کدام اشعه خطرناک است؟

آیا تا به حال نامMRI را شنیده‌اید؟ MRI یک روش تصویربرداری برای عکس گرفتن از بافت نرم مانند مغز و سایر ارگان‌ها برای پیدا کردن تومورها و سایر اختلالات به کار می‌رود. این دستگاه‌‌ها از آهن‌ربا و امواج رادیویی کم‌انرژی برای ساخت تصویر از اتم‌های پرانرژی هیدروژن در آب بدن و مولکول‌های چربی استفاده می‌کنند. MRI مخفف کلمه لاتین به معنی تصویربرداری با تشدید مغناطیسی است. در ابتدا این وسیله به نام تصویربرداری با تشدید مغناطیسی اتمی خوانده می‌شد، بعدها معلوم شد بیشتر مردم از واژه اتمی می‌ترسند و زیر بار این روش تشخیصی نمی‌روند. واژه اتمی در نظر بیشتر مردم، سرطان و مرگ را تداعی می‌کند، به همین سبب این واژه از روی نام این دستگاه حذف شد.

کد خبر: ۲۳۱۶۴۰

بسیاری از ما از نام تشعشع هراسانیم و هنوز نمی‌دانیم بسیاری از انواع تشعشع‌ها بی‌خطرند. اگر کارشناسان وضع هوا از امواج برج‌های هواشناسی بیش از توفان و گردبادهای سهمگین می‌ترسیدند، رادارهای هواشناسی هیچ‌گاه ساخته نمی‌شد. مقدار اشعه این رادارها حتی از اشعه‌ای که روزانه از خورشید گرفته می‌شود نیز کمتر است. تجارت تلفن همراه نیز همواره درگیر مسائل مربوط به تاثیر مخرب امواج تلفن همراه روی مغز بوده است.

در فاصله سال‌های 1960 و 1970 بیشتر مردم نگران تاثیر فرهای مایکروویو بودند. در ابتدا رستوران‌ها تنها مشتری دستگاه‌های مایکروویو بودند. مردم عادی دوست نداشتند غذای خانگی خود را با اشعه مایکروویو گرم کنند. آنها متوجه این مساله نبودند که انسان از آغاز کشف آتش در حال گرم کردن غذا با فرم دیگری از اشعه بوده است.

به طور کلی تشعشع یک نوع انرژی است. این انرژی به صورت امواج یا ذرات کوچک‌تر از اتم منتشر می‌شود. طیف الکترومغناطیسی شامل امواج رادیویی، مایکروویو، اشعه مادون قرمز، نور معمولی، اشعه ماورای بنفش، اشعهX و اشعه گاماست. به کمک اشعه مادون قرمز، تک‌تیراندازها و جاسوس‌ها قادرند در شب نیز دید داشته باشند. هر چیزی که گرما داشته باشد، از خود نور مادون قرمز ساطع می‌کند. این نور توسط دوربین‌های مادون قرمز تشخیص داده می‌شود. اشعه‌های پرانرژیUV ، اشعهX و اشعه‌های آلفا، بتا و گاما از بقیه خطرناک‌ترند.

مایکروویوها نوعی از امواج کم‌انرژی هستند. این نوع از اشعه، با به لرزش درآوردن مولکول‌های آب موجود در غذا، گرما تولید می‌کند و موجب پخته شدن غذا می‌شود. این یک راه موثر برای گرم‌‌کردن غذاست؛ زیرا گرما در داخل خود غذا، تولید می‌شود. در اجاق گاز، شعله گاز یا الکتریسیته موجب تولید اشعه مادون قرمز می‌شود که انرژی گرمایی را به قابلمه منتقل می‌کند و از آن طریق به سطح خارجی غذا منتقل می‌شود. نتیجه نهایی در هر دو حالت یکسان است. تشعشع باعث تولید گرما می‌شود و گرما پیوندهای شیمیایی غذا را می‌‌شکند؛ فرآیندی که ما آن را طبخ می‌نامیم. فرق فرهای مایکروویو در این است که این فرآیند در آنها سریع‌تر انجام می‌شود. مطالعات علمی نشان داده‌اند، فرهای مایکروویو در ایجاد سرطان نقشی ندارند. امروزه بیشتر مردم براحتی از فرهای مایکروویو استفاده می‌کنند و ترس آنها ریخته است.

خطوط انتقال‌‌دهنده نیروی الکترومغناطیس نیز مورد نگرانی بسیاری از افراد قرار گرفته است. در ابتدا تصور می‌شد افرادی که نزدیک این خطوط زندگی می‌کنند، ممکن است به بیماری لوسمی (یک بیماری خونی)‌ دچار شوند؛ اما هیچ مکانیسم شناخته‌شده‌ای برای این که این نوع از اشعه بتواند بهDNA آسیب برساند، وجود ندارد.

آسیبDNA منشأ ایجاد سرطان است. در سال 1996 پس از 3 سال مطالعه عنوان شد که رابطه‌ای بین سرطان و خطوط انتقال نیرو وجود ندارد. در سال‌‌های 1997 و 1999 نیز دو مطالعه دیگر این ادعا را تایید کردند.

چرا بیشتر مردم از اشعه می‌ترسند؟ علت این است که این افراد بیشتر انواع اشعه را با انواع خطرناک آن که تشعشع یونیزه‌کننده نامیده می‌شود، یکی در نظر می‌گیرند. اشعه یونیزه‌‌کننده آنقدر قوی است که می‌تواند یک الکترون را از اتم جدا کند. شما نمی‌توانید نور چراغ قوه را از بدن خود عبور دهید؛ اما امواج رادیویی و مایکروویوها به آسانی از بدن عبور می‌کنند. اشعه‌‌های یونیزه‌کننده نیز از بدن عبور می‌کنند، اما در حین عبور می‌توانند موجب تخریب اتم‌های سلول‌های بدن شوند و الکترونی را از مولکولDNA جدا کنند. نور ماورای بنفش‌()UV از پرتوهای یونیزه‌کننده است. مقدار زیاد آن موجب سرطان پوست می‌شود. اشعه‌هایX و گاما نیز یونیزه‌کننده‌اند. در عکس‌های رادیوگرافی از اشعهX استفاده می‌شود. گرفتن تعداد زیاد این عکس‌ها موجب سرطانی شدن ارگان‌ها می‌شود. خوشبختانه خطرناک‌ترین اشعه‌های یونیزه‌کننده در فضای خارج از زمین ایجاد می‌شوند و اتمسفر از رسیدن درصد بالایی از آن به سطح زمین جلوگیری می‌کند.

امواج رادیویی، مایکروویوها، نور مادون قرمز و نور معمولی هرقدر هم که زیاد باشند، نمی‌توانند باعث جدا شدن الکترون و آسیب سلولی شوند و فقط اشعه‌ای با انرژی بالا می‌تواند موجب کنده شدن الکترون شود و این نوع از اشعه در طیف الکترومغناطیس بعد از اشعه ماورای بنفش قرار می‌گیرد.

حدود 80 درصد اشعه یونیزه‌ای که با آن مواجه می‌شویم، از منابع طبیعی حاصل می‌شود مانند اشعه‌های کیهانی که همان ذرات اتمی با منشأ فضایی هستند و ذرات آلفا و بتای حاصل از گازهای رادیواکتیوی مانند رادون و گاز رادون مسوول 70 درصد از اشعه یونیزان طبیعی است. این گاز از متلاشی شدن اورانیوم زمین ناشی شده و وارد هوا می‌شود. همچنین هنگام سفر با هواپیما به ارتفاعات بالا، مقدار کمی از اشعه‌های کیوانی را دریافت می‌کنیم.

اشعه ناشی از عکس‌های پزشکی بقیه اشعه یونیزه دریافتی ما را تشکیل می‌دهد. حدود 80‌‌درصد از اشعه یونیزه‌ای که ما دریافت می‌کنیم، غیرقابل اجتناب است. البته هیچ کس دوست ندارد اشعه یونیزه اضافی دریافت کند، اما کارگران معدن اورانیوم یا کسانی که در نزدیکی محل زندگی‌شان بمب اتمی منفجر شده است، با خطر دریافت اشعه یونیزه بیشتر مواجهند.

اشعه یونیزه ناشی از انرژی هسته‌ای نیز خطرناک است. مشکل انرژی هسته‌ای این است که ضایعات رادیو اکتیو دارد و جایی برای نگهداری آن نیست. در حال حاضر نیروگاه‌های اتمی ضایعات خود را در بشکه‌های مخصوص جمع‌آوری می‌کنند این ضایعات حداقل تا 500‌‌سال دیگر کشنده هستند. هیچ مکانی وجود ندارد که بتواند این بشکه‌ها را برای 500 سال امن نگه دارد.

امواج رادیویی که در تلفن همراه استفاده می‌شود، غیریونیزه‌کننده هستند. ترس از تلفن همراه از زمان همه‌گیر شدن این تلفن‌ها وجود داشته است و به نظر می‌رسد برای چند سال آینده نیز وجود داشته باشد.

دو مطالعه که همزمان در سال 2000 صورت گرفت، نشان دادند کسانی که از تلفن همراه استفاده می‌کنند در خطر بیشتری برای ابتلا به سرطان مغز نسبت به سایرین قرار ندارند. مطالعه دیگری نیز در سال 2002 این مساله را تایید کرد و مطالعات دیگری نیز همچنان در حال انجام است. در هر حال نمی‌توان از اشعه‌های مضر به طور صد درصد ایمن ماند، اما باید سعی شود از دریافت اشعه یونیزه اضافی جلوگیری کرد، زیرا همان‌طور که گفته شد، این نوع از اشعه می‌تواند موجب بروز انواع سرطان در انسان شود.