.

مخبر می‌گوید: بررسی ابعاد اقتصادی اجتماعی تولید و مصرف گیاهان دارویی موید نکات بسیار مهمی است. با این که برآورد می‌شود حجم تجارت جهانی گیاهان دارویی و فرآورده‌های آن 100 میلیارد دلار در سال است، ولی فقط حدود 60 میلیون دلار معادل 7 صدم درصد آن سهم ایران است.

عوارض مصرف

برخی مصرف‌کنندگان، معتقدند مصرف دارو‌های گیاهی کاملا بدون عوارض است.

اما یک متخصص گیاهان دارویی این تصور را که داروهای گیاهی بدون عارضه هستند، اشتباه می‌داند و می‌گوید: عوارض داروهای گیاهی مادام‌العمر نیست اما بیشتر این عوارضی که در بروشورها نوشته می‌شود، مربوط به موارد مصرف بالاست. اگر مصرف داروها درست و به اندازه باشد، عارضه‌ای نخواهد داشت.

دکتر محمدحسین صالحی‌سورمقی با بیان این که عطاری‌ها هیچ‌گاه پاسخگوی بسیاری از مشکلات و بیماری‌ها نبوده‌اند، ادامه می‌دهد: داروهای موجود در عطاری‌ها نقش مهمی در بیماری‌های جدی که احتیاج به بیمارستان و جراحی دارند، ایفا نمی‌کند ولی در پیشگیری و درمان بیماری‌های سبک می‌توان از آنها استفاده کرد.

او درباره آشنایی پزشکان و متخصصان با داروهای گیاهی به ایسنا می‌گوید: در دهه اخیر بیشتر پزشکان ما بر اثر آموزش‌های ارائه شده در دوره‌های بازآموزی تقریبا با گیاهان دارویی آشنا شده‌اند و در نسخه‌های خود از این نوع داروها استفاده می‌کنند.

این استاد دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی تهران بهترین راه برای ترویج فرهنگ استفاده از داروهای گیاهی در بین مردم را اطلاع‌‌رسانی صحیح و علمی می‌داند و می گوید: باید آگاهی مردم درباره بیماری‌ها، گیاه و گیاهان دارویی را از طریق رادیو، تلویزیون و رسانه‌ها افزایش دهیم و بکوشیم اطلاعات عمومی اولیه را به مردم بدهیم.

نبود بیمه

علاوه بر بحث آموزش و فرهنگ‌سازی درخصوص تولید و مصرف داروهای گیاهی، برخی کارشناسان این حوزه معتقدند؛ اگر سازمان‌های بیمه‌گر هزینه‌های مرتبط با صنعت داروهای گیاهی و تولیدات این صنعت را تحت پوشش قرار دهند، مصرف این نوع داروها حتما با روند رو به رشدی مواجه خواهد شد.

ظاهرا سالا‌نه‌ با جایگزینی داروهای گیاهی می‌توان میلیاردها تومان درخصوص هزینه‌های درمانی و بیمه‌ای مرتبط با داروهای شیمیایی صرفه‌جویی کرد.

بیمه، نبود نظارت درست بر کار عطاری‌ها، نبود بسته‌بندی و شکیل نبودن نحوه ارائه داروهای گیاهی بویژه گیاهان دارویی موجود در بازار، فرهنگ‌سازی ضعیف و نداشتن متولی قوی و مشخص، سبب شده است بازار داروهای گیاهی در کشور آن‌گونه که باید رونقی نداشته باشد، هرچند باید به قول معاون سلامت وزارت بهداشت منتظر ثمره اقدامات جدید انجام شده باشیم.

دعوای داروخانه‌ها و عطاری‌ها

اما یک اختلاف نظر جدی بین داروسازان و عملکرد عطاری‌ها وجود دارد تا جایی که پیش از این، عضوهیات مدیره شورای عالی داروخانه‌های انجمن داروسازان با انتقاد از روند افزایشی مراکز فروش داروهای گیاهی، خواستار تعطیلی عطاری‌ها شده بود.

دکتر رهبر مژدهی‌آذر اعلام کرده بود: ‌در سال‌های اخیر شاهد افزایش تعداد عطاری‌ها و مراکز فروش گیاهان دارویی هستیم،‌ حال آن که اغلب این مراکز تحت نظر وزارت بهداشت فعالیت نمی‌کنند.

او با اشاره به این که تمام داروها باید پیش از فروش از سوی وزارت بهداشت تایید شوند، معتقد است: بسیاری از داروهای موجود در عطاری‌ها هیچ نشانی از تایید وزارت بهداشت را ندارند و حتی بسیاری از آنها نیز تقلبی هستند.

این عضو انجمن داروسازان همچنین به ظهور داروهای فریبنده مانند داروهای ترک اعتیاد در عطاری‌ها اشاره و خاطرنشان می‌کند: در حالی مردم اقدام به خرید این قبیل داروها می‌کنند که هیچ‌گونه پایه و اساس علمی درباره اثربخشی و حتی بدون عارضه بودن آنها وجود ندارد.

علاوه بر این اظهارنظر، معاون غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی ایران نیز می‌گوید: دخالت آشکار و مستقیم عطاری‌ها در کار پزشکی و تجویزهای نادرست دارویی باعث شده تا امراض مردم گاهی اوقات بدتر شود و آنان دوباره به پزشک مراجعه کنند.

دکتر محمود بیگلر تاکید می‌کند: عطاری، محل و مکانی برای تجویز دارو نیست.به گفته او عطاری‌ها موظف هستند تمامی فرآورده‌های گیاهی را بدون هیچ‌گونه تغییر و دست زدن به محتویات و ترکیبات آن به مردم عرضه کنند.

معاون غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی ایران ادامه می‌دهد: بیشتر افرادی که در عطاری‌ها کار می‌کنند، افراد غیرمتخصص و با سطح سواد بسیار پایین هستند و اطلاعات کاملی از تشخیص و نحوه درمان بیماری‌ها ندارند.

بیگلر با اشاره به این که تجویز بی قاعده و قانون داروهای گیاهی در عطاری‌ها، روز به روز بیشتر می‌شود، ادامه می‌دهد: عطاری‌ها باید مواد طبیعی مانند شنبلیله را به شکل طبیعی و آن طور که هست و با همان خواص به بیماران بفروشند.

اما این اعتراض‌ها شاید از این جهت که عطاری‌ها به نوعی جزو صنف سقط‌ فروشی‌ها محسوب می‌شوند و ساماندهی و نظارت بر آنها تحت برنامه روشن و مشخصی نیست، درست به نظر برسد. از این‌رو، شاید بتوان گفت بهبود وضعیت داروهای گیاهی در کشور پیش از هر چیز نیازمند یک متولی و حامی واقعی است.