چرا همسایگان نمی‌توانند کرکره تجارت با ایران را پایین بکشند؟

در جنگ اقتصادی باید هر لحظه تکنیک و تاکتیک را تغییر دهید تا موفق شوید. اگرچه همچنان به‌صورت محدود و با وجود ریسک بالا، بخشی از کالا‌های وارداتی از طریق دریا وارد می‌شود، اما تأمین نیازمندی‌های کشور بیشتر از طریق جاده و ریل انجام می‌شود. در این میان، سهم صادرات از مسیر جاده و ریل بیشتر شده، اما کشور‌های همسایه نیز بخش مهمی از نیازمندی‌های خود را از طریق ایران تأمین می‌کنند.

هر روز خبری منتشر می‌شود که فلان مسیر مرزی بسته شده یا محدودیتی در آن ایجاد شده است، اما این محدودیت‌ها در بلندمدت دوام ندارد، چراکه محصولات ارسالی از ایران جزو نیاز‌های اساسی کشور‌های مقابل است. برای نمونه، پاکستان گاز، محصولات پتروشیمی و فرآورده‌های سوختی خود را از طریق مرز‌های ریمدان، پیشین و کوک دریافت می‌کند. اگر این مسیر مختل شود، پاکستان در کوتاه‌مدت هم با مشکل مواجه می‌شود به‌طوری‌که قیمت سوخت (گاز) و به تبع آن قیمت همه محصولات بالا می‌رود؛ چنان‌که امروز افزایش قیمت سوخت و هزینه حمل‌ونقل در پاکستان به‌خوبی مشهود است. به همین دلیل است که اکنون کالا‌ها به‌صورت محلی و غیررسمی و حتی از مبادی رسمی با وجود محدودیت‌ها همچنان صادر می‌شود.

در حوزه عراق نیز ما فقط یک مرز وجود ندارد، بلکه هفت یا هشت مرز فعال مانند شلمچه، مهران، خسروی، پرویزخان، باشماق و... وجود دارد. اگر یک مرز بسته شود، کامیون‌ها به مرز‌های دیگر می‌روند. درست است که مسائل لجستیکی و هزینه‌ها افزایش می‌یابد، اما نکته مهم و اساسی این است که یک وابستگی عمیق اقتصادی میان ایران و همسایگان وجود دارد که عملا نمی‌توانند گذرگاه مرزی را ببندند و هیچ مراوده‌ای نداشته باشند.

بخشی از اقتصاد کشور‌های همسایه به حمل‌ونقل وابسته است؛ روزانه ۲۰۰۰ الی ۳۰۰۰ کامیون از مرز عراق کالا جابه‌جا می‌کنند و اگر این چرخه به‌هم بریزد، کسب‌وکار‌ها با مشکل جدی روبه‌رو می‌شود. این موضوع درباره پاکستان و ترکیه نیز صدق می‌کند؛ یعنی اگر مرز‌ها بسته شود، ایران آسیب می‌بیند، اما آنها بیشتر آسیب می‌بینند، زیرا اقتصاد‌شان مختل می‌شود و نیازمندی‌هایی که از ایران تأمین می‌کنند از کشور‌های دیگر به‌سختی قابل تأمین است.

در خصوص کشور‌های حوزه خلیج‌فارس مانند امارات، عمان و قطر نیز این کشور‌ها نیاز جدی به محصولات کشاورزی، میوه، تره‌بار و صیفی‌جات ایران دارند، اگرچه کالا‌ها به‌صورت رسمی صادر نمی‌شود، اما از طریق لنج و شناور‌ها به عمان، امارات و قطر کالا‌ها ارسال می‌شود؛ بنابراین نمی‌توان جلوی تجارت را گرفت؛ هرچند که ممکن است هزینه‌های تجارت افزایش یافته باشد.