اسناد و میراث مکتوب نقش مهمی در تقویت تاب‌آوری فرهنگی جامعه دارد

کرمانشاه ـ جام جم آنلاین؛ پریسا محمدی به مناسبت روز اسناد و میراث مکتوب، با بیان اینکه این روز از مهم‌ترین مناسبت‌های فرهنگی است که با هدف توجه عمومی به نقش این اسناد در شکل‌گیری هویت تاریخی و فرهنگی گرامی داشته می‌شود، اظهار کرد: روز اسناد و میراث مکتوب یادآور این حقیقت است که اسناد تاریخی و مدارک مکتوب، مجموعه‌ای از اطلاعات ناب درباره گذشته یک ملت هستند و هر برگ آن می‌تواند بخشی از هویت، تجربه‌ها و مسیر طی‌شده یک جامعه را آشکار کند.

وی افزود: اسناد قدیمی، نسخه‌های خطی، کتاب‌های نادر، گزارش‌های اداری، نامه‌ها، نقشه‌ها و حتی اسناد خانوادگی همگی در کنار یکدیگر تصویری از رشد و تغییرات فرهنگی، اجتماعی و سیاسی ارائه می‌دهند و پاسداشت چنین گنجینه‌ای بیانگر احترام به حافظه جمعی و تلاش برای انتقال درست آن به نسل‌های آینده است.  

محمدی ادامه داد: درک اهمیت اسناد و میراث مکتوب زمانی پدیدار می‌شود که بدانیم این منابع با گذر زمان بسیار شکننده هستند. بسیاری از آن‌ها با خطراتی مانند فرسایش، رطوبت، نور مستقیم، آسیب‌های انسانی، حوادث طبیعی یا نگهداری غیراصولی مواجه‌اند. با هر سندی که از بین می‌رود، بخش ارزشمندی از هویت تاریخی جامعه نیز از دست می‌رود و این موضوع اهمیت حمایت و توجه ویژه به روز اسناد و میراث مکتوب را آشکار می‌کند، زیرا این روز فرصتی برای جلب افکار عمومی و مسئولان به ضرورت حفظ و نگهداری از این منابع ارزشمند است.  

محمدی با بیان اینکه تاب‌آوری فرهنگی مفهومی است که نشان می‌دهد یک جامعه تا چه اندازه توانایی تطبیق و مقاومت در برابر تهدیدها، تغییرات ناگهانی یا بحران‌های فرهنگی و اجتماعی را دارد، اظهار کرد: این مفهوم زمانی معنادار می‌شود که بدانیم فرهنگ زنده و پویا همیشه در معرض تغییر است و برای حفظ پیوستگی خود به پشتوانه‌ای عمیق نیاز دارد. اسناد و میراث مکتوب چنین پشتوانه‌ای را فراهم می‌کنند و جامعه را در مسیر حفظ هویت یاری می‌دهند. زمانی که مردم بتوانند تاریخ واقعی خود را بشناسند، شناخت دقیق‌تری از ریشه‌های فرهنگی خود به دست می‌آورند و در برابر فشارها یا بحران‌ها واکنش سنجیده‌تری نشان می‌دهند.

این فعال فرهنگی با بیان اینکه میراث مکتوب نقشی اساسی در انتقال تجربیات گذشتگان دارد، گفت: جامعه‌ای که تجربه‌های تاریخی‌اش را به‌خوبی ثبت کرده و آن‌ها را در قالب اسناد حفظ کرده است، در هنگام مواجهه با رویدادهای مشابه در آینده از این منابع بهره می‌برد. برای مثال مدیریت بحران‌هایی مانند بیماری‌های همه‌گیر، خشکسالی، مهاجرت یا آشفتگی‌های اقتصادی در طول تاریخ در اسناد متنوعی ثبت شده و این اطلاعات می‌تواند برای پژوهشگران، سیاست‌گذاران و مدیران امروز الهام‌بخش باشد. آگاهی از روش‌هایی که در گذشته به کار گرفته شده و نتایج عملی آن‌ها می‌تواند مسیر تصمیم‌گیری را روشن‌تر کند و جامعه را در برابر خطرات احتمالی آینده مقاوم‌تر سازد.

وی ادامه داد: اسناد و میراث مکتوب همچنین پیوند نیرومندی میان نسل‌های مختلف ایجاد می‌کنند. بدون این منابع، نسل جدید از گذشته خود فاصله می‌گیرد و ممکن است ارتباطش با ریشه‌های فرهنگی کم‌رنگ شود. نبود ارتباط میان نسل‌ها یکی از عوامل شکل‌گیری بحران‌های هویتی است، اما هنگامی که جوانان و خانواده‌ها به اسناد دسترسی داشته باشند، تاریخ از حالت روایت شفاهی یا مبهم خارج می‌شود و به یک واقعیت قابل مشاهده تبدیل می‌شود. همین مشاهده مستقیم به تقویت احساس تعلق کمک می‌کند و در نتیجه جامعه در برابر تغییرات سریع مقاوم‌تر می‌شود.

محمدی با بیان اینکه یکی از مسائل مهمی که با فقدان اسناد رخ می‌دهد تحریف یا بازنویسی نادرست تاریخ است، گفت: هر جامعه‌ای که اسناد دقیق و قابل استناد در اختیار داشته باشد، از روایت‌های ساختگی دور می‌ماند و تاریخ خود را در چارچوب واقعیت حفظ می‌کند. اسناد رسمی مانند نامه‌ها، دست‌نوشته‌ها، گزارش‌ها، قراردادها و نقشه‌ها امکان بررسی دقیق حوادث تاریخی را فراهم می‌کنند. این ویژگی موجب می‌شود تاریخ آن جامعه در برابر تفسیرهای نادرست یا اهداف سیاسی کمتر آسیب‌پذیر باشد. چنین جامعه‌ای تصویر روشن‌تری از گذشته خود دارد و همین شناخت شفاف، مقاومت فرهنگی را تقویت می‌کند.

وی با بیان اینکه فرایند دیجیتال‌سازی اسناد در سال‌های اخیر اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده، گفت: با دیجیتال‌سازی، امکان مطالعه اسناد بدون آسیب رساندن به نسخه اصلی فراهم می‌شود و انتشار آن‌ها در فضای مجازی، دسترسی پژوهشگران را در سراسر جهان آسان می‌کند. دیجیتال‌سازی یکی از عوامل مؤثر در تاب‌آوری فرهنگی در عصر جدید است، زیرا به اسناد اجازه می‌دهد در برابر مخاطرات طبیعی یا فیزیکی دوام بیشتری داشته باشند. در روز اسناد و میراث مکتوب، معرفی پروژه‌های دیجیتال‌سازی می‌تواند به افزایش آگاهی عمومی کمک کند و افراد بیشتری را تشویق کند که اسناد خانوادگی یا محلی خود را در قالب دیجیتال ذخیره کنند.

مدیرکل نهاد کتابخانه‌های استان کرمانشاه با بیان اینکه روز اسناد و میراث مکتوب بستری مناسب برای معرفی ارزش‌های پنهان این اسناد است، افزود: برنامه‌هایی که در این روز برگزار می‌شود، مانند نمایشگاه‌ها، نشست‌های تخصصی، رونمایی از نسخه‌های ترمیم‌شده، کارگاه‌های آموزشی، مراسم تقدیر از پژوهشگران و بازدیدهای عمومی از مراکز اسناد، موجب افزایش توجه مردم به این موضوع می‌شود. آشنایی عمومی با اهمیت اسناد، مشارکت همگانی در حفاظت از آن‌ها را بیشتر می‌کند. در بسیاری از کشورها بخش قابل‌توجهی از اسناد مهم، نسخه‌های شخصی یا خانوادگی بوده‌اند که بعدها به مراکز رسمی سپرده شده‌اند. چنین مشارکتی می‌تواند در ایران نیز تقویت شود و به غنای آرشیوهای ملی بیفزاید.

محمدی با بیان اینکه روز اسناد و میراث مکتوب فرصتی ارزشمند برای بازاندیشی هویت تاریخی جامعه است، گفت: این روز یادآور می‌شود که تاریخ در دل کاغذها، نامه‌ها، نسخه‌های خطی، گزارش‌ها و اسناد اداری حفظ شده است و هر سند بخشی از هویت ما را بازتاب می‌دهد. توجه به اسناد، حمایت از مراکز آرشیوی، تقویت فرهنگ نگهداری از مدارک شخصی و توسعه پروژه‌های دیجیتال‌سازی می‌تواند حافظه تاریخی جامعه را تقویت کند و جامعه‌ای که حافظه قدرتمند داشته باشد، در برابر بحران‌های فرهنگی مقاوم‌تر خواهد بود و مسیر آینده را آگاهانه‌تر طی می‌کند.