در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
گفتگو با دکتر حسینی مدیر شبکه سراسری صدا
تعداد شبکه های رادیویی رو به افزایش است و در این میان ، رقابت های تنگاتنگ باعث می شود تا بازاریابی به طور فراگیر انجام گیرد.
در این فضای رقابتی چه تعریف خاصی از شبکه سراسری ارائه می دهید؛
به هر حال ما در یک فضای رقابتی بسیار جدی قرار داریم . مثلا رقابت رادیو با تلویزیون و یا با کل رسانه های دیگر. شبکه سراسری صدا به عنوان اولین رسانه کشور، مختص همه ایرانی هاست . هیچ انحصار قومی ، نژادی و یا مذهبی ندارد. در داخل و خارج کشور یک شبکه رسمی رادیویی است و هر آنچه که از این رادیو پخش می شود به نحوی موضع رسمی کشور و نظام محسوب می شود. مخصوصا در مسائل سیاسی ؛ البته هیچ کدام از این موارد باعث نمی شود که ما محدودیت داشته باشیم به رغم این که رسمی و سراسری بودن شبکه ویژگی هایی دارد که مانع از برخی فعالیت های خوب می شود.
آیا شبکه سراسری می تواند بهترین برنامه ها را با ایده های جدید طراحی کند؛
واقعیت این است که تا به حال برنامه های مطلوبی ارائه نکرده ایم ؛ البته برنامه های خوب زیاد داریم ، ولی این که بخواهیم از هر جهت مطلوب باشد، این اتفاق هنوز رخ نداده است ؛ البته تحرک و پویایی در شبکه ایجاد شده است که توانستیم شبکه را از این رکود و رخوتی که به آن دچار شده بود، خارج کنیم و این پویایی باعث می شود که ما در مسیر رسیدن به مطلوب قدم برداریم ؛ اما این که کی به مطلوب می رسیم ، نمی توان با وجود موانع بسیار، زمان مشخصی را برای آن تعیین کرد.
اخیرا چه تحولی در شبکه سراسری صدا صورت گرفته است؛
اگر بخواهیم در یک جمله بگوییم پویایی و تحرکی که در شبکه می بینید 3 4سالی است ایجاد شده است ، البته هنوز به نتیجه نرسیده ایم .
چه عاملی باعث این تحرک شد که در نتیجه آمار مخاطبان شبکه سراسری نسبت به دیگر شبکه های صدا درصد بالاتری را به خود اختصاص داد؛
عامل اصلی این بود که احساس می کردیم تاثیرگذاری که از رسانه رادیو باید وجود داشته باشد به عنوان یک رسانه گرم و با مختصاتی که دارد، واقعا در کشور وجود ندارد و نظرسنجی ها نیز همین را نشان می داد. اگر به کشورهای پیشرفته نگاه کنید، رادیو نسبت به رسانه های دیگر بیشتر استفاده می شود. شاید ارتباطی میان توسعه یافتگی و رادیو به عنوان یک رسانه سهل الوصول و در عین حال یک رسانه اطلاع رسان و سریع وجود دارد. علم بر این موضوع ما را به جلو پیش برد. آماری که اخیرا از سوی مرکز تحقیقات سازمان اعلام شده نشان دهنده آن است که در شبکه های استانی (که در جهان به عنوان شبکه های محلی و بهترین نوع شناخته می شوند) رشد خوبی معادل %44وجود دارد. بعد از شبکه های استانی نوبت به شبکه سراسری می رسد با %26که از 4سال پیش تا به حال رشد 200درصدی داشته است.
البته این که رشد کمی چقدر میزان تاثیرگذاری را نشان می دهد، خودش جای بحث دارد و حالا واقعا به همین نسبت تاثیرگذار بودید و این مقدار ایده آل رسانه ای است؛
به نظر من اصلا ایده آل نیست ؛ البته شبکه سراسری در دیگر کشورها معمولا به دلیل مختصاتی که دارد، مخاطبش کمتر از شبکه های تخصصی است و در ایران با توجه به ظرفیت و مختصاتی که دارد، این رقم درصد مطلوبی نیست . مضافا بر این که خیلی تاثیرگذار نبوده است و با اکتفا به این رقم ، نمی توان تحلیل درستی از تاثیرگذاری ارائه دهیم . مهم این است که انگاره های تاثیرگذار بر مخاطب را پیدا کنیم والا این رشد کمی ارزش رسانه ای ندارد.
چطور نمی توان در تحلیل ها به این نظرسنجی استناد کرد؛
این سوال اساسی راجع به نظرسنجی ها در کل کشور است . فرهنگ نظرسنجی در کشور ما یک فرهنگ خاص است . برخلاف کشورهای اروپایی که نظرسنجی هایشان می تواند قابل استناد باشد؛ ولی ما خیلی نمی توانیم به این نظرسنجی ها اعتماد داشته باشیم . فقط در مقایسه قدری می توان اطمینان داشت . یعنی اگر %26قدری انحراف دارد به همین میزان هم %11انحراف وجود دارد، یعنی یک انحراف کلی درباره فرهنگ جوابگویی به نظرسنجی در کشور هست.
آیا این نظرسنجی متغیرهای زیادی را در نظر نمی گیرد؛
شرط دقیق بودن این آمار این است که از متغیرهای زیادی مثل جنس ، سن و تحصیلات استفاده کرده باشد. در این صورت می توان تحلیل درستی ارائه داد. منتها این نمودار کلی است و البته با انحرافاتی که دارد فقط می شود یک نمای کلی از میزان شنونده به دست آورد؛ البته مهمتر از میزان شنونده ، مقدار ساعت گوش دادن به رادیو است .
حال که شما توانسته اید دوباره مخاطبانتان را جذب کنید و استقبال آنها را عامل موفقیت خود بشمارید در برابر اعتماد آنها چه چیزی ارائه می دهید؛
ما باید اولا اطلاع داشته باشیم که مردم چه توقعاتی از رادیو دارند و آن وقت نیازهای مردم را در برنامه ریزی ها لحاظ کنیم . ما شناخت کافی و لازم از انتظارات مردم از رادیو نداریم . این که آیا آنها بیشتر انتظار اطلاع رسانی و تحلیلی دارند، انتظار تفریحی دارند یا موسیقی و یا همه این انتظارات چه سهمی را به خود اختصاص می دهد که هنوز هم در این باره مشکل داریم ؛ البته چند کار تحقیقی انجام شده که چطور می توان فهمید مردم چه نیازهایی دارند تا این نیازها در سیستم برنامه ریزی با مصالح و سیاست هایی که رادیو دارد، تلفیق شود و مجموعه انعکاس ها مورد استفاده برنامه ریزان قرار گیرد. اینها از بحثهای جدی ماست . کارهایی که اخیرا انجام شده ارائه برنامه های اطلاع رسانی مربوط به مشکلات مردم بوده که در این خصوص شبکه چند تا برنامه جدی طراحی کرده است . از قبیل ؛ زیر ذره بین ، کنکاش ، میزگرد اقتصادی و مناظره که در رابطه با برنامه های روزمره و کلان مردم بحث می کند. در بخش نیازهای موسیقی که یکی از انتظارات مردم از رادیو شناخته شده است ، برنامه ای با عنوان گلبانگ که پخش آهنگهای درخواستی است طراحی شده که 48درصد شنونده دارد. دل انگیزان که به موسیقی سنتی می پردازد و برنامه ای با نام شباهنگ که موسیقی های متناسب با شب را پخش می کند و در عین حال بخشهای موسیقی داخل برنامه ها هم افزایش پیدا کرده به دلیل این که ما دریافتیم که توقع مردم از موسیقی در این شبکه توقع بحق و بجایی است . نیاز دیگر تقاضای پخش برنامه های تفریحی بوده است . بخصوص اواخر هفته و در تعطیلات که با وجود کارهای بسیاری که انجام شده ، ما هنوز در این زمینه ضعف داریم .
برای شناخت توقعات شنونده ها نیازمند چه منابعی هستید که برنامه ها به استناد از آنها طراحی شوند؛
در این رابطه به چند عامل می توانیم رجوع کنیم . یکی نظرسنجی از مردم است و دیگری کارشناسی در خود رادیو است . به هر حال برنامه سازان هم در طی سالها برنامه سازی از ذائقه مخاطبانشان اطلاعاتی کسب کرده اند. حاصل همه این موارد طراحی چنین برنامه هایی بوده است . مثلا در حال حاضر در بخش برنامه های ادبی ، تحول خوبی داشتیم . تحقیقات کارشناسان رادیو و همچنین نظرسنجی از مردم نشان می داد که بخش زیادی از جوانها نیازمند برنامه های ادبی هستند از قبیل شعر، موسیقی و فیلم . برای این 3عنوان 3برنامه را طراحی کردیم . از قبیل موسیقی فیلم ، مشاعره و نقد فیلم . اگر در شبکه برنامه ای ساخته می شود، طراحی ها و تصمیمات یک بعدی نیستند. تصمیمات اتخاذشده فرآیند تحقیقات مختلفی بوده که از کانال های متفاوتی رسیده است.
شبکه سراسری با 3برنامه راه شب ، قصه شب و صبح جمعه با شما جایگاه ویژه ای را کسب کرده بود؛ ولی اخیرا این برنامه ها در اثر تکرار تاثیر خود را از دست داده اند. شما برای این که بتوانید مخاطب این برنامه ها را بازگردانید چقدر سعی کردید این گونه برنامه ها را روز آمد بسازید؛
راجع به صبح جمعه با شما واقعا یک دوران طلایی وجود داشت . چند سال مورد توجه بود. وقتی وارد رقابت های رسانه ای شدیم و همین طور تکرار بیش از حد برخی از آیتمها، اثرگذاری اش را از دست داد؛ البته فرهنگ اجتماعی آن زمان هم قدری متفاوت با الان بود. در نهایت تصمیم گرفتیم این طنز را تبدیل کنیم به طنز سیاسی ، اجتماعی که به صورت زنده تحت عنوان آدینه پخش می شود و به سمتی پیش می رود که جای خودش را باز کند. البته ما یک خلا جدی را نسبت به برنامه های طنز در شبکه داریم . در کل رادیو این ضعف موجود است . ما باید بتوانیم آخر هفته مردم را با یک برنامه طنز خوب پر کنیم . و اما در مورد قصه شب شاید دوران نمایش رادیو به آن معنای گذشته سر آمده باشد. شرایط خیلی تغییر کرده است . اگر آن زمان ساعت 10شب مردم برای شنیدن قصه پای رادیو نشستند تا شب خود را سپری کنند، الان فضای شب در انحصار تلویزیون است . به دلیل مختصات اجتماعی و اقتصادی ، مردم شبها را با تلویزیون سرمی کنند. به عقیده کارشناسان رادیو دوران نمایش به این شیوه دیگر گذشته است . ما برای رفع آن باید بتوانیم از نمایش در جاهای دیگر و زمانهای دیگر بهره ببریم . شاید اگر نمایش در لابه لای برنامه ها باشد این اثرگذاری دوباره بازگردد.
هنوز هم کسانی هستند که دوست دارند در کنار رادیو با بهره گیری از تخیل شان هنگام شنیدن قصه ، آرامش کسب کنند. به طبع این عده قدری متفاوت از دیگران هستند، برای آن دسته خاص چه فکری کرده اید. شما باید بتوانید سطح نمایش را با افزایش توقع و نوع مخاطب بالا ببرید؛
ساختار نمایش ثابت است ، هرچند می تواند به موضوعات متنوعی بپردازد. راجع به خاص شدن نمایش آن موقع شب نباید انتظار تکرار آن دوران را داشت که احیا شود. این انتظار بیجایی است . شرایط ما اقتضا نمی کند. به دلیل این که از 5بعدازظهر تا آخر شب آمار شنوندگان ما پایین می آید و فضای میان این 2ساعت از اختیار رادیو گرفته شده حتی اگر نمایش ، خاص و تخصصی بشود به دلیل این که در این فضا قرار گرفته است ، نمی تواند تاثیرگذار باشد.
با توجه به این که راه شب های رادیو خیلی پرشنونده بودند، حتی در خارج از کشور، اخیرا هر شب این برنامه را یکی از گروه های شبکه سراسری اجرا می کند. چه الزامی است که گروه اقتصاد، سیاسی یا دانش هر کدام تعریف جداگانه ای از این برنامه ارائه دهند. در صورتی که پیش از این راه شب ها یک تعریف مشخص داشت که آن هم در قالب گروه ادب و هنر شبکه می گنجید؛
هر دو روش اداره راه شب ها طرفدارانی دارد. برخی معتقدند که توزیع راه شب ها در گروه ها موجب تنوع می شود و برخی معتقدند باید یک تعریف واحد داشته باشد. رادیو هر دو روش را تجربه کرده است ؛ اما بنظر من اگر خصوصیات و مختصات لازم برای راه شب ها مورد نظر باشد و از سوی برنامه سازان رعایت شود، تنوع گروهی می تواند تا اندازه ای راهگشا باشد.
برخی از برنامه های شما مشارکتی هستند، به طوری که بودجه برنامه را یک سازمان خاص تامین می کند و در مقابل میکرفن شما را در اختیار می گیرد، یک برنامه خصوصی در یک رادیوی دولتی که در سراسر جهان شنونده دارد، چه تعریفی می تواند داشته باشد؛
تجربه رادیو در چند سال اخیر درباره برنامه های مشارکتی مثبت و مفید است . باید توجه داشته باشید که برنامه های مشارکتی در سازمان ها و نهادها قابل قبول است که پرداختن به مسائل آنها از وظایف و اهداف سازمان می باشد و ما نیز به همین رویه عمل کرده ایم . برای مثال برنامه های مشارکتی با سازمان تامین اجتماعی ، شما خود می دانید که چند میلیون نفر تحت پوشش این سازمان محتاج اطلاع رسانی سریع و دقیق هستند. از طرف دیگر در برنامه های مشارکتی ،اولویت های موضوعی از سوی سازمان ذی ربط سفارش داده می شود و در شبکه مورد تایید قرار می گیرد. پس مساله اصلا خصوصی نیست . یک مشارکت موضوعی در عین حال مالی است.
اگر قرار بود شما با بودجه شخصی خودتان این رادیو را اداره کنید، همین طور پیش می رفتید؛ آن گاه چه مولفه ای برای شما مهمترین بود؛
البته جواب به این سوال تا حدودی ناممکن است ؛ اما اگر به باطن سوال شما توجه شود، فکر می کنم در رادیو و مخصوصا در شبکه سراسری اولویت ها و مصلحت ها در نظر گرفته می شود. مخصوصا آن که نظام بودجه بندی ما خصوصی و به صورت واگذاری به اشخاص یا شرکتها نیست و در هر موردی نظارت شبکه اعمال می شود.
انسیه ملکان
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
