وحدت، به زبان نسل جدید

در هفته وحدت قرار داریم و باید خاطرنشان کرد که‌ هفته وحدت را حضرت امام خمینی(ره) بنیانگذاری کردند؛ انتخابی که بی‌تردید تدبیری هوشمندانه و راهگشا بود. اما اگر بخواهیم از کلیشه‌ها فاصله بگیریم‌، نخستین گام آن است که مخاطب اصلی‌مان را جوانان جهان اسلام بدانیم؛ جوانانی تحصیلکرده، آشنا با هوش مصنوعی و فعال در فضای مجازی. ما امروز با دوره‌ای مواجهیم که به‌حق می‌توان آن را عصر الگوریتم‌ها نامید؛ عصری که در آن، گاهی یک هشتگ، یک کلیپ تقطیع‌شده یا یک خبر جعلی می‌تواند میان جوانان جهان اسلام شکاف بیندازد. بنابراین وظیفه‌‌ ما این است که در عصر الگوریتم‌ها، وحدت ایجاد کنیم. نسل جوان باید بداند که یکی از عرصه‌های وحدت‌شکن، همین فضای مجازی و الگوریتم‌های دشمن‌ساخت است که به فریب و تفرقه دامن می‌زند؛ از این‌رو باید به این موضوع نگاهی دقیق و آگاهانه داشت.

امروز فضای مجازی به بستری مناسب برای تفرقه بدل شده و از همین‌رو، وحدت در فضای مجازی باید به‌عنوان یک راهبرد در حکمرانی و سیاست‌گذاری ما و نیز در نظام اجتماعی مورد توجه جدی قرار گیرد. در همین راستا، پیش از بازنشر هر محتوایی که مذهب، قوم یا عقیده‌ای را تحقیر می‌کند، باید به این ملاحظات دقت کنیم؛ چراکه گاه یک به اشتراک گذاشتن ساده، شکافی عمیق در نظام اجتماعی ایجاد می‌کند؛ چنان‌که ما با برخی کشورهای همسایه مانند افغانستان، تاجیکستان و...، مسائل مشترک فراوانی داریم اما گاه یک مسأله‌‌ پیش‌پا‌افتاده‌ قومیتی یا مذهبی، می‌تواند دل‌ها را از هم دور ‌کند.

در این میان، مهم است که مفهوم وحدت باید با زبان نسل جدید به‌روزرسانی شود و به جوان‌ها برسد. باید با ادبیات و ساختارهای نوین عصر جدید با آنان سخن بگوییم؛ با موسیقی، فیلم و فناوری رسانه. به نسل جدید باید بگوییم که اختلاف عقیده، امری طبیعی است اما تبدیل اختلاف به تحقیر و توهین نه. از سوی دیگر همین اختلاف عقیده می‌تواند به محبت، مودت، مشارکت و انسجام در برابر دشمن واقعی تبدیل شود؛ این ما هستیم که انتخاب می‌کنیم. جامعه می‌تواند اختلاف داشته باشد و همچنان آن را به نقطه‌قوت بدل کند؛ زیرا وحدت به معنای حذف تفاوت‌ها نیست، بلکه یعنی گفت‌وگو کنیم و بر نقاط مشترک بایستیم.

اما از دیگر مؤلفه‌های وحدت، نظام آکادمیک ماست. دانشگاه‌های ما می‌توانند یکی از واقعی‌ترین میدان‌های وحدت باشند؛ جایی که دانشجویان شیعه و سنی، بدون توجه به تفاوت‌های مذهبی، برای علم و فناوری و گشودن مرزهای دانش با یکدیگر رقابت و همکاری کنند. این اشتراک‌های علمی، زمینه‌‌ اشتراک در نظام اجتماعی میان شیعه و سنی را فراهم می‌آورد. جالب این است که همه می‌دانیم بسیاری از جوانان جوامع اسلامی، درگیر مسائلی چون اشتغال، تحصیل، مهاجرت، درآمدزایی‌ و... هستند. چه نیکوست اگر جوانان جهان اسلام دور هم جمع شوند و برای رسیدن به اهداف‌شان به یکدیگر راهکار بدهند و کمک‌حال هم باشند. این هم‌افزایی، خود به ‌خود زمینه‌‌ پیوند مذهبی را ایجاد کرده و تفاوت‌ها را کمرنگ می‌کند. آنگاه که جهان اسلام بتواند در اقتصاد، فناوری، علم و سیاست جهانی اثرگذار باشد، در حقیقت از وحدت جمعی خود بهره برده است. هیچ‌کس به تنهایی نمی‌تواند این ظرفیت‌های منطقه‌ای را در جهان اسلام نمایندگی کند؛ بلکه همه‌‌ ما می‌توانیم با هم، آن را رشد دهیم.

در نهایت باید بدانیم که وحدت یعنی ساختن یک «ما»ی بزرگ‌تر. لازم نیست رو‌به‌روی هم بایستیم؛ بلکه می‌توانیم متفاوت بمانیم و برای یک آینده‌‌ مشترک و بهتر، در کنار هم بایستیم.