حفظ پیوند خانواده و مدرسه؛ سپر پاسداری از حق آموزش کودکان در برابر تروریسم/ ضرورت شکل‌گیری سازوکار بین‌المللی برای ثبت روایت کودکان قربانی جنگ

به گزارش جام جم آنلاین، زهرا بهروزآذر در این نشست با گرامیداشت یاد شهدای جنگ تحمیلی رمضان، به‌ویژه کودکان، دانش‌آموزان و معلمان شهید و ابراز همدردی با خانواده‌های داغدار اظهار کرد: طبق قانون اساسی و نظام ارزشی کشور، خانواده نخستین بستر تربیت و بالندگی فرزندان است و مدرسه نیز در پیوند با آن، جایگاه پرورش استعدادها و ساختن آینده کشور محسوب می‌شود؛ از این رو، صیانت از این دو نهاد، مسئولیتی ملی و مشترک در پاسداری از حق آموزش کودکان است.

وی با اشاره به پیامدهای حملات تروریستی اخیر به کشور تصریح کرد: در حملات تروریستی آمریکایی ـ صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران در ماه مبارک رمضان، جان و امنیت مردم و سلامت و آموزش کودکان با تهدیدهای گسترده‌ای مواجه شد. با این حال، همراهی والدین، تداوم ارتباط معلمان با دانش‌آموزان و بهره‌گیری از ظرفیت‌های مردمی، جلوه‌ای ماندگار از همبستگی جامعه ایران در پاسداری از حقوق کودکان را رقم زد.

محکومیت جهانی حمله به میناب و لامرد

معاون رئیس‌جمهور در امور زنان و خانواده، حمله به مدرسه «شجره طیبه» میناب و ورزشگاه «لامرد» را تعرضی نامشروع به حاکمیت و تمامیت ارضی ایران و مغایر با منشور ملل متحد دانست و گفت: ما این اقدامات تروریستی را به شدیدترین وجه محکوم می‌کنیم. پیامدهای این حملات تنها به تخریب مراکز آموزشی یا جراحات جسمی محدود نمی‌شود، بلکه داغ از دست دادن عزیزان، گسست زندگی خانوادگی، ناامن شدن محیط زندگی و اختلال در آموزش، ابعاد به‌هم‌پیوسته این بحران هستند.

بهروزآذر با اشاره به آسیب‌های روانی و عاطفی جنگ بر کودکان افزود: افزایش اضطراب، اختلال خواب، وابستگی بیش از حد به والدین و کاهش تمرکز، از جمله پیامدهای پنهان این جنگ است. از این رو، ارزیابی جامع خسارات جسمی، روانی، عاطفی و آموزشی و مستندسازی اثرات بلندمدت آن بر زندگی کودکان و حیات اجتماعی محله‌ها، ضرورتی جدی است که دولت از نخستین ماه‌ها برای رسیدگی به آن کوشیده است؛ هرچند این اقدامات کافی نیست و پیگیری حقوقی عاملان این جنایات با جدیت دنبال می‌شود.

وی با استناد به اسناد بین‌المللی از جمله منشور ملل متحد، اعلامیه جهانی حقوق بشر (ماده ۲۶) و قطعنامه‌های شورای امنیت درباره حفاظت از آموزش در مخاصمات مسلحانه خاطرنشان کرد: کودکان و جامعه آموزشی ایران صاحبان حقوقی هستند که هیچ تجاوز و جنگی نمی‌تواند کرامت و حق آنان را سلب کند. ضمن قدردانی از مواضع نهادهای سازمان ملل در محکومیت حمله به مدرسه شجره طیبه، از مجامع بین‌المللی می‌خواهیم با استمرار این مسیر، صدای مظلومیت و حق‌طلبی کودکان ایران را به جهانیان برسانند.

صدای کودکان جنگ‌زده نباید در منازعات سیاسی گم شود

زینب رستگارپناه، مدیرکل امور زنان و خانواده خارج از کشور سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی نیز در این نشست با اشاره به پیامدهای انسانی و روانی مخاصمات مسلحانه بر کودکان، بر ضرورت ثبت و بازتاب به‌موقع تجربه زیسته آنان در رسانه‌های داخلی و بین‌المللی تأکید کرد.

وی با بیان اینکه جغرافیای مخاصمات مسلحانه تنها به مرزهای کشورها محدود نمی‌شود و آثار آن بر تن و روان آسیب‌پذیرترین اعضای جوامع، به‌ویژه کودکان، باقی می‌ماند، گفت: جنگ‌ها صرفاً به تخریب زیرساخت‌های مادی و نقض تمامیت ارضی کشورها محدود نیستند؛ بلکه یکی از خطرناک‌ترین پیامدهای آن‌ها، فرسایش حافظه جمعی و سلب حق روایت از قربانیانی است که صدایشان در هیاهوی منازعات نظامی و محاسبات ژئوپلیتیک گم می‌شود.

رستگارپناه با تأکید بر اینکه کودکان نباید صرفاً به اعدادی در آمار خسارات انسانی یا موضوعاتی در اسناد حقوق بشردوستانه تقلیل پیدا کنند، افزود: هر کودک از جهان زیست منحصربه‌فردی برخوردار است که امنیت روانی، آموزش، رشد در محیط امن خانواده و حق زندگی در فضای صلح‌آمیز از مؤلفه‌های بنیادین آن به شمار می‌رود. با وقوع جنگ، پیش از آنکه سازه‌ها و زیرساخت‌ها فروبریزند، انسجام روانی و معنایی جهان کودک آسیب می‌بیند.

وی در ادامه با تشریح اهمیت به‌هنگام بودن روایت‌های رسانه‌ای از جنگ اظهار کرد: ثبت به‌موقع و میدانی تجربه زیسته کودکان، نقشی اساسی در تثبیت حقیقت تاریخی، جلوگیری از تحریف وقایع و صیانت از حقوق قربانیان دارد. روایت‌های متأخر ممکن است زمینه مصادره رنج کودکان از سوی بازیگران سیاسی و مصالحه بر سر حقیقت را فراهم کنند.

مدیرکل امور زنان و خانواده خارج از کشور سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، صیانت از مستندات حقوقی را از دیگر کارکردهای روایتگری رسانه‌ای دانست و تصریح کرد: روایت‌های مستند و ضابطه‌مند می‌توانند زمینه پیگیری حقوقی نقض حقوق کودکان در مجامع بین‌المللی، تحقق مسئولیت پاسخگویی و مقابله با بی‌کیفرمانی را فراهم کنند؛ موضوعی که در چارچوب کنوانسیون حقوق کودک مصوب ۱۹۸۹ و پروتکل‌های اختیاری آن نیز مورد توجه قرار گرفته است.

وی همچنین با هشدار نسبت به تبدیل رنج کودکان به ابزاری برای جلب ترحم در چرخه مصرف شبکه‌های اجتماعی خاطرنشان کرد: روایتگری ساختارمند باید کودک را به‌عنوان انسانی برخوردار از حقوق بنیادین معرفی کند؛ انسانی که جهان موظف به شنیدن صدای او، درک شرایطش و پاسخگویی در برابر نقض حقوق اوست.

رستگارپناه در بخش دیگری از سخنان خود، رعایت اصول اخلاقی در روایتگری از کودکان آسیب‌دیده را ضروری دانست و گفت: ثبت تجربه زیسته کودک نباید به بهای آسیب مجدد به روان او تمام شود. رسانه‌های متعهد و نهادهای بین‌المللی باید به حریم خصوصی و کرامت روانی کودکان احترام بگذارند و به‌جای تصویرسازی‌های صرفاً احساسی و شتاب‌زده، به تحلیل ریشه‌ای آسیب‌های روانی و نقض ساختاری حقوق آنان بپردازند.

وی با اشاره به پیوند ناگسستنی امنیت روانی کودک و نهاد خانواده افزود: بازنمایی آسیب‌های جنگ بدون توجه به تضعیف بنیان خانواده، فروپاشی روابط خانوادگی و آوارگی اعضای آن، تصویری ناقص از بحران انسانی ارائه می‌دهد. از این رو، روایت رنج کودکان باید در پیوند با وضعیت خانواده و محیط اجتماعی آنان مورد توجه قرار گیرد.

صدای کودکان زیر آوار بمباران دفن نشود

مدیرکل امور زنان و خانواده خارج از کشور سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی با هشدار نسبت به پیامدهای بلندمدت جنگ بر نسل‌های آینده تصریح کرد: کودکانی که در سایه جنگ، آوارگی و ناامنی رشد می‌کنند، در آینده به بزرگسالانی تبدیل خواهند شد که درک آنان از عدالت بر شکل‌گیری صلح یا بازتولید خشونت در منطقه و جهان تأثیرگذار خواهد بود. اگر رنج این کودکان ثبت نشود و پاسخی عادلانه به آن داده نشود، زمینه شکل‌گیری کینه‌های حل‌نشده و تداوم چرخه خشونت فراهم می‌شود.

رستگارپناه در پایان با تأکید بر ضرورت اقدام عملی جامعه حقوق بشری و رسانه‌های بین‌المللی، تدوین پروتکل‌های سخت‌گیرانه برای روزنامه‌نگاری ترومامحور درباره کودکان، حمایت حقوقی و کنسولی از سازوکارهای مستقل ثبت شهادت‌ها و روایت‌های شفاهی کودکان آسیب‌دیده و تسهیل دسترسی رسانه‌های مستقل و پژوهشگران بی‌طرف به مناطق بحرانی را از جمله اقدامات ضروری در این زمینه برشمرد.

وی تأکید کرد: نباید اجازه داد صدای کودکانی که زیر آوار بمباران‌ها و هراس آوارگی دفن می‌شود، در میان مصلحت‌سنجی‌های ژئوپلیتیک به فراموشی سپرده شود. ثبت صادقانه و به‌هنگام رنج آنان، نه اقدامی تشریفاتی و صرفاً رسانه‌ای، بلکه تعهدی اخلاقی، حقوقی و تمدنی برای پاسداری از انسانیت است.