تاملی در رسانه فراگیر ماهواره

فناوری پخش تصویر و صدا به صورت تابش آیینه وار، خیلی جدید نیست ؛ اما بهره گیری از آن در جایگاه ابزاری که سلطه خبری فن سالاران را بر بقیه دنیا امکانپذیر می سازد از حدود نیمه دهه 80میلادی معمول شد.

کد خبر: ۲۳۵۳۹

در نوشتار زیر در مورد این جایگاه ابزاری و موارد جانبی آن پرداخته خواهد شد. در امریکا که فناوری بسرعت به کالایی قابل معامله تبدیل می شود، نخستین قانون مربوط به صنعت ارتباط ماهواره ای در سال 40 - 1962سال پیش - وضع شد.یک سال بعد، در اول فوریه سال 1963(11 بهمن ماه1342) موسسه ارتباطات ماهواره ای (کامست) براساس همان قانون به ثبت رسید.کامست 2شبکه «زمین - فضا - زمین» را بانام تل استار و ری لی به وجود آورد که این دو به ترتیب امتیاز پوشش خبری مراسم خاکسپاری پاپ جان بیست و سوم و جان اف کندی را با بهره گیری از این فناوری به شبکه های تلویزیونی دنیا فروختند. در همان سال ، برنامه های دیگری چون فرود انسان به خاک ماه ، مسابقه بوکس محمد علی کلی با سانی لیستون و جورج فورمن و برخی مراسم مهم ورزشی دیگر برای همه دنیا - هر جا ایستگاه گیرنده زمینی ماهواره وجود داشت - پوشش داده شد. اواخر دهه 60میلادی ، حتی رویدادهای مهم جنگ ویتنام نیز با این فناوری پیش چشم امریکاییان آورده شد. تا این هنگام به سبب پیچیدگی و گرانی فناوری ماهواره ای ، فقط مناسبت های ویژه به کمک این تجهیزات به پخش می رسید؛ اما در سال 1971، 3ماهواره ثابت ،بر فراز 3اقیانوس بزرگ دنیا (آرام ، اطلس و هند) به فضا رفت تا پخش ماهواره ای وارد مرحله تازه ای شود؛ البته ساخت یک شبکه ایستگاه زمینی که بتواند امواج را بگیرد و توزیع کند، مدتی طول کشید و -چون بقیه رسانه ها - تا وقتی از شبکه های ماهواره ای کسب درآمد ممکن نشد، این شیوه خبرگیری و خبررسانی توسعه نیافت . شرکتهای یاد شده به موازات تجهیز و بهینه سازی این فناوری ، رفته رفته امتیاز یا حق بهره برداری از بخشی از این تجهیزات را طی قراردادهایی به موسسه های رسانه ای واگذار کردند. از نیمه اول دهه 80میلادی ، نخست شبکه جهانی سی . ان ان و سپس استار و بعد بی . بی . سی -انگلستان - از دوردست برای مردم 5قاره برنامه تدارک دیدند و سپس حق استفاده جزیی از قرارداد اصلی خود را به شبکه های کوچکتر واگذاشتند. اعراب حاشیه خلیج فارس از جمله با این تصور که پخش ماهواره ای به آنان حیثیت توسعه مندی می دهد، با خرید و اجاره ماهواره ای - شبکه عرب ست - وارد این میدان شدند. بخشی از این فناوری ، به صورت ماهواره های جاسوسی و نظامی از حدود جنگ ویتنام ، وارد واحدهای ارتش های توانمند غربی شد. در جنگ عراق علیه ایران از جمله عراق توانست با بهره گیری از تجهیزات ماهواره ای اطلاعات که روی هواپیماهای ای واکس استقرار می یافت - در اختیار عربستان سعودی - به موفقیت های اطلاعاتی دست یابد. گو این که خود امریکا نیز به طور مستقیم و به نحوی گسترده تر همین کار را می کرد. بهره گیری از تجهیزات ماهواره ای نیز به موازات گسترش آن رو به تحول رفت و دریافت امواج تا حدود زیادی ساده تر شد. در سال 1974 ، رادیو ای بی سی توانست از طریق ماهواره پخش گسترده برنامه های 4شبکه خود را در خاک امریکا و کشورهای اروپایی ممکن سازد. از اوایل دهه 70 ، ارسال ماهواره های کوچک به فضا این شیوه اطلاع رسانی را وارد مرحله تازه ای کرد و بتدریج شبکه های محلی ماهواره ای تاسیس شدند ؛ اما از سال 1977 با ساخت تبدیل کننده هایی که قادر بود دریافت امواج ماهواره ای را آسان تر سازد و نیز با گسترش ساخت پایگاه های «ماهواره - زمین - ایستگاه» تحولی در این صنعت پدید آمد. در سال 1979 ، یک شبکه تلویزیونی در آتلانتای جورجیا (امریکا) توانست با بهره گیری از امواج ماهواره ای برای مشترکان تلویزیون کابلی برنامه پخش کند. همین شبکه در سال 1983 توانست برای یک گروه از فرستنده های تلویزیون کابلی در سراسر امریکا برنامه خبری همزمان تدارک ببیند.از نیمه دهه 80 ، رفته رفته شبکه های ماهواره ای به شیوه پخش مستقیم ماهواره ای کار خود را آغاز کردند. نخست سی . ان . ان و ای . بی . سی در امریکا و سپس شبکه های بی . بی . سی در اروپا. در مورد ماهواره پرسش اساسی این است که آیا این فناوری را می توان رسانه ای مستقل به حساب آورد؛ بسیاری از صاحب نظران ارتباطات و رسانه ها در این معنا تردید کرده اند. از جمله توماس بون عقیده دارد: پخش ماهواره ای یک فناوری است . می پذیریم که فناوری پراهمیتی نیز هست که تحول شگرفی در جهان ارتباطات پدید آورده است ؛ اما اگر برای مثال ، روزنامه دیجیتالی را بتوان رسانه ای تازه دانست ، ماهواره را نیز می توان رسانه به حساب آورد. بون اعتقاد دارد ماهواره ویژگی انحصاری ندارد. ملوین دفلور در کتاب «توسعه فناوری تلویزیون» ارسال و پخش ماهواره ای را ابرتلویزیون می نامد: کارایی ماهواره با همه پیچیدگی و توانی که دارد، از تلویزیون بیشتر نیست جز در این مورد که اولا به گروه مخاطبان حس عضویت در گروه مخاطبان بسیار انبوه می دهد و ثانیا ویژگی هموندسازی مخاطبان رسانه ای را بعد تازه ای می بخشد.