واژه های جعلی در گفتگوهای تلویزیونی

زبان شناسان ، همواره در گفته ها و نوشته هایشان از «زبان » به عنوان عنصری «زنده » و پویا، یاد می کنند.

کد خبر: ۱۶۵۳۷

عنصر زنده ای که درست مثل یک موجود زنده ، دارای تولد و زایش و زندگی و مرگ است و زوال پذپر به نظر می رسد. نوزایی زبان ، از طریق ورود واژه های نوساخته و تازه در زبان شکل می گیرد و همواره ورود بدون جواز واژه های بیگانه بویژه در حالی که به سادگی می توان معادل های ساده و پذیرفتنی از زبان مادری در برابر آنها قرار داد پیوسته . زبان را با آشفتگی همراه می سازد. در تلویزیون که از طریق مجموعه های تلویزیونی و فیلم های کوتاه و بلند داستانی ، در سطح گسترده و وسیعی ، آدم های اصلی و فرعی هر فیلم ، با هم به گفتگو می نشینند، خطر رواج واژه های جعلی و ترکیب های ساختگی و غیراصیل در زبان ، بسیار بیشتر از سایر رسانه ها، وجود دارد. کاربرد واژه های بیگانه ، تنها درحدی مجاز به شمار می آید که مربوط به علوم و فنون باشد و تاکنون فرهنگستان زبان یا نهادهای رسمی دیگر، برای واژه های مورد نظر معادل سازی و واژه گزینی نکرده باشند. در بسیاری از کشورها که به زبان مادری وقومی خود اهمیت زیادی می دهند، سختگیری های قابل توجهی در این بخش دیده می شود. فرانسوی ها، آلمانی ها و بویژه چینی ها، هرگز اجازه نمی دهند که واژه های بیگانه حتی واژه هایی که به حوزه علوم و فنون مربوط می شود بدون تغییر و دگرگونی وارد دستگاه و نظام زبانی آنها بشود این سختگیری ها درست به مشابه نوعی مرزبانی و پاسداری از زبان مادری به شمار می آید و با دفاع از آب و خاک تفاوت چندانی ندارد! بسیاری از مخالفان واژه سازی و معادل یابی های دقیق ، سنجیده و علمی واژه های بیگانه ، اعتقاد دارند که علوم و فنون جنبه ای جهانی و بین المللی دارد و به همه ملتها متعلق است و کاربرد واژه های همگون خارجی در زبان های مختلف ایرادی ندارد! در حالی که واژه گزینی درست ، دقیق و سنجیده که حاصل کار را شفاف ، دقیق و علمی جلوه دهد، نه تنها به زبان مادری لطمه ای نمی زند؛ بلکه در عمل ، برظرفیت و توانمندی زبان قومی می افزاید. با تماشای برخی از مجموعه های تلویزیونی ، براستی دچار حیرت و تاسف می شویم . در میان نوجوانان و جوانان این مجموعه ، نوعی زبان گفتاری (محاوره ای) کوچه و بازاری رایج شده است که نتیجه ای جز آشفته سازی فضای زبان سالم و بهنجار ما، در بر ندارد. وقتی جوانی به دوست خیلی خیلی صمیمی خود می گوید: «اندمعرفتی پسر!!» براستی نمی توان گفت که در برابر چنین بی سلیقگی یک نویسنده فیلمنامه یا کارگردان ، چه باید گفت ؛ در بسیاری از مجموعه ها، بویژه ، در مکالمه های تلفنی ، از verygood و... مثل نقل و نبات استفاده می شود. علاوه بر اینها، در میان گفتگوهای عادی و روزانه بازیگران نیز، گاه از ترکیب هایی مثل ؛ «می خواستم سورپریزت کنم !» و نظایر آن ، فراوان استفاده می شود و معلوم نیست که نویسندگان اینگونه فیلمنامه ها، چرا به آشکارترین شکل ، موضوع پاسداری و حراست از زبان مادری و قومی خود را نادیده می گیرند؛ بحث بیگانه زدایی از زبان ، بحث پیچیده وظریفی است که نیاز به کارشناسانی خبره ، صاحب نظر و مجرب دارد. به نظر می رسد که در سازمانی چون صدا و سیما که می خواهد مثل دانشگاه یا یک آموزشکده گسترده و فراگیر عمل نماید، بحث ویرایش فیلمنامه ها و توجه جدی تر به گفتگوها در برنامه های تلویزیونی بسیار پراهمیت باشد. متاسفانه ، بروز نارسایی های گفتاری در برنامه های زنده تلویزیونی ، بسیار فراوان تر به چشم می آید. بویژه که در برنامه های زنده ، امکان ویرایش و اصلاح عبارات و گفتگوها وجود ندارد. به همین روی ، وقتی به تماشای یک میزگرد ورزشی یا پخش زنده فوتبال و نظایر آن می نشینیم ، بیشتر از سایر برنامه ها، غصه دار می شویم ! به نظر می رسد که در نخستین گام ، باید ساده ترین و بدیهی ترین مباحث زبان و زبان شناسی را به فیلمنامه نویسان و کارگردانان آموزش داد. یادمان باشد که زبان شناسی ، علم است و دارای شاخه های متعددی است که با بسیاری از علوم دیگر رابطه ای نزدیک و تنگاتنگ دارد. یعنی وقتی به مباحث آموزش زبان و زبان آموزی کودک نزدیک می شویم ، حتما با «روان شناسی » نیز سروکار داریم . به همین روی ، زبان شناسی و روان شناسی در حوزه تازه ای از ارتباط دوسویه ، شاخه ای جدید از علمی نوظهور را به نام «روان شناسی زبان »(Psycho-Linguistits) پدید می آورند. یا وقتی «زبان » به حوزه مباحث اجتماعی ، جامعه شناسی و مردم شناسی نزدیک می شود، بحث «جامعه شناسی زبان » (Socia-Linguistirs) مطرح می شود. فیلمنامه نویسان و کارگردانان باید بدانند که دور بودن آنان از اینگونه مباحث ظریف و علمی ، عیب به شمار نمی آید. چرا که قرار نیست «زبان شناسان » یا «روان شناسان » نیز از مباحث سینمایی و تلویزیونی ، اطلاعات فنی وتخصصی داشته باشند؛ اما تردیدی نیست که برای فیلمنامه نویسان و کارگردانان ضرورت دارد که با مقدمات و مباحث کلی زبان آشنا شوند و به هنگام ضرورت ، همچنان که به شهادت عنوان بندی فیلم ها و مجموعه های تلویزیونی خود، برای سوارکاری و حرکات موزون و مسائل فنی مهندسی کارهای خود از مشاورانی خبره سود می جویند، برای مسائل «زبان شناسی » فیلم ، مجموعه و فیلمنامه خود نیز از مشاوران زبان شناس بهره مند گردند. تنها در این صورت است که کارهایشان از نابهنجاری های رایج زبانی و آشفتگی های آزار دهنده «زبان » معمول در تلویزیون فاصله خواهد گرفت.
عزیزالله حاجی مشهدی