دیدار با «بی گناهان» در میدان بهارستان

میدان بهارستان از محله های قدیم تهران است که با وجود گسترش شهرنشینی و ساخت وسازهای فراوان ، همچنان بوی تاریخ می دهد و براحتی می توان کهنگی زمان

کد خبر: ۱۵۶۹۴۹

و نم خاک روزگار غریب تهران نشینی را در پیاده روهای آن حس کرد.
در یکی از همین روزهای ابر گرفته پاییزی بود که برای پیوستن به «بی گناهان» میدان بهارستان را تا پشت وزارت ارشاد رفتم.
مجموعه تلویزیونی «بی گناهان» نوشته سعید شاهسواری ماجرای 3 دوست است که برحسب یک اتفاق ، درگیر ماجرای پیچیده ای می شوند و یک دوره تاریخی 25 ساله را به واسطه همین ماجرا، جدا از هم به سر می برند. احمد امینی پس از کارگردانی سریال «اولین شب آرامش» این بار بی گناهان را جلوی دوربین برده است و پس از به پایان رسیدن مراحل پیش تولید در شهریور که گذشت ،تولید این مجموعه تلویزیونی را آغاز کرده و تاکنون حدود 30 درصد از کار سریال را پیش برده است . آنچه می خوانید روایت یک خبرنگار از مراحل ساخت این سریال در یک روز است.

به پشت ساختمان سفیدرنگ وزارت ارشاد رسیدم و یکی از کوچه های اطراف میدان بهارستان را داخل رفتم و مدام چشم چرخاندم تا شاید سینه موبیلی یا ردی از یک کارگروهی ببینم ، اما هیچ نشانی نیافتم . از دور عمارتی بزرگ به کهنگی گذر عمر را دیدم . زیبایی خیره کننده بیرون ساختمان و قدمت آن خواه ناخواه حس احترام به گذشته را در عابر برمی انگیخت و حس نوستالژی از فضای دیدن و نفس کشیدن در سال های دور را در جان هر رهگذری جاری می کرد. همچنان که محو تماشای خانه قدیمی بودم به داخل حیاط سرک کشیدم و تک سرو بلند قامت حیاط خانه که مانند چتری سبز روی آلاچیق کوچک سایه انداخته بود، از دور خودنمایی می کرد.محو زیبایی حیاط خانه بودم که بهداد امینی ، دستیار کارگردان سریال بی گناهان را دیدم و متوجه شدم تصادفی به محل لوکیشن این سریال رسیده ام . امینی با خوشرویی به استقبال آمد و با وجود شلوغی و درگیری عوامل برای چیدن وسایل صحنه به داخل خانه راهنمایی ام کرد.
فضای قهوه ای رنگ سالن با پیشخوان قدیمی کنج اتاق نشیمن و صندلی های لهستانی که دو به دو به موازات هم چیده شده بودند، زیبایی خاصی به فضای حاکم و رفت و آمد عوامل مجموعه تلویزیونی بی گناهان می بخشید.احمد امینی ، کارگردان روی یکی از همین صندلی ها کنار شومینه خاک گرفته نشسته بود. امینی از جمله کارگردان هایی است که سال های سال به عنوان منتقد در عرصه مطبوعات سینمایی قلم زده و می زند و به نوعی با حرفه روزنامه نگاری آشناست و شاید به دلیل همین آشنایی و دانش روزنامه نویسی بود که پس از درخواست من بدون این که حتی کوچکترین پلان از کل این مجموعه تلویزیونی را از نزدیک دیده باشم ، دعوتم را برای انجام یک گپ خودمانی پذیرفت.
بحث را از قدمت خانه آغاز کردم و پرسیدم چرا این خانه را برای کار انتخاب کرده است و او هم در پاسخ گفت: دلیل کار در چنین فضایی این است که می خواهم برشی از تاریخ در موقعیت زمانی خاص را به تصویر بکشم ، چراکه مجموعه تلویزیونی بی گناهان از جمله مجموعه هایی با مضمون اجتماعی است که یک سیر تاریخی را بررسی می کند. احمد امینی در ادامه با اشاره به روند ساخت مجموعه تلویزیونی بی گناهان گفت: سعید شاهسواری ، نویسنده و تهیه کننده مجموعه تلویزیونی بی گناهان پیش از این ، سریال تلویزیونی اولین شب آرامش را نوشته بود که خوشبختانه با استقبال فراوانی از سوی تماشاچی مواجه شد و درست به دلیل همین استقبال بود که تصمیم گرفتم بار دیگر در بی گناهان با او همکاری کنم و به این ترتیب بود که شاهسواری همزمان با پخش اولین شب آرامش ، طرح اولیه بی گناهان را تعریف کرد و پس از آن با توافق ضمنی ، نوشتن آن را آغاز کردیم تا این که اواخر بهمن سال گذشته نوشتن این مجموعه به طور جدی شروع شد و از نیمه فروردین بود که به مرحله پیش تولید رسیدیم و به دلیل وجود لوکیشن های مختلف و تعدد کاراکتر، مراحل انتخاب بازیگر و لوکیشن با دقت و ریزبینی خاصی انجام شد و از سوی دیگر، چون قصه از 25 سال پیش آغاز می شود به ساخت و ساز دکور نیز احتیاج داشتیم که تمام این ساخت و سازها تا اندازه ای انجام شده و بقیه آنها نیز در حال آماده شدن است و خلاصه این که پیش تولید از فروردین شروع و تا شهریور به طول انجامید و پس از آن بدون کوچکترین وقفه ای کار را کلید زدیم و تا این لحظه حدود 30 درصد از کار تصویربرداری این مجموعه با نقش آفرینی محمدعلی نجفی ، مسعود کرامتی و داریوش فرهنگ در حال انجام است.
این کارگردان خوش ذوق سینما و تلویزیون با نام بردن از این 3 بازیگر که اتفاقا هر یک از آنها کارگردانی در سینما و تلویزیون را هم تجربه کرده اند، سوالاتی را در خصوص چگونگی برقراری ارتباط بین بازی این 3 نفر و بازی گرفتن از آنها در ذهنم به وجود آورد. امینی در این باره گفت: اتفاقا به نکته خوبی اشاره کردید.3کارگردان در این مجموعه بازی می کنند که کرامتی و فرهنگ نقش های اصلی این مجموعه را ایفا می کنند و محمدعلی نجفی هر چند نقش اصلی ندارد، اما کاراکتر بسیار مهمی است که در شکل گیری داستان و روند قصه اهمیت ویژه ای دارد.
صحبت های امینی که به اینجا رسید، تقریبا همه گروه آماده بودند کار را آغاز کنند. آخرین مراحل چیدمان صحنه هم به پایان رسید.
صدای داریوش فرهنگ از اتاق گریم شنیده می شد. گروه گریم بازیگران بی گناهان را آماده می کردند تا مقابل دوربین بروند. در این سکانس نازنین احمدی ، بازیگر جوانی که اولین بازی جدی خود را در نقش لیلا در بی گناهان تجربه می کند، مقابل داریوش فرهنگ قرار می گیرد و قرار است چشم در چشم جلال (داریوش فرهنگ) قرص و محکم بایستد و نفرت خود را از حضور جلال در خانه بیان کند. داریوش فرهنگ با کت و شلوار مشکی و چهره ای عبوس و رنگ پوستی آفتاب سوخته ، بیشتر یادآور بازپرس ژاور در فیلم بینوایان است . در آن صحنه که یک سکانس پلان طولانی بود، لیلا و جلال در یک گفتگوی دونفره با یکدیگر جدل می کنند. گروه تصویربرداری طی صحبت هایی با این دو بازیگر، نوع حرکت و چگونگی قرار گرفتن مقابل دوربین را باهم بررسی کردند. بوم بزرگ رنگ روغن که حال و هوای پاییز را تداعی می کرد پشت دختر قرار داشت و لیلا با لباس آبی رنگی که پوشیده بود درست پشت به تابلو نشسته و به نوعی در خزان رنگ و رو رفته برگ های زرد پاییزی گم شد. داریوش فرهنگ که به صحنه وارد شد، پشت میز نشست و خیلی زود در نقش جلال جای گرفت و به فرمان امینی در حالی که آلبوم کارهای لیلا را ورق می زد دست دراز کرد و فنجان چای را برداشت.
جلال: خب باید اعتراف کنم من خیلی از این کارا سر درنمی آورم.
لیلا: اگر بگین زمینه فعالیت شما و موضوع سفارشتون چیه ، شاید بتونم کمکتون کنم. راستی معرف شما کیه؛ ضمن این که خودتونو هنوز معرفی نکردین!
جلال مکثی می کند آلبوم را روی میز می گذارد و می گوید: به همه سوالاتتون جواب می دم... من بعد از سال ها چند روزه که به ایران اومدم ، ولی فعلا دونستن اسم من مهم نیست. از نظر من این مهمه که بدونین معرف شما به من کیه و سفارشم چیه. لیلا در حالی که سکوت کرده با دقت به حرف های جلال گوش می دهد. جلال در ادامه می گوید: از آخر شروع می کنم. سفارش من به شما سکوته. سکوت درباره دیدن و معرفی من به اطرافیانتون (مکث)...
می دونین که معرف شما به من کیه . اون با این که سال هاست شما رو ندیده ، اما همیشه جوری از تو تعریف می کنه که انگار لحظه به لحظه عمرشو با شما زندگی کرده.
لیلا می ایستد و با صدای بلند می گوید: یا به شما نشونی رو اشتباه دادن یا مزاحمین. در هر دو صورت قبل از این که پلیس را خبر کنم از اینجا برین بیرون . بیرون آقا...
پس از پایان این سکانس پلان طولانی که حدودا 5 دقیقه به طول انجامید، امینی خواست پس از استراحتی کوتاه همین سکانس را در نمایی بسته بار دیگر تکرار کنند.

بار عاطفی بر دوش فرهنگ

چای صحنه هم از راه رسید و در فرصت کوتاهی که برای استراحت پیش آمد سراغ داریوش فرهنگ رفتم و از او خواستم از همکاری با عوامل تولید مجموعه تلویزیونی بی گناهان بگوید و او با همه وسواس و دقت نظری که در بیان مطالب داشت ، سعی می کرد با ظرافت ناشی از بار مسوولیت ، بهترین پاسخ را به پرسش های مطرح شده بدهد.
از او خواستم درباره چگونگی حضور در بی گناهان بگوید و فرهنگ در پاسخ به این پرسش گفت: شخصا اهل بازی کردن در هر کاری نیستم و نمی خواهم در حرفه بازیگری دچار تکرار و روزمرگی شوم ، چرا که به نظر من در هر کاری به هر قیمتی بازی کردن فاجعه است ، بنابراین با وسواس بسیار، بازی در تلویزیون یا سینما را می پذیرم و طبعا دلایل مختلفی برای پذیرش نقش هایم دارم. اول این که باید به گروه تولید علاقه مند باشم و ثانیا به داستان نیز اعتقاد داشته باشم و از آنجا که گروه تولید بی گناهان ، گروه خوب و حرفه ای و بسیار حساس و اهل ظرافت هستند، پذیرفتم در این مجموعه در کنار سایر عوامل حضور پیدا کنم.

امینی و سه کارگردان - بازیگر

مساله برای من به عنوان کارگردان خیلی جالب و جذاب است که سه کارگردان در یک کار جلوی دوربین بروند و از همه جالب تر این که ابتدا گمان می کردم هدایت یک بازیگر که خود او کارگردان نیز است با پیش ذهنی درخصوص چگونگی کارگردانی یک مجموعه ، بسیار سخت است و به نوعی نگران هم بودم ، اما به دلیل نگاه حرفه ای که این دوستان به کار دارند وقتی جلوی دوربین می روند ذهنیت کارگردانی خود را فراموش می کنند و فقط بازیگر هستند، البته من از آنها خواسته ام هر نکته ای که از نگاه کارگردانی در ذهنشان می گذرد بیان کنند تا به یک ساختار خوب در ساختمان کلی این مجموعه تلویزیونی برسیم

ضمن این که من در بی گناهان با نویسنده و کارگردانی روبه رو هستم که اشتراک سلیقه بسیاری با یکدیگر داریم و این اشتراک سلیقه موجب شد در طول کار به نکات تازه تری دست پیدا کنیم.
صحبت های این بازیگر به اینجا که رسید نکته ظریفی درخصوص همکاری این بازیگر کارگردان در مقابل دوربین احمد امینی در ذهنم نقش بست ، چرا که به نظر می رسد چگونگی برقراری ارتباط بین بازی و کارگردانی از سوی داریوش فرهنگ کمی سخت باشد. این بازیگر در پاسخ گفت : همان طور که گفتم بین من و احمد امینی و همچنین ساعد شاهسواری به عنوان نویسنده اتفاق نظر و اشتراک سلیقه بسیاری وجود دارد و همه چیز به سمت و سوی یک کار حساس همراه با ظرافت پیش می رود، بنابراین زمانی که در نقش یک کاراکتر ظاهر می شوم صرفا یک بازیگرم و سعی می کنم ذهنیت کارگردان بودن را فراموش کنم.
معمولا وقتی یک بازیگر در نقش کاراکتری ظاهر می شود فقط مسوولیت تمام صحنه هایی که در یک مجموعه حضور دارد را به عهده می گیرد و غالبا هم خبر ندارد که صحنه ها و لحظات دیگر چه بوده است ؛ اما خوشبختانه در این سریال چنین اتفاقی نیفتاد؛ چرا که بی گناهان از معدود کارهایی است که وقتی در صحنه ای حضور ندارم به دلیل شناخت و نزدیکی که با نویسنده و کارگردان دارم احساس مسوولیت می کنم و باید در تمام صحنه ها حضور داشته باشم. بعلاوه در این فیلم نقش بسیار حساس و محوری را بازی می کنم که بار عاطفی و داستانی فیلم تمام و کمال روی این شخصیت متمرکز است و مسوولیت شخص من در بازی در این مجموعه تلویزیونی دو برابر شده است .حضور 3کارگردان در این مجموعه تلویزیونی یکی از مسائلی است که به نظر گروه تهیه و تولید بخصوص فرهنگ و امینی از اهمیت ویژه ای برخوردار است.
بازیگر نقش جلال در این خصوص گفت: این مساله یکی از اتفاق های نادر و در عین حال جذاب است که برای اولین بار در سینما و تلویزیون افتاده است که باید آن را به فال نیک گرفت و نکته جالب تر این که در جریان کلی مجموعه این که چه بازیگری مطرح تر و چه بازیگری بهتر است مطرح نیست ، بلکه آنچه اهمیت دارد این است که چه کسی برای چه نقشی مناسب تر است.
از این بازیگر خوش ذوق که اصرار عجیبی بر محوری بودن کاراکتر جلال و منحصر به فرد بودن این کاراکتر دارد، درباره ویژگی کاراکتر جلال و موقعیت مجموع کاراکترهای این سریال پرسیدم و او در پاسخ چنین گفت : همه شخصیت های اصلی این مجموعه در دوران میانسالی به سر می برند، یعنی هر یک از این کاراکترها به لحاظ سنی و موقعیت اجتماعی دارای چهره و فیزیکی خاص و در شخصیت پردازی صیقل خورده تر هستند و در این میان جلال یک شخصیت چند لایه است و از جمله کاراکترهایی است که من بسیار دوست دارم ، چراکه به نظر من پرسوناژهای چند لایه پر از عواطف درونی و رنگ آمیزی چند وجهی هستند و خوشبختانه جلال نیز دارای شخصیتی چندوجهی و منحصر به فرد است.
منحصر بودن کاراکتر جلال نکته ای است که فرهنگ بر آن اصرار دارد. به همین دلیل از او خواستم دلایل خود را مبنی بر چنین ادعایی بازگو کند و او گفت : ببینید جلال کاراکتر زخم خورده ای است که این زخم به آسانی درمان نمی شود. در واقع ناگفته های جلال خیلی بیشتر از گفته های اوست و من این ویژگی را بسیار دوست دارم ، چراکه بازیگری را در عمل نمی دانم بلکه در عکس العمل می دانم و جلال هم دارای چنین خصوصیتی است.
به این معنا که این کاراکتر وقایع و اتفاق های بسیاری را از سرگذرانده است و نسبت به هر یک از آنها عکس العمل های متفاوتی دارد. به عقیده من کاراکتر جلال یکی از شخصیت های ماندگار سینما و تلویزیون است و هر کسی نمی تواند از پس آن برآید.
گروه آماده شده بود تا همان صحنه را از نمایی نزدیک تکرار کند و ناگزیر فرهنگ هم باید می رفت ؛ اما نتوانستم از این سوال بگذرم که با وجود همه حساسیت هایی که کاراکتر جلال دارد، اگر قرار بود کارگردان این مجموعه تلویزیونی خود او باشد آیا باز هم خودش جلال را بازی می کرد؛ و این بازیگر با وجود همه عجله ای که برای رفتن داشت لحظه ای تامل کرد و گفت : سوال خوبی است چون بازی کردن این شخصیت هم سخت و هم بسیار حساس است . قطعا خودم بازی نمی کردم ، چراکه تمرکز روی هر دو مقوله بسیار سخت است و وقتی در جایگاه یک کارگردان قرار می گیرم و با چنین شخصیتی روبه رو می شوم درنهایت به این نتیجه می رسم که در عمل نمی توان روی هر دو مقوله بازی و کارگردانی تمرکز کرد و باید متذکر شوم که اگر گروهی غیر از گروه فعلی بود، با وجود میل باطنی از بازی در این مجموعه خودداری می کردم ؛ هر چند دلم می سوخت که چرا این نقش را بازی نکردم و در نهایت امیدوارم به عنوان بازیگر اصلی این مجموعه تلویزیونی در انتقال افکار و اندیشه نویسنده و کارگردان به تماشاگر موفق عمل کنم ، چون هنر بازیگری مانند پل ارتباط بین هنرمند و تماشاگر است و در نهایت آرزو دارم که پایه های این پل سست و لرزان نباشد.
ساعت از 4 بعدازظهر گذشته و کار تصویربرداری گروه هم رو به پایان بود، به همین دلیل در سکوت تصویربرداری پلان گروه تهیه و تولید مجموعه تلویزیونی بی گناهان را رها کردم و باید منتظر ماند تا بی گناهان روی آنتن خودنمایی کند.