وقتی تاریخ میانه جان می‌گرفت

اللهیار خلعتبری در سال ۱۳۲۶ خورشیدی در شهرستان قزوین دیده به جهان گشود. او پس از گذراندن دوره‌های ابتدایی، راهنمایی و متوسطه، در سال ۱۳۴۳ در شهرستان شهسوار (تنکابن) موفق به اخذ دیپلم شد. مسیر علمی خلعتبری از همان آغاز با گرایش به مباحث نظری و تاریخی شکل گرفت؛ چنان‌که تحصیلات کارشناسی خود را در رشته فلسفه اسلامی (معقول) در دانشگاه تهران به پایان رساند.
او سپس برای ادامه تحصیل راهی فرانسه شد و در دانشگاه سوربن در رشته تاریخ فلسفه به تحصیل پرداخت و سال ۱۳۵۱ مدرک کارشناسی ارشد خود را دریافت کرد. خلعتبری در ادامه همان مسیر پژوهشی، تحصیلات دکترای تاریخ را نیز در همان دانشگاه پی گرفت و سرانجام سال ۱۳۵۵ موفق به اخذ درجه دکتری شد. این دوره از تحصیل، پایه‌های روش‌شناختی دقیق و نگاه تحلیلی او را به‌گونه‌ای ماندگار شکل داد.
خلعتبری طی سال‌های طولانی تدریس در دانشگاه شهید بهشتی، بیش از هرچیز به‌عنوان متخصص تاریخ دوره‌های میانه ایران شناخته می‌شد و تسلط ویژه‌ای بر مباحث مربوط به حکومت‌های مقارن و عصر مغول داشت. او در کلاس‌های درس خود همواره بر خوانش انتقادی منابع، دقت در تحلیل متون و پرهیز از ساده‌سازی‌های تاریخی تأکید می‌کرد و تاریخ را عرصه پرسشگری روشمند می‌دانست، نه انباشت محفوظات.
در کنار جایگاه علمی، شیوه تعامل انسانی و دوستانه او با دانشجویان نیز زبانزد بود. خلعتبری رابطه استاد و دانشجو را محدود به چارچوب رسمی کلاس نمی‌دید و با سعه‌صدر وگشاده‌رویی، فضای گفت‌وگو و طرح پرسش را برای شاگردان خود فراهم می‌کرد. بسیاری از دانشجویانش از او به‌عنوان استادی دقیق ودرعین حال همراه و شنونده یاد می‌کنند؛ ویژگی‌ای که در پرورش نسل تازه‌ای از پژوهشگران تاریخ سهمی جدی داشت.
کارنامه پژوهشی او نیز گواه دغدغه‌مندی علمی‌اش بود. ازمهم‌ترین آثار دکتر خلعتبری می‌توان به «تاریخ خوارزمشاهیان»، «جنبش بابک»، «یادداشت‌های محمدولی‌خان تنکابنی (سپهسالار اعظم)» و «کارکردها و نقش سیاسی و اجتماعی قلاع در تاریخ میانه ایران» اشاره کرد؛ آثاری که هر یک با تکیه بر منابع دست‌اول و رویکرد تحلیلی، به روشن‌تر شدن زوایای کمتر دیده‌شده تاریخ ایران یاری رسانده‌اند.
با درگذشت دکتر اللهیار خلعتبری، جامعه تاریخ‌پژوهی ایران یکی از استادان دقیق، کم‌حاشیه و اخلاق‌مدار خود را از دست داد؛ استادی که میراث او نه‌فقط در کتاب‌ها و مقالات، بلکه در ذهن و روش شاگردانی که به پژوهش تاریخی دل سپرده‌اند، ادامه خواهد یافت.