با این حال، با وجود افزایش محسوس قیمت کالاهای اساسی، سقف اعتبار کالابرگ همچنان یک میلیون تومان باقی مانده و ارزش واقعی این مبلغ نسبت به زمان آغاز اجرای طرح کاهش یافته است. در کنار مسأله کاهش قدرت خرید، تأخیر در پرداخت مطالبات فروشگاهها نیز طی دو ماه گذشته به یکی از مهمترین مشکلات اجرای طرح تبدیل شده است. بسیاری از فروشگاهها با اتکا به مصوبه دولت درباره تسویه ۷۲ ساعته، کالاهای مورد نیاز مردم را در قالب کالابرگ عرضه کردهاند اما مطالبات آنها با تأخیر پرداخت شده است. در چنین شرایطی، بررسی عملکرد دولت در اجرای طرح کالابرگ الکترونیکی و میزان موفقیت آن در حمایت از معیشت خانوارها، به یکی از محورهای اصلی جلسه روز گذشته مجلس شورای اسلامی تبدیل شد. در این جلسه سیدحمید پورمحمدی رئیس سازمان برنامه و بودجه، احمد میدری وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی و وحید ماجد، معاون سیاستگذاری پولی بانک مرکزی، درباره منابع مالی، نحوه اجرای طرح، تأخیر پرداختها و امکان افزایش اعتبار کالابرگ توضیح دادند. در مقابل، نمایندگان مجلس نیز با انتقاد از وضعیت موجود، بر ضرورت افزایش اعتبار، شفافیت منابع و حفظ قدرت خرید مردم تأکید کردند.
ضرورت تغییر شیوه یا افزایش اعتبار کالابرگ
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی در نشست مجازی مجلس، مسأله افزایش قدرت خرید مردم از طریق کالابرگ را یکی از ضرورتهای فوری دانست. او تأکید کرد که ادامه وضعیت فعلی نمیتواند پاسخگوی شرایط اقتصادی خانوارها باشد و دولت باید برای تقویت اثرگذاری طرح اقدام کند. قالیباف گفت: از ضرورتهای جدی که باید هرچه زودتر اجرایی شود، تغییر شیوه استفاده از کالابرگ یا افزایش اعتبار آن است که قدرت خرید مردم را بالا میبرد و آرامشی برای معیشت هموطنان عزیز ایجاد میکند و گام موثری برای مقابله با فشارهای اقتصادی دشمن و برطرفکردن موقت برخی از ناکارآمدیهای مدیریتی محسوب میشود.
استمرار کالابرگ نیازمند ۴۱۲ همت منابع
سیدحمید پورمحمدی، رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور نیز در این جلسه با اشاره به عملکرد بودجه در پنج ماه نخست سال گفت: وضعیت منابع در بودجه هدفمندی نیز مناسب نیست و ۷۰۰ هزار میلیارد تومان در بودجههای عمومی و ۲۶۰ هزار میلیارد تومان در حوزه هدفمندی کسری وجود دارد. او تأکید کرد: منابع لازم برای کالابرگ باید فراهم شود اما این موضوع بدون تعیین منبع پایدار امکانپذیر نیست. دولت برای این منظور یا باید قانون بودجه را اصلاح کند یا از ظرفیتهای موجود استفاده و اولویتبندی انجام دهد. رئیس سازمان برنامه و بودجه همچنین توضیح داد: منابع مربوط به کالابرگ در بخش نفت، فرآوردهها و گاز با آسیب مواجه شده است اما این وضعیت به معنای عقبنشینی دولت از تعهدات خود نیست. او پیشنهاد تشکیل یک تیم مشترک برای بررسی اصلاح قانون برنامه یا بودجه در یک تا دو هفته آینده را مطرح کرد.
پورمحمدی، اظهار کرد: حدود هشت تا ۸.۵ میلیارد دلار در بودجه برای کالاهای اساسی و دارو پیشبینی شده که حدود سه تا ۳.۵میلیارد دلار آن برای دارو و حدود پنج تا ۵.۵ میلیارد دلار برای کالاهای اساسی در نظر گرفته شده است. از این رقم تاکنون ۲.۸ میلیارد دلار وصول شده که ۶۰۰ میلیون دلار آن برای دارو و ۲.۲ میلیارد دلار برای کالاهای اساسی اختصاص یافته است. پورمحمدی همچنین از پرداخت ۲۸۷ همت از سوی بانک مرکزی خبر داد و گفت: بانک مرکزی حدود ۳۰ همت بیشتر از منابع خود پرداخت کرده است. رئیس سازمان برنامه و بودجه، گفت: تا پایان سال حدود ۴۱۲ همت برای استمرار کالابرگ نیاز است و اگر قرار باشد منابع بیشتری نیز به طرح کالابرگ اضافه شود، این رقم افزایش خواهد یافت.
افزایش کالابرگ باید با سنجش آثار تورمی باشد
احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، در پاسخ به انتقادهای نمایندگان درباره تأخیر در پرداخت مطالبات فروشگاهها، گفت: تا پایان خردادماه تسویه حسابها به شکل شبانه انجام میشد و خریدهای هر روز در پایان همان روز تسویه میشد. در حال حاضر حدود ۶۹۰ هزار پایانه فروشگاهی در طرح فعال هستند و تسویه چنین حجمی از تراکنشها عملیات گستردهای است. او افزود: از ۲۵ خردادماه با وقفههایی در پرداختها مواجه شدیم که این وقفهها در گذشته حدود ۲۰ روز بود و اکنون به حدود ۱۰ روز کاهش یافته است. وزیر رفاه علت بخشی از این مشکل را ابهام حقوقی درباره حسابهای پشتیبان عنوان کرد و ابراز امیدواری کرد با رفع این ابهام، امکان استفاده از رسوب حسابها برای پرداخت مطالبات گندمکاران و کالابرگ فراهم شود. میدری درباره افزایش مبلغ کالابرگ گفت: اینکه افزایش اعتبار شامل چه گروههایی شود و میزان افزایش چقدر باشد. از افزایش کالابرگ دفاع میکنم اما باید توجه داشت که افزایش مبلغ کالابرگ میتواند با افزایش تورم نیز همراه باشد و میزان این اثر، موضوعی کارشناسی است که در میان اقتصاددانان نیز درباره آن اختلافنظر وجود دارد. وی با اشاره به آمار تراکنشهای شاپرک گفت: میزان خرید روزانه مردم از کل فروشگاهها از حدود ۸۹ همت در بهمن به ۷۲ همت پس از جنگ کاهش یافته که نشانه کاهش قدرت خرید و رکود در بخشی از اقتصاد است. در مقابل، خرید در صنعت غذا از ۳۲ همت به ۳۵ همت افزایش یافته که یکی از دلایل آن استفاده روزانه مردم از کالابرگ است.
بررسی سخنان مسئولان دولت و نمایندگان نشان میدهد کالابرگ الکترونیکی در نقطهای حساس قرار گرفته است. دولت از یک سو از کمبود منابع، کسری بودجه و دشواری تأمین مالی پایدار سخن میگوید و از سوی دیگر، مجلس افزایش اعتبار و حفظ قدرت خرید مردم را ضروری میداند. آثار تورمی افزایش اعتبار، ابهام در منابع ارزی و نفتی و کاهش ارزش واقعی کالابرگ، چالشهای اصلی افزایش مبلغ اعتبار کالابرگ است؛ بنابراین موفقیت کالابرگ به شفافیت منابع، پرداخت منظم مطالبات، اصلاح اعتبار متناسب با تورم و تصمیمگیری سریع درباره آینده آن وابسته است.
تأمین مالی پایدار در دستور کار دولت
وحید ماجد، معاون سیاستگذاری پولی بانک مرکزی: چند اصل برای تداوم پرداخت کالابرگ و ایجاد تأمین مالی پایدار آن مورد توجه قرار گرفته است تا تعهدی که دولت در اینخصوص پذیرفته، بتواند تا پایان سال ادامه پیدا کند و ملاحظات نمایندگان نیز در این زمینه مورد توجه قرار گیرد. یکی از محورهای اصلی تأمین مالی پایدار است.باید از محلهایی که میتواند به اجرای این طرح کمک کند، منابع لازم به شکل پایدار تأمین شود. همچنین انتظامبخشی به منابع و استفاده از حسابهای پشتیبان دولت از دیگر مواردی است که برای استفاده بهینه از منابع در دستور کار قرار گرفته است. الزامبخشی به منابع بودجه دولت نیز از سوی مسئولان مربوطه و همکاران در حال پیگیری است.
ابهام در جریان منابع نفتی
غلامرضا تاجگردون، رئیس کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس: باید نفت فروخته شود، ارز حاصل از آن بازگردد، به ریال تبدیل شود و مابهالتفاوت نرخ ۲۸ هزار تومان تا نرخ بالاتر به کالابرگ اختصاص یابد. هنوز درباره نحوه تأمین منابع ابهام وجود دارد و مشخص نیست در گذشته چه میزان نفت فروخته شده، چه مقدار از منابع آن بازگشته و این منابع چگونه تبدیل شده و بیشترین فشار متوجه پایه پولی شده است. دعوای روز اول ما این بود که پرداخت کالابرگ باید با کمترین فشار بر پایه پولی انجام شود اما در اقتصاد کلان هم چوب را خوردیم و هم پیاز را. همه ما در برابر مردم شرمنده هستیم و رئیسجمهور و نمایندگان مجلس نیز بارها بر ضرورت افزایش پرداختی به مردم تأکید کردهاند.
کاهش اثر کالابرگ
عباس صوفی، نایبرئیس کمیسیون عمران مجلس: متاسفانه به دلیل عدم کنترل تورم و مشکلات، اجرای کالابرگ نتوانست بهخوبی اثرگذار باشد و مردم از این وضعیت گرانی خسته هستند. اجرای درست کالابرگ میتوانست بخشی از مشکلات اقتصادی خانوارها را کاهش دهد؛ بهویژه برای اقشار آسیبپذیر که امید بیشتری به این سیاست حمایتی داشتند.
کالابرگ واقعی هنوز اجرا نشده است
علی باباییکارنامی، رئیس کمیسیون اجتماعی مجلس: باید اذعان کرد کالابرگ واقعی در کشور هنوز اجرا نشده است. درواقع ما کالا تحویل مردم نمیدهیم. برای ما مشخص نیست ۹ میلیارد دلار که در طول سال جاری تا مردادماه باید تسعیر ارز انجام میشد، چه شد؛ بنابراین به سایر منابع نیاز نداریم و بانک مرکزی باید شفاف این مسائل را به مردم بگوید. با توجه به افزایش قیمت کالاهای اساسی، اعتبار فعلی کافی نیست. عدم رعایت مفاد موضوع ماده ۳ آیین نامه مبنی بر تعدیل میزان اعتبار متناسب با تغییر کالاهای اساسی نیز قابل توجه است؛ برآورد ما آن است که این اعتبار باید دو برابر شود وگرنه این کالا در خانوارها اثر نخواهد گذاشت. باید بشینند و در این خصوص تصمیمگیری کنند.
حفظ قدرت خرید
حمید رسایی، نماینده مردم تهران در مجلس: قرار بود قدرت خرید مردم با کالابرگ حفظ شود؛ در واقع اگر قرار بود فقط پول نقدی به مردم بدهیم، دیگر اسمش کالابرگ نبود. قبل از اجرای این سیاست، تذکرهای لازم به صورت مکتوب و همچنین در نطق نمایندگان در مجلس داده شد که حذف ارز کالاهای اساسی به اسم کالا برگ موجب افزایش نرخ ارز میشود و قدرت خرید مردم کاهش مییابد. اعتبار کالابرگ مانند گذشته قدرت خرید ندارد و وعدههای مطرحشده درباره افزایش مبلغ آن عملی نشده است. متاسفانه مسئولان دولت و کسانی که از این سیاست در مجلس حمایت میکردند، هرچند نیت خیری داشتند اما عملا آن چیزی که میخواستند محقق نشده است.
